Blog

Telynor Arall Wynnstay

Casgliadau - Postiwyd 28-09-2020

John Parry (Parri Dall), telynor dall enwog Wynnstay, oedd un o hoff gerddorion Syr Watkin Williams Wynn, y Bedwerydd Barwnig (1749-1789). Nid yw llawer o bobol yn ymwybodol bod gan Parry olynydd, er nad mor adnabyddus. Mae’r Llyfrgell Genedlaethol wedi derbyn portread arbennig o Benjamin Cunnah, organydd eglwys Rhiwabon, cyfansoddwr New Welch Music, a thelynor i Syr Watkin Williams Wynn, y Pumed Barwnig (1772-1840). Mae’r portread, o bosib gan William Roos, yn dangos Cunnah wedi’i wisgo’n llwydaidd ynghyd ag offer ei grefft: ei delyn aur, cwilsyn a dalennau o gerddoriaeth.

 

 

Gellid deall mwy am ei fywyd drwy ymchwilio amryw o gasgliadau archifol. Mae papurau Leeswood yn Archifdy Sir y Fflint yn cofnodi bod Benjamin Cunnah wedi gwneud cais am swydd yn Yr Wyddgrug yn 1812. Ysgrifennodd at Miss Griffiths o Rual am ei chefnogaeth gan fod Mr Birch yn ei wrthwynebu, er gwaethaf caredigrwydd Mr Eyton, a honnodd ei bod yn cael ei drin yn anheg gan fod rhai wedi torri ar ei draws wrth chwarae’r organ ar dreial (Cyfeirnod D-LE/C/7/6 a D-LE/C/7/15).

Mae’n debyg iddo dderbyn swydd gyda Syr Watkin Williams Wynn tua 1815, sy’n dangos parhad yn y traddodiad ymysg teuluoedd bonedd Cymru o gyflogi telynorion. Nid yw llyfrau cyfrifo Wynnstay yn dangos unrhyw dystiolaeth o gyflogaeth Cunnah, ond maent yn cofnodi gosod yr organ Snetzler hardd yn eglwys Rhiwabon yn 1770 a oedd Cunnah yn siŵr o fod wedi chwarae.

Yma yn y Llyfrgell, ceir llawysgrif gerddorol yn llaw Elizabeth Giffard o Neuadd Nercwys, Sir y Fflint, sy’n cynnwys gwersi ac alawon i’r delyn. Mae’n cynnwys sawl darn gan Benjamin Cunnah, megis ‘Nerquis March’ (NLW MS 24006A). Cafodd yr alawon yma eu cyhoeddi fel New Welch Music : consisting of three Sonatas, Chase, Minuets, Siciliano, Rondos, Marches, Airs with Variations for the Harp or Piano Forte / composed & humbly dedicated by permission to Sir Watkin Wms. Wynn, Bart. by B. Cunnah of Rhuabon. (Argraffwyd gan yr awdur gan Goulding & Co.of New Bond Street.)

Mae enwau’r tanysgrifwyr yn awgrymu dyddiad cyhoeddi rhwng 1815 ac 1823. Roedd yn anarferol yn ystod y cyfnod hwn i gyfansoddwr Cymreig gyhoeddi gwaith ei hun yn ystod ei oes.

 

 

Mae Robert Griffith, yn ei lyfr Llyfr Cerdd Dannau: ymchwiliad i hanes hen gerddoriaeth a’r dulliau hynaf o ganu (Caernarfon 1913), yn cyfeirio at erthyglau yn y Cambro-Briton yn disgrifio Cunnah yn cystadlu yn Eisteddfodau yn Wrecsam, 1820, ac yng Nghaernarfon, 1821. Er nad oedd ymysg yr enillwyr, derbyniodd clod uchel. Cafodd ei feirniadu yn chwaraewr ‘gwyddonol’ a greodd y dôn orau, a derbyniodd tipyn o glod am chwaeth ac arddull ei berfformiad. Cynghorwyd ef i ganolbwyntio llai ar chwarae ei gyfansoddiadau ei hun, ac i ddysgu alawon traddodiadol Cymreig er mwyn chwarae i’r brodorion! Cafodd ei ddewis fel beirniad cystadleuaeth y delyn yn Eisteddfod Yr Wyddgrug yn 1823.

Ni wyddwn ryw lawer am fywyd personol Benjamin Cunnah. Priododd Mary Rogers yn Wrecsam yn 1800 (ymrwymiadau priodas LlGC Llanelwy A 137/7). Cafodd y ddau nifer o blant, deg a gafodd eu henwi fel cymyndderbynwyr yn ei ewyllys dyddiedig 12 Ebrill 1823, profwyd 6 Mai 1840 (SA1840-198). Gadawodd y canlynol yn ei ewyllys: ‘… [my] musical instruments if any one of my children who plays may have a wish, to be given to them at a fair valuation by some well disposed person…..and my music books likewise to be valued and given to them according and agreeable to their wish’. Penderfynodd dietifeddu ei fab Edward, nid o ganlyniad i unrhyw ddrwgdeimlad ond oherwydd iddo roi mwy na’i ran iddo tra oedd iddo fyw i gymharu â’r plant arall.

Daw sawl llinyn o ddiddordeb ynghyd – yr artistig, y cerddorol, a’r archifol – wrth ymchwilio stori Benjamin Cunnah, telynor ‘arall’ Wynnstay.

Estynnwn ddiolch i staff Archifdy Dinbych am eu cefnogaeth gyda’r ymchwil.

Hilary Peters
Archifydd Cynorthwyol

Mae'r cofnod hwn hefyd ar gael yn: English

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog