Tag Archives: Archif Wleidyddol Gymreig

Beibl Thomas Pennant

Casgliadau / Derbynion newydd - Postiwyd 03-08-2021

Mae Thomas Pennant (1726-1798) wedi cael ei ddisgrifio fel y sŵolegydd mwyaf blaenllaw ar ôl John Ray a chyn Charles Darwin. Fe’i ganwyd a bu fyw ei fywyd i gyd yn ystâd ei deulu yn Downing Hall ger Whitford, Sir y Fflint, ond aeth ar deithiau i’r Alban, Cernyw a rhannau eraill o Brydain a chofnodi’r hynafiaethau a’r bywyd naturiol a welodd. Mae’r Llyfrgell yn berchen ar gasgliad helaeth o’i weithiau, gan gynnwys The British Zoology, A Tour in Scotland ac A Tour in Wales.

Mewn arwerthiant yn ddiweddar llwyddom i brynu Beibl Saesneg wedi’i argraffu ym 1619 sydd yn dwyn y llofnod “Thomas Pennant Esqr Downing” mewn ysgrifen hardd ar un o’r dalennau rhwymo. Yn bellach ymlaen yn y gyfrol ceir nodiadau llawysgrif eraill: “This Book for the Sarvents [sic] of Thos. Pennant Esqr of Downing” ac hefyd: “David Pennant Esqr His Booke In the year of Our Lord God 1751”. David oedd enw mab Thomas Pennant, ond ganwyd hwnnw yn 1763, sy’n awgrymu mai hwn yw llofnod tad Thomas Pennant, a oedd hefyd â’r enw David. Mae’n debyg felly fod y gyfrol wedi treulio blynyddoedd maith yng nghartref teulu Pennant. Mae’n addas iddo gael cartref newydd yn y Llyfrgell Genedlaethol gyda gweithiau’r Cymro sylweddol hwn.

Timothy Cutts
Llyfrgellydd Llyfrau Prin

Tagiau: ,

Clwb Busnes Rygbi Caerdydd

Darganfod Sain - Postiwyd

Dechreuodd y clip sain gyda chyfarfod cyntaf y tymor i Glwb Busnes Caerdydd. Mae’r siaradwr gwrywaidd sydd heb ei adnabod yn rhoi cyflwyniad byr am pam roeddent yno a throsolwg hefyd o bwysigrwydd rygbi yn y gymuned. Mae’n siarad am y lansiad ychydig o wythnosau ynghynt ym Mae Caerdydd, a pha mor hapus oedd ef i weld cymaint o bobl newydd yn dod i weld beth oedd beth. Yr oedd llawer o aelodau newydd, Is-lywydd ac aelodau corfforaethol yno. Doeddwn i ddim ar goll, er mod i fewn yn syth i’r clip heb gyd-destun, ac fe ddaliodd fy sylw o’r cychwyn.

Tua dechrau’r clip, mae’r dyfyniad hwn wedi aros gyda fi: ‘A great cross section of Welsh businesses, members of the Welsh government, people from sports, education, media and all kinds of fields of Welsh life’ – dyma ddyfyniad teimladwy sy’n dangos fod y Gymuned Rygbi wedi gwreiddio’n ddwfn yng ngweithgareddau’r gymuned. Mae’r dyn yn siarad am ba mor bwysig yw denu pobl o bob cefndir ynghyd. Mae’n dangos nad y bobl sydd agosaf atoch sy’n gwneud cymuned, ond mae’n tarddu o fannau annisgwyl.

Mae’r siaradwr ar frig byd rygbi, tra bod Cwpan Rygbi’r Byd yn digwydd adeg y recordio hwn yn 2015. Mae’n sôn am sut mae meithrin ysbryd Cymreig a chenedlaetholdeb wedi cynyddu mewn busnesau o gwmpas gemau yng Nghymru, ac wedi hybu morâl o ganlyniad. Roedd Caerdydd wedi cofleidio ysbryd y twrnament rygbi, ac yn hybu balchder mewn Cymreictod ymhellach. Mae’n cyflwyno noddwr newydd y clwb wedyn, Catherine Finn, sy’n cymryd y microffon i siarad ychydig cyn cyflwyno siaradwr y digwyddiad. Hi yw olynydd Matthew Hammond fel aelod o PWC (Price Water House Coopers) Cymru a De-orllewin Lloegr.

Mae’n cyfeirio at sleid yn yr ystafell, lle mae’n siarad am Brett Gosper, a aeth o fod yn chwaraewr rygbi amaturaidd yn y dyddiau cyn ddaeth chwarae rygbi i fod yn yrfa broffesiynol, ac yn chwaraewr proffesiynol a oedd yn ysgogi llwyddiant masnachol rygbi. Mae’r llwyddiant masnachol hwn ynghlwm wrth Gwpan y Byd a Chymru fel gwlad hefyd.

 

Darlun https://en.wikipedia.org/wiki/Brett_Gosper

 

Yna, mae Brett Gosper yn cymryd drosodd. Mae’n cymryd y rhan fwyaf o’r recordiad sain, yn dogfennu amcanion Rygbi’r Byd, a’r cyfleon a gynigiwyd gan ddigwyddiadu fel Cwpan y Byd a’r Gemau Olympaidd. Mae’n parhau, gan siarad am lwyddiant rygbi yn y sector adloniant, yn enwedig y twf mewn chwaraeon ymhlith merched a phlant ac sy’n cael ei ddominyddu gan ddynion. Mae’n ymhelaethu ar bwynt Catherine yn gynharach am dwf rygbi yn fasnachol a’r uchelgais i ysbrydoli cynulleidfaoedd newydd. Roedd hysbysebu drwy’r cyfryngau cymdeithasol wedi bod o gymorth mawr i Rygbi’r Undeb, yn enwedig adeg y Gemau Olympaidd, a bu’n ymhelaethu ar y pwynt hwn am gryn amser. Aeth ymlaen, gan fanylu am ba mor bwysig yw fod gan rygbi strategaeth fuddsoddi hir dymor, drwy ymgysylltu yn ddigidol a chymdeithasol. Yna, ehangodd ar ba mor bwysig yw lles y chwaraewr wrth symud o fod yn rheolydd y gêm, fel mae Gosper yn ei alw, i fod yn hyrwyddwr y gêm.

Ar ôl hynny mae’r llawr ar agor ar gyfer Sesiwn cwestiwn ac ateb – mae’r pynciau’n cynnwys buddsoddiad i gael mynediad i’r Undeb Ewropeaidd, roedd yn ddiddorol iawn i ddysgu am y cymariaethau rhwng cynghreiriau pêl droed a rygbi, h.y. Rygbi’r Byd a FIFA, ac ymgysylltu rygbi gyda’r byd. Rhoddodd gyngor hefyd am ddewis eu plant o chwaraeon, gan fod dewis plentyn o chwaraeon bob amser yn bwysig. Gorffennodd drwy ateb cwestiwn am ddod â steil nôl i’r gêm.

Cafwyd pleidlais o ddiolch, a dyna ddiwedd y clip. Roedd yn brofiad pleserus iawn gwrando ac roeddwn yn teimlo mod i yn ysbryd y digwyddiad. Yn enwedig gan i’r byd gael ei amddifadu o ddigwyddiadau cymdeithasol yn ystod y pandemig, roedd yn braf iawn i glywed chwerthin, sŵn gwydrau yn tincian yn y cefndir a synau cyffredinol fel gyda Rygbi’r Undeb. Gallaf ddychmygu pawb yn eu dillad ffurfiol, yn cael hwyl gan gynnal a chreu cysylltiadau newydd.

Roedd yn hyfryd gwrando ar y clip unwaith eto a gobeithio mod i wedi gwneud cyfiawnder ag ef. Rydw i’n mwynhau ysgrifennu’r blogiau hyn, felly arhoswch am yr un nesaf, ac fe welai chi’n fuan.

Alice Tucker, gwirfoddolwr Datgloi Ein Treftadaeth Sain

Adnoddau Digidol Newydd i’r Haf

Collections / Digido - Postiwyd 29-07-2021

Ers dechrau’r flwyddyn mae’r gwaith o ddigido ein casgliadau wedi parhau ac mae’r eitemau a’r casgliadau canlynol bellach ar gael yn ddigidol i’w pori o gartref ar wefan y Llyfrgell a/neu y catalog:

Archifau a Llawysgrifau

Casgliadau Peniarth a Llanstephan

Papurau Sir John Herbert Lewis

 

Mae 33 o ddyddiaduron o bapurau Sir John Herbert Lewis Papers ar gyfer y cyfnod 1888-1924 ar gael:

Seliau a Siarteri Ystrad Marchell

Mae detholiad o ddogfennau a seliau canoloesol o Bapurau Pitchford Hall a Chofnodion Ystadau Penrice a Margam, Castell y Waun, Bronwydd a Wigfair, bellach ar gael, er enghraifft:

Mae mynediad hefyd i 33 o Siarteri Ystrad Marchell a cheir mynediad iddynt drwy’r catalog.

Deunydd Print

Casgliad Arthuraidd

 

Yn 2019, dewiswyd detholiad o gyfrolau print yn ymwneud â’r Brenin Arthur ar gyfer eu digido. Mae’r 13 cyfrol a ganlyn ar gael eisoes ac fe fydd y gwaith o ddigido’r gweddill yn parhau dros y misoedd nesaf:

Cofiannau (1809-1889)

 

Dros y misoedd diwethaf parhawyd i ryddhau cofiannau trwy Primo. Mae 913 o gyfrolau ychwanegol ar gael ar y catalog bellach, yn eu plith ceir:

Gweithiau printiedig eraill

 

Digidwyd 203 o weithiau eraill hefyd, gan gynnwys:

Mapiau a Deunydd Graffigol

Ffotograffau D C Harries

 

Mae 102 o ffotograffau a dynnwyd tua 1890-1936 gan D C Harries o olygfeydd, adeiladau a phobl ardal Llanymddyfri, Llandeilo a Chaerfyrddin wedi’u hychwanegu. Mae’r detholiad yn cynnwys ffotograffau megis: Staff standing outside Lipton’s shop, Caerfyrddin, Staff standing outside Star Supply Stores, Llandeilo a Men in cars outside Crown garage – T. Roberts & Sons, Llanymddyfri.

Archif Posteri Hanesyddol

 

Mae dros 2,630 o bosteri o Archif Posteri Hanesyddol y Llyfrgell ar gael i ddefnyddwyr drwy’r syllwr. Mae’r casgliad difyr hwn yn cynnwys amrywiaeth eang o bosteri, gan gynnwys posteri ymfudo o Aberystwyth a Lerpwl i America, baledi a chaneuon, posteri’n cyhoeddi marchnadoedd ac arwerthiannau, cyngherddau ac eisteddfodau bach a mawr ac ambell “noswaith ddifyr heb ganlyniadau gofidus”. Mae’r casgliad hefyd yn yn cynnwys nifer fawr o bosteri’n cyhoeddi newyddion am droseddau a hanesion llofruddion, er enghraifft: Dwyn caseg John Philip, Pentre-Mawr (1818); ‘Cyffes Wirfoddol John Griffiths .. am fwrddrad Mary Griffiths, ei wraig’ (1811) a ‘Murder’ (1796).

Y Bywgraffiadur Cymreig

 

Cyhoeddwyd 20 erthygl newydd ar y wefan:

Cofiwch hefyd ddilyn cyfrif Trydar Y Bywgraffiadur: @Bywgraffiadur

Mapio Lleisiau’r Tir

Darganfod Sain - Postiwyd 28-07-2021

 

 

Mae bryniau ac ucheldiroedd Ceredigion yn ein cadw ni’n brysur ac yn hapus fel hafanau heddychlon i gerdded a beicio ond doedden nhw ddim yn arfer bod yn wag. Mae straeon y cymunedau ‘coll’ sy’n byw yn ucheldiroedd ein mynyddoedd wedi’u dogfennu mewn ffordd arbennig iawn: mae cyfoeth o archifau sain ‘Hanes y Goedwig’ yn cael eu cartrefu yn y Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth.

Mae cyfweliadau ag aelodau o’r gymuned, a wnaed yn y nawdegau cynnar, yn datgelu sut oedd bywyd yn yr ucheldiroedd. Ar ôl cwpl o funudau o wrando, mae byd cyfan aeth heibio’n ddiweddar o oes y ‘gorllewin gwyllt’ yn dechrau dod yn fyw. Mae’r cyfweliadau’n datgelu hanes y cymunedau mynyddig a fu’n ffermio’r ucheldiroedd gwyllt cyn iddynt gael eu plannu â choedwigaeth a’u palmantu â ffyrdd. Symudodd llawer o ffermydd neu fe’u gadawyd yn wag pan blannwyd yr ucheldiroedd ar ôl yr Ail Ryfel Byd ac ar ôl gaeaf caled 1947. Gellir gweld gweddillion y meysydd, ffermydd, pennau a ‘chorlannau’ hyn yn adfeilion o amgylch Ystrad Fflur a Llynnoedd Teifi; ar fwlch Abergwesyn a ffordd fynydd Cwm Elan. Mae’r cymunedau mynyddig prysur, gwydn a gweithgar a oedd yn byw ynddynt yn dal i gael eu cynrychioli ledled trefi a phentrefi yr ucheldir.

 

 

 

Clywn am Dai Jones, y postmon olaf ar gefn ceffyl, yn cyflwyno rownd wythnosol i’r Swyddfa Bost Gyffredinol ddiwedd y 1950au. Roedd y ‘pony express’ hwn – yn rhedeg 3 diwrnod yr wythnos. Roedd ceffylau yn ganolog i fodolaeth ffermio’r bryniau, gall y ffermydd ‘gorsaf ddefaid’ ymddangos yn ‘anghysbell’, ond mewn gwirionedd, roedd yr hyn sy’n ymddangos nawr fel cymunedau ynysig yn symudol iawn ac yn ddiwylliannol ganolog. Roedd dynion, menywod a phlant yn berchen ar ferlod bryniau a allai fynd â nhw i unrhyw le yn y mynyddoedd am ychydig o laswellt o’r tir mynyddig.

 

 

Mae hanes o lusgo seiren coedwigaeth i fyny’r mynydd am hanner nos i ganu serenâd i briodferch yn rhoi ymdeimlad o waith caled a hwyl gwyllt. Mae ffermwr yn sôn am dorri ceffylau i mewn yn gyflym yn y gors, ac mae un coedwigwr yn cofio dod ar draws Byddin Rydd Cymru yn symud ar y mynyddoedd.

Disgrifir dyfnder a chryfder cymunedau ffermio y bryniau hyn yn eu gwaith cymunedol – bob haf byddai cneifio llaw torfol o hyd at ddwy fil o ddefaid ar y tro, aelwydydd y gymuned i gyd yn dod at eu gilydd i helpu eu gilydd.

O dan grant Treftadaeth y Loteri Genedlaethol, mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru wedi comisiynu Mapio Lleisiau’r Tir, prosiect celf sy’n ceisio annog mynediad i’r archif trwy gerdded a thynnu lluniau hen lwybrau mynydd tra’n gwrando ar eu hanesion llafar perthnasol. Bydd yr adferiadau creadigol hyn o chwedlau’r mynyddoedd yn cael eu geo-tagio a’u gwneud yn y llefydd y mae’r lleisiau’n eu disgrifio. Mae’n hawdd cael eich ysbrydoli.

 

 

 

 

Yn cael ei gynnal gan Casgliad y Werin, bydd yr archif newydd hon o gelf a rennir yn rhan o gronfa ddata chwiliadwy o’r Llyfrgell Genedlaethol / Llyfrgell Brydeinig, gan fynegeio’r archifau sain gwreiddiol trwy ymateb cymunedol yr unfed ganrif ar hugain.

Mae’r prosiect Mapio Lleisiau’r Tir yn gweithio ar sail y cyntaf i’r felin: i gofrestru cliciwch yma

I weld y canlyniadau wrth iddynt gael eu creu yn ystod y misoedd nesaf, dilynwch y ddolen i wefan Casgliad y Werin a dolenni dilynol i dudalen y digwyddiad neu gwrandewch ar ffeiliau sain Seiniau’r Tywi fel rhagflas.

I gael mynediad i’r archif sain, y cyfan sydd ei angen yw tocyn darllenydd i’r Llyfrgell Genedlaethol. Gallwch ymchwilio i ba archifau sy’n berthnasol i’ch ardal lleol, a chlywed straeon sy’n sicr o’ch cludo yn ôl mewn amser. Ymweld â’r Llyfrgell

 

Gan Rupert Allan a Dorry Spikes

 

Gweithiau eiconig gan artist lleol yn rhodd i’r Llyfrgell Genedlethol

#CaruCelf / Arddangosfeydd / Casgliadau - Postiwyd 26-07-2021

Rydym yn hynod falch yn y Llyfrgell Genedlaethol o fod wedi derbyn rhodd hael i’n casgliadau o dri gwaith eiconig gan yr artist blaenllaw Mary Lloyd Jones o Aberystwyth. Adwaenir yr artist am ei thirluniau deinamig, lliwgar, mynegiadol ac haniaethol yn seiliedig ar dirlun a diwylliant Cymru. Ganed yr artist ym Mhontarfynach yn 1934 a hyfforddodd yng Ngholeg Celf Caerdydd yn yr 1950au, cyn dychwelyd i Geredigion i fyw. Dyma’r ardal sydd wedi cael cryn ddylanwad ar ei gwaith fel y gwelir yn y tirlun pwerus ‘Ponterwyd/Gaia’ a oedd yn rhan o’r rhodd hael diweddar i’r Llyfrgell. Nododd yr artist

‘Y byd naturiol yw testun fy ngwaith, cymylau, cysgodion creigiau, creithiau, patrymau caeau ac anialwch corsydd mawnoglyd’.

Trwy gydol yr haf, rydym yn hynod falch o ddatgan y bydd modd gweld y gwaith yma’n cael ei arddangos yn Oriel Gregynog y Llyfrgell Genedlaethol.

Crëwyd y gweithiau olew tri darn trawiadol ‘Barclodiad y Gawres’ a ‘Bryn Celli Ddu’, a oedd hefyd yn rhan o’r rhodd, ar gyfer arddangosfa yn oriel eiconig Gregynog y Llyfrgell Genedlaethol yn 2006, ac felly mae’n hynod addas bod y gweithiau yma bellach yn cael eu cartrefu yn y Llyfrgell. Yn y gweithiau hyn mae’r artist yn mynegi ei theimladau am berthyn i ddiwylliant ac iaith leiafrifol.

Mae’r gweithiau tri darn yn seiliedig ar y patrymau cerfiedig a grëwyd gan y Brythoniaid ar gerrig cynhanesyddol ‘Barclodiad y Gawres’ a ‘Bryn Celli Ddu’ ar Ynys Môn, ac felly lle gwelir gwreiddiau’r iaith Gymraeg. Bu’r artist yn ymweld â’r Llyfrgell Genedlaethol yn aml wrth baratoi ar gyfer y gweithiau, gan ymchwilio i waith yr ysgolhaig Syr John Rhys a gasglodd enghreifftiau o gerfiadau Ogham ar garreg, yn ogystal â phapurau Iolo Morgannwg, lle gwelodd ‘Goelbren y Beirdd’ am y tro gyntaf. Teimlodd yr artist felly y byddai’r Llyfrgell Genedlaethol yn gartref hynod addas ar eu cyfer.

Nododd yr artist:

‘Yn y ddau ddarn yma rwyf yn gwneud i liwiau wrthdaro i greu awyrgylch arbennig sy’n cyfleu cyffro hudol y cerfiadau rhyfeddol hyn, a’u perthynas efo’r modd o fyw 4,000 mlynedd yn ôl. Trwy hyn rwyf yn ceisio cyffwrdd â hanes a dirgelwch sy’n perthyn i oes a fu. Mae yna barch uchel yn bodoli at lenyddiaeth Gymreig hynafol, ac mae beirdd yn aml yn cyfleu’r hyn yr hoffwn i ddweud yn fy nghyfansoddiadau. Mae creu pont rhwng y traddodiad barddonol a chelf weledol yn rhan o’r hyn rwyf yn ceisio ei gyflawni’.

Rydym yn hynod ddiolchgar i Mary Lloyd Jones am ei chefnogaeth frwd i’r Llyfrgell Genedlaethol. Mae’n fraint medru adeiladu ar y casgliad o weithiau’r artist sydd eisoes gennym o fewn y Llyfrgell gyda’r rhodd hynod hael yma o weithiau.

Morfudd Bevan
Curadur Celf

 

Tagiau:

Ail fyw Ymgyrchoedd troad y Mileniwm

Casgliadau / Derbynion newydd - Postiwyd 05-07-2021

Mae cyfnod cyn etholiad wastad yn un prysur ar gyfer yr Archif Wleidyddol Gymreig, rydym yn trefnu casglu deunydd ymgyrchu ac mae aelodau sy’n sefyll i lawr neu sydd yn colli sedd yn cysylltu i gynnig archifau i ni.

Yn ystod y cyfnod pryswr hwn, daeth ychwanegiad hynod diddorol i bapurau Ann Jones AC. Cyflwynodd Ann Jones ei phapurau trwy Archif Menwyod Cymru fel rhan o brosiect Gwir Gofnod o Gyfnod (https://www.womensarchivewales.org/cy/news?id=105) sy’n gweithio gydag aelodau chyn aelodau Senedd Cymru benywaidd blaenorol i recordio eu hanes llafar a threfnu bod eu paprurau yn mynd i archifdy priodol.

Roedd grŵp cyntaf papurau Ann Jones yn dweud stori pasio Mesur Diogelwch Tân Domestig (Cymru) 2011 ac mae ei chefndir fel swyddog gyda’r gwasanaeth tân yn amlwg yn y deunydd newydd. Yn 2000 cyhoeddwyd cynlluniau i uno’r holl ystafelloedd rheoli’r gwasanaethau tân yng Nghymru, gan gynnwys ystafel rheoli’r gogledd yn y Rhyl. Mae 3 ffeil yn dilyn hanes ymgyrch Ann Jones i gadw’r ystafell rheoli yn ygogledd ar agor trwy ohebiaeth, datganiadau i’r wasg a dogfennau.

Mae gweddill y grŵp yn cofnodi gweithgaredd Ann Jones i sicrhau parhâd prosiectau i gynorthwyo plant yn dilyn cyhoeddiad gan Gymdeithas y Plant eu bod nhw’n bwriadau dod â’u holl weithgaredd yng Nghymru i ben. Mae gohebiaeth gyda Phrif Weithredwr am ymddiriedolwyr Cymdeithas y Plant, esgobion Eglwys Lloegr a staff a phartneriaid y prosiectau amrywiol yn cyfleu sioc a dicter yn dilyn y cyhoeddiad. Mae papurau ymchwiliad Pwyllgor Materion Cymreig Senedd y DU yn codi nifer o gwesitynau,a cheir cofnodion, gohebiaeth a datganiadau ar ran gweithgor o fewn y Cynulliad newydd er mwyn sicrhau parhâd y gwaith. Sefydlu’r elusen Tros Gynnal oedd canlyniad hyn i gyd. Er bod y stori yn un amlwg ar y pryd, mae llawer o mwy o dan yr wyned. Diolch i Ann Jones mae’r stori i gyd nawr ar gael.

Tagiau: , ,

Caneuon a Ddysgwyd fel Plentyn a chwedlau athro cerdd gan Mrs Lydia Watkins

Darganfod Sain - Postiwyd 24-06-2021

Yn gyntaf, hoffwn ddiolch i’r Prosiect Datgloi Ein Treftadaeth Sain am roi’r cyfle imi wrando a rhoi fy marn ar y recordiad sain hwn a phob un yn y dyfodol. Rwy’n credu bod hyn yn rhan annatod o gadw hanes a diwylliant Cymru ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol ac mae’n anrhydedd i mi allu helpu gyda’r gwaith rhyfeddol hwn.

I ddechrau, mae ansawdd sain y recordiad hwn wedi creu argraff arnaf, gan ystyried ei fod wedi ei recordio ar y 18fed Gorffennaf 1974. Gwrandewais ar y recordiad gyda chlustffonau ac nid oedd unrhyw fath o gracio nac adborth, a brofodd i mi fod y cyfwelydd eisiau profiad gwrando dilys i’r gwrandäwr. Roedd yn teimlo fel pe bawn i yn yr ystafell gyda Lydia. O ran fy mhrofiad gwrando, hwn oedd fy nhro cyntaf yn gwrando ar recordiad o’r fath a chefais fy synnu ar yr ochr orau. Roedd yna deimladau personol iawn i’r gân, fel petaen ni mewn lleoliad agos. Roedd llais soniarus a meddal Mrs Watkins yn dyner ac fe wnaeth i mi deimlo’n gartrefol yn gwrando arno.

Roedd yn ddiddorol clywed bod Mrs Lydia Watkins, o Ontario, Canada, yn dod yn wreiddiol o Merthyr Tudful. Mae wedi cadw atgof ei phlentyndod Cymreig o’r caneuon a ganodd, sy’n profi pa mor gysylltiedig yw hi â’i hunaniaeth Gymreig. Mae yna ymdeimlad hefyd y gall hi fod â hunaniaeth ddeuol – gall hi fod yn Ganadiad ac yn Gymraes, gyda’r naill na’r llall yn canslo eu gilydd. Gall y ddau gydfodoli yn yr un gofod iddi hi, a gellir anrhydeddu’r ddau lawn cymaint â’r llall. Yng ngoleuni hyn, roedd yn ddiddorol clywed ei thafodiaith Gymraeg glir, iasol wrth iddi ganu. Y caneuon a ganodd hi oedd Anwylaf Lecyn Byd imi yw Cymru fechan lon, Tra Bo Dau ac Y Gelynen. Mae ei phenderfyniad i’w canu yn Gymraeg yn dangos sut mae hi wedi cadw gafael ymhellach ar ei threftadaeth a’i gwreiddiau Cymreig, er ei bod wedi’i lleoli yn Ontario adeg y recordiad. Mae’n gyfuniad hyfryd o ddiwylliannau, ac yn cysylltu cenedlaethau’r dyfodol o blant Cymru â chaneuon diwylliannol o Gymru.

Mae hi’n siarad am athrawes cerddoriaeth yn rhoi hyfforddiant llais i un o’i disgyblion, a daflodd ei ddwylo mewn anobaith gan ddweud datganiad diddorol: ‘rydych chi’n canu yn y craciau.’ Mae’r craciau’n nodi’r bylchau, yr holltau bach mewn strwythur mwy, lle mae’n hawdd colli ac anghofio pethau. Mae canu yn y craciau, felly, yn awgrymu’n gryf fod llais yr athro mor bwerus a phwysig fel ei fod yn llwyddo i dreiddio i graciau’r byd, ond eto i gyd yn effeithiol. Roedd yn ddatganiad gwych a gwnaeth i mi feddwl am y syniad o allu estyn llais i’r lleoedd nad ydym yn credu y gallant fynd. Mae’n fy atgoffa bod y craciau mewn llefydd o hyd, hyd yn oed os nad ydym yn eu gwerthfawrogi, ac y byddant bob amser yn cael eu llenwi â sain os ydym yn cofio eu cynnwys. Nid yw canu, felly, byth yn gadael unrhyw un allan wrth allu cyrraedd y craciau. Mae’n fath o farddonol, na?

Dyfyniad arall sydd wedi aros gyda mi: ‘canu, ac eistedd wrth ochr rhywun yr oeddech yn meddwl y gallai ganu beth bynnag.’ Sefydlwyd y syniad o gymuned, ac mae’r diferion o chwerthin a ddaeth gydag ef cyn i Mrs Watkins gychwyn canu eto yn ei gwneud yn bersonol, drosglwyddadwy. Yng ngweddill y clip roedd yn parhau i ganu’r caneuon y soniais amdanynt uchod, ac roedd yn gyfle braf i oedi o brysurdeb bywyd. Munud tawel i fyfyrio, i ymhyfrydu yn harddwch caneuon gwerin Cymreig a drosglwyddwyd o blentyndod, ac er nad oeddwn yn deall ystyr llawn y tu ôl i’r geiriau, roeddwn yn dal i deimlo fy mod yn cael fy nghynnwys fel siaradwr Saesneg. Fe wnaethant siarad â mi yn iaith gyffredinol cerddoriaeth. Roedd yn fendigedig.

Ar y cyfan, roeddwn wrth fy modd yn gwrando ar y sain ac rwy’n argymell yn fawr bod pawb arall yn gwneud hynny hefyd. Byddwch chi’n teimlo hiraeth am yr atgofion a ddaw yn sgil y caneuon hyn, yn enwedig os ydych chi wedi tyfu i fyny neu’n gyfarwydd â’r caneuon hyn. Rwy’n edrych ymlaen at weld beth arall y gallaf ei ddarganfod am draddodiadau a hanesion Cymru.

Tan y tro nesaf, ddarllenwyr annwyl.

Alice Tucker, Gwirfoddolwraig Datgloi Ein Treftadaeth Sain

 

Cyfweliadau Artistiaid

Darganfod Sain - Postiwyd 16-06-2021

Dyma’r blog olaf gan ein grŵp o fyfyrwyr MA Prifysgol Aberystwyth sy’n astudio Archifau a Rheoli Cofnodion sydd wedi bod yn gweithio ochr yn ochr â Llyfrgell Genedlaethol Cymru fel rhan o’r prosiect Datgloi Ein Treftadaeth Sain i gatalogio recordiadau o’r archif Treftadaeth a Chyfnewid Diwylliannol yn Butetown, Caerdydd.

 

 

Y recordiad diweddaraf i mi ei gatalogio oedd sgwrs gan arlunydd lleol Jack Sullivan (1925-2002) a weithiodd fel heddwas yn ardal Tiger Bay rhwng 1948 a 1955, fel Plismon Trafnidiaeth Prydain. Cerddodd Jack yr ardal, yn aml yn y nos, gan batrolio dociau Caerdydd. Wrth iddo gerdded trwy strydoedd y ddinas, gwnaeth ryw 800 o frasluniau o’r bobl a’r lleoedd a welodd.

Mae’r tâp yn cynnwys Jack Sullivan yn disgrifio’r darluniau o’i gyfnod yn Kenya lle bu’n gweithio fel heddwas. Mae’r paentiadau’n canolbwyntio’n bennaf ar ferched llwythol mewn gwisg a gemwaith traddodiadol. Mae Jack Sullivan yn darparu sawl stori am ei brofiadau o blismona yn Kenya a straeon o amgylch y paentiadau gan gynnwys sawl stori waedlyd am ryfela, ysbeilwyr gwartheg a hyd yn oed straeon am gred pobl mewn dewiniaeth. Mae gwrando ar y recordiad yn eich gwneud chi’n genfigennus o’r bywyd cyffrous y mae wedi’i brofi a’r bobl a’r lleoedd y mae wedi’u gweld (teimlad a gafodd ei ddwysáu o ystyried y cyfyngiad presennol rydyn ni’n byw ynddo!). Dyma deimlad rydw i wedi’i brofi yn gwrando ar lawer o’r recordiadau ac sydd wedi fy arwain i’r casgliad bod gan bawb stori i’w hadrodd.

Gan adlewyrchu ar y gyfres arall o recordiadau rydym wedi catalogio, un peth a’m tarodd oedd amseriad y cyfweliadau hyn. I mi mae’r recordiadau, yn enwedig cyfweliadau 1987, yn adrodd stori sy’n gyffredin i lawer o leoedd yn y DU yn yr ugeinfed ganrif: y symud o gymdeithas ddiwydiannol i gymdeithas ôl-ddiwydiannol. Profodd y bobl a gafodd eu cyfweld y dociau yn eu hanterth pan wnaeth Glo o’r Cymoedd ei wneud yn un o’r dociau prysuraf yn y byd, yna gweld ei ddirywiad, ac ar adeg y cyfweliadau, ailddatblygiad y dociau. Mae hon yn stori sy’n cael ei hadlewyrchu ledled y DU yn yr ugeinfed ganrif, y symudiad o gymdeithas ddiwydiannol i gymdeithas ôl-ddiwydiannol a byddai stori debyg yn dod i’r amlwg o amgylch dociau Lerpwl a Llundain, lle mae’r ddwy ardal wedi gweld prosiectau ailddatblygu ac adfywio enfawr yn ystod hanner olaf yr ugeinfed ganrif.

Yn hynod arwyddocaol hefyd yw’r ffaith fod y recordiadau hyn yn adnodd amhrisiadwy o ran astudio cysylltiadau hiliol ym Mhrydain yn yr ugeinfed ganrif. Fel pwnc sy’n hynod berthnasol yn y math o ddadleuon rydyn ni’n eu cael fel gwlad; mae’r tapiau hyn yn adrodd hanes profiadau un o gymunedau aml-ethnig cynharaf Prydain ac felly maent yn adnodd gwych wrth inni symud tuag at gymdeithas fwyfwy amrywiol.

Digwyddodd y prosiect hwn gyda’r pandemig fel cefndir sydd wedi peri sawl her, y mwyafrif ohonynt yn logistaidd. Fodd bynnag, roedd natur ddigidol y deunydd a gatalogiwyd gennym yn ei wneud yn addas iawn mewn pandemig pan rannwyd ein grŵp o Ynys Manaw i Gaint a’n gorfodi i weithio o bell i raddau helaeth. Ar gyfer rhan gyntaf y prosiect, gwnaethom gynnal ein cyfarfod ar Dimau Microsoft, nad oedd yn ddelfrydol, ond wrth edrych nôl 10 i 15 mlynedd ni fyddai technoleg o’r fath wedi bod yn ddigon soffistigedig i ganiatáu inni symud ymlaen. Ar ôl i ni gyd ddychwelyd i Aberystwyth a gallu cwrdd yn bersonol, gwelsom fod y cyfarfod yn rhedeg yn llawer mwy effeithlon, ac yn fwy pleserus.

O safbwynt personol, mae’r prosiect hwn wedi bod yn brofiad dysgu defnyddiol iawn. Profiad ymarferol eithaf cyfyngedig o gatalogio oedd gen i cyn hyn. Cefais beth profiad catalogio trwy brofiad gwaith blaenorol, ond roeddwn yn anghyfarwydd â chysyniadau fel safoni a rhyngweithredu (gallu systemau cyfrifiadurol neu feddalwedd i gyfnewid a defnyddio gwybodaeth) cyn dechrau fy nghwrs. Mae’n bwysig iawn, wrth gwrs, i fetadata fod yn fanwl, cywir ac yn gyson, a theimlaf y gallwch ddysgu llawer o’r broses o’i greu a chael eich cyfoedion i wirio’ch gwaith. Roedd y broses barhaus o adolygu yn fuddiol iawn gan ei bod yn troi’r hyn a allai fod yn ymarfer unigol yn brofiad dysgu cydweithredol. Teimlaf hefyd fy mod wedi dysgu mwy am agweddau mwyaf sensitif catalogio. Roedd gorfod gwrando ar bob recordiad wrth ystyried sut y gallai rhyddhau unrhyw wybodaeth effeithio ar bynciau data adnabyddadwy yn dod â chyfrifoldeb y rôl adref i mi. Ar y cyfan, rwy’n teimlo bod y prosiect wedi fy ngadael mewn gwell sefyllfa i chwilio am waith yn y sector ac wedi rhoi profiad ymarferol cadarnhaol i mi siarad amdano mewn unrhyw gyfweliadau swydd.

Yn olaf, gan mai hwn yw ein blog olaf, hoffwn achub ar y cyfle hwn i ddiolch i Lyfrgell Genedlaethol Cymru am roi’r cyfle inni fod yn rhan o’r prosiect hwn ac am ddarparu cefnogaeth ac adborth parhaus inni.

Michael Holland, Myfyriwr MA Archifau a Rheoli Cofnodion, Prifysgol Aberystwyth

 

Ail-fyw cyffro Ymgyrch Ewro 2016 Cymru trwy Newsbank

Collections - Postiwyd 11-06-2021

Mae 5 mlynedd wedi mynd heibio ers i dîm pêl-droed Cymru a’i cefnogwyr brofi twrnament bythgofiadwy yn Ewro 2016.

Wedi absenoldeb o 58 mlynedd o brif bencampwriaethau pêl-droed, rhuodd y wal goch yn ystod y gemau.

Gyda phencampwriaeth Euro 2020 yn cychwyn heno ar ôl cael ei ohirio llynedd, mae’r tîm yn llawn gobaith y gallant efelychu ymdrech arwrol 2016. Dyma grynodeb cyflym o’r gemau anhygoel hynny trwy danysgrifiad Newsbank y Llyfrgell (cliciwch ar y lincs i ddarllen yr adroddiadau).

 

 

Cymru 2 – Slofacia 1 – “Dragons do roar!”

Roedd y cyffro yn ddealladwy o uchel ymhlith cefnogwyr Cymru. A allai’r tîm gario drosodd eu llwyddiant o’r rowndiau rhagbrofol? Cawsom yr ateb hwnnw o fewn y 10 munud cyntaf. Yn gyntaf, fe wnaeth Ben Davies yn wych i glirio’r bêl oddi ar y llinell gôl i rwystro Slofacia, ac yn fuan ar ôl hynny, sgoriodd Gareth Bale gic rydd arbennig i roi Cymru ar y blaen.

Er i Slofacia ei gwneud hi yn  gyfartal yn yr ail hanner, sgoriodd Hal Robson-Kanu y gôl fuddugol gyda 9 munud o chwarae ar ôl ar y cloc gan  roi Cymru ar frig y grŵp, a hel cefnogwyr Cymru yn wirion o hapus. Cychwyn perffaith!

Lloegr 2 – Cymru 1: “England grab last-gasp winner and break Welsh hearts.”

Roedd Cymru yn hyderus o flaen y gêm yn erbyn ein cymdogion, ac roedd pethau’n edrych yn addawol ar ôl i Gareth Bale sgorio cic rydd o bell ar drothwy hanner amser. Fodd bynnag, ar ôl i Loegr daro yn ôl yn gynnar yn yr ail hanner, fe sgoriodd Sturridge yn yr eiliadau olau i roi’r fuddugoliaeth i’r Saeson, ac o ganlyniad, symud Cymru i’r ail safle yn y grŵp.

Rwsia 0 – Cymru 3: “Bale & Co thrash Russia in magnificent display as the Welsh fairy tale gathers momentum”

Os oedd y tîm yn teimlo unrhyw bwysau ynglŷn â symud ymlaen o gamau’r grŵp, nid oedd yn amlwg wrth iddynt drechu Rwsia.  Sgoriodd Ramsey a Taylor yn yr hanner cyntaf i roi Cymru ar y blaen yn gyfforddus, cyn i Bale sgorio’r trydydd yn yr ail hanner, gan ddod yn brif sgoriwr y bencampwriaeth. Gyda Lloegr dim ond yn cael gêm gyfartal yn erbyn Slofacia, golygai  hyn mai Cymru oedd buddugwyr y grŵp.

 

 

Cymru 1 – Gogledd Iwerddon 0: “Cruel blow as own goal sends Wales into fantasy land.”

Gyda’r ddau dîm yn chwarae eu gêm ‘knock-out’ gyntaf ers Cwpan y Byd ym 1958, roedd cefnogwyr ac yn wir chwaraewyr y ddau dȋm ar bigau drain. Prin oedd y cyfleoedd, ac yn y pen draw penderfynwyd yr ornest pan groesodd Bale i mewn i’r cwrt cosbi, lle rwydodd Gareth Mcauley i’w gôl ei hun. Nid bod unrhyw gefnogwr Cymru yn poeni rhyw lawer, roedd rownd yr wyth olaf yn galw!

Cymru 3 – Gwlad Belg 1: “Wales unleash the Dragon to roast Belgium and seal semi”

Heb os, yr hyn a ddaeth nesaf ydy’r noson enwocaf yn hanes pêl-droed Cymru. Cyrhaeddodd Cymru Lille gyda’r siawns o fedru mynd un cam ymhellach na thîm enwog 1958. Safai tîm Gwlad Belg rhwng tîm Cymru a’r freuddwyd o gyrraedd y rownd gynderfynol.  Dyma dȋm roedd Cymru eisoes wedi ei wynebu a’i threchu yn y rowndiau rhagbrofol. Fodd bynnag, Gwlad Belg oedd y ffefrynnau i ennill yr ornest. Cwta chwarter awr i mewn i’r gêm, aeth y Belg ar y blaen trwy ergyd anhygoel Nainggolan o 25 llath. Arhosodd Cymru yn y gêm, a sgoriodd y capten Ashley Williams i wneud pethau’n gyfartal ar yr hanner awr.

Yna cawsom ein trin i gôl y bencampwriaeth , pan ar 55 munud, chwalodd Robson-Kanu amddiffynwyr Gwlad Belg gyda troead bendigedig yn y cwrt cosbi, ac yna gosod y bêl yn y gornel isaf y rhwyd . Aeth cefnogwyr Cymru yn wallgo, boed yn gwylio’r gêm yn fyw yn y stadiwm neu’r miloedd fu’n gwylio’r gêm mewn tai a thafarndai trwy’r wlad.  Parhaodd Gwlad Belg i wthio am y gôl nesaf, ond seliodd Cymru fuddugoliaeth enwog gyda pheniad syfrdanol Sam Voakes. Roedd Cymru wedi cyrraedd y rownd gynderfynol!

Portiwgal 2 – Cymru 0: “Welsh fairytale ends as Cristiano Ronaldo takes Portugal to Euro 2016 final”

Roedd ysbryd cefnogwyr Cymru  yn uwch nag erioed ar ôl gêm Gwlad Belg, ac uchel oedd y gobeithion y byddai’r tȋm yn cyrraedd y rownd derfynol yn y Stade de France. Yn anffodus nid dyna a fu, roedd gan Bortiwgal syniadau eraill. Dan arweiniad Cristiano Ronaldo, cafwyd perfformiad cadarn a Phortiwgal enillodd eu lle yn y rownd derfynol, gyda Ronaldo yn sgorio eu gôl gyntaf ac yn helpu Nani i sgorio’r ail.

Roedd y freuddwyd drosodd.

Er i dȋm Cymru syrthio ar y rhwystr olaf, roedd y tîm wedi sicrhau y byddent yn cael eu hystyried am byth yn arwyr y gêm, fel yr oedd yn amlwg wrth i filoedd o bobl leinio strydoedd Caerdydd i’w croesawu adref.

“UEFA honours Welsh fans‘ inspiring passion”

Aeth ymgyrch Euro 2016 y tu hwnt i unrhyw un o’n breuddwydion gwylltaf, a sicrhaodd tîm Cymru na fyddai’r un ohonom byth yn anghofio’r 25 diwrnod rhyfeddol ac anhygoel hyn. Dyma obeithio am fwy o’r un peth eleni. Pob lwc hogia!!!

Diolch i Siôn England a Deiniol Glyn am y lluniau.

 

Paul Jackson

Llyfrgellydd Adnau Cyfreithiol, Electronig a Derbyn

Catalogio Hanesion Llafar Tiger Bay ar gyfer y Prosiect Datgloi Ein Treftadaeth Sain: Casgliad yr Ail Ryfel Byd 

Darganfod Sain - Postiwyd 09-06-2021

Ochr yn ochr ag ailagor Llyfrgell Genedlaethol Cymru, mae’r cyfnod ar ôl y Pasg wedi gweld dychweliad i ddysgu wyneb i wyneb ym Mhrifysgol Aberystwyth. Felly mae ein grŵp o fyfyrwyr MA sy’n astudio Archifau a Rheoli Cofnodion (Adran Astudiaethau Gwybodaeth) wedi bod yn catalogio recordiadau sain o gasgliad ‘Tiger Bay – Cyfnewid Treftadaeth a Diwylliant’ fel rhan o’r fenter Datgloi Ein Treftadaeth Sain ledled y wlad.

Yn ddiweddar rydym wedi bod yn catalogio cyfres o recordiadau sain sy’n cynnwys cyfweliadau â thrigolion o Butetown, Caerdydd am eu bywydau yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Cynhaliwyd y cyfweliadau yn gynnar yn y 2000au ac maent yn cynnwys adroddiadau o fywyd teuluol, addysg a gwaith yn Butetown a thu hwnt, gan gynnwys atgofion am wasanaeth amser rhyfel. Mae rhai o’r themâu yr ymdriniwyd â hwy yn gyfarwydd yn y cof cyfunol cenedlaethol o Brydain adeg y rhyfel megis cyrchoedd awyr, dogni, a dathliadau Diwrnod Buddugoliaeth yn Ewrop (‘VE’). Ac eto mae’r atgofion a ddisgrifir hefyd wedi’u gwreiddio’n unigol yn y gymuned leol. Felly, ymhlith straeon am ddogni mae atgofion o’r bwyd a gludwyd adref gan forwyr lleol a’i rannu ymhlith cymdogion. Mae adroddiad o’r berthynas a ffurfiwyd rhwng preswylwyr yn y gymuned leol, unigryw ac amrywiol wedi’u cydgymysgu â’r gwahaniaethu a wynebent hyd yn oed yn ystod y rhyfel.

Mae’r casgliad yn tynnu sylw at werth nid yn unig hanesion llafar, ond hanesion llafar yn y gymuned yn benodol. Gallwch glywed am yr un digwyddiadau a adroddir gan gymdogion ac aelodau o’r un teulu sy’n datgelu sut mae profiadau a rennir yn cael eu cofio’n amrywiol. Mewn achosion eraill, megis cyfweliadau â brodyr a chwiorydd am eu profiadau o gyrchoedd bomio, mae’r disgrifiadau manwl a roddir yn hynod yn eu tebygrwydd ac yn awgrymu eu bod efallai’n atgofion sydd wedi’u hail-adrodd lawer gwaith mewn blynyddoedd ers hynny. Fel y soniwyd yn ein blogiau blaenorol, mae’r recordiadau hyn yn rhan o gasgliad ehangach a sefydlwyd gan breswylwyr a gyfwelodd â’i gilydd am eu treftadaeth leol. Felly mae’r recordiadau, a’r myfyrdodau o’r amser rhyfel sydd ynddynt, yn cynrychioli deialog cymaint â safbwyntiau unigol.

Yn ogystal â chynnwys hynod ddiddorol y recordiadau, mae ein tîm wedi bod yn rhan o benderfyniadau ynghylch sut y dylid eu catalogio. Pan fydd catalogwyr llyfrgelloedd yn dosbarthu llyfrau, byddant yn disgrifio gwybodaeth lyfryddol allweddol am ei nodweddion, megis yr awdur, teitl, dyddiad cyhoeddi a rhif silff. Rydym yn galw’r wybodaeth hon yn ‘metadata’ oherwydd ei bod yn ddata sy’n disgrifio data arall (h.y. data am y llyfr, sydd ei hun yn ddata!). Bydd y wybodaeth hon yn cael ei chynnwys mewn cofnod catalog a fydd yn helpu staff a defnyddwyr y llyfrgell i ddod o hyd i’r deunyddiau a’u cyrchu. Ar gyfer recordiadau sain, gall cofnod y catalog gynnwys gwahanol elfennau metadata, megis gwybodaeth am y perfformwyr, yr iaith (ieithoedd) a siaredir, a nodiadau ar ansawdd sain. Enghraifft arall o’r meysydd metadata rydyn ni’n eu creu yw testun y recordiadau. Mae hwn yn faes pwysig gan ei fod yn dangos i ddefnyddwyr beth yw pwrpas y recordiad sain. Yn hanfodol, bydd dosbarthiadau pwnc hefyd yn dylanwadu ar y gallu i ddefnyddwyr chwilio am yr eitemau mewn catalog ar-lein a’u darganfod, gan eu bod yn un o’r elfennau a ddefnyddir i boblogi canlyniadau chwilio.

Fodd bynnag, nid yw dosbarthiad y pwnc yn benagored. Yn gyffredinol, mae catalogwyr wedi’u cyfyngu i ddefnyddio set benodol o labeli neu eiriau a bennwyd ymlaen llaw (“geirfaoedd rheoledig”) sydd wedi’u cynnwys mewn safon gatalogio benodol. Mae safon gatalogio yn darparu arweiniad ar y metadata i’w gynnwys mewn cofnod catalog a sut y dylid disgrifio a fformatio’r metadata hwnnw. Ac eto, gall yr opsiynau sydd ar gael fod yn eithaf helaeth o hyd a gofyn am feddwl yn ofalus. Er enghraifft, pe baech yn dosbarthu recordiad o hanes llafar am brofiadau plentyndod unigolyn o gyrchoedd awyr yn Butetown, pa labeli y gallech eu defnyddio? A fyddech chi’n meddwl amdano fel cyfrif am gyrchoedd awyr yn ystod yr Ail Ryfel Byd yn benodol? Efallai y byddwch yn tynnu cysylltiadau amserol at ‘amddiffyn sifil’ a’r ‘Blitz’, neu’n fwy rhanbarthol i ardal ‘Tiger Bay’. Yn fwy eang fyth, efallai y byddwch yn categoreiddio’r cyfrif fel un o ‘plentyndod’, ‘cymuned’, neu ‘fywyd teuluol’. Mae’r rhain yn frasamcanion o llond llaw o’r dosbarthiadau pwnc sydd ar gael ar gyfer catalog Sain a Delwedd Symudol y Llyfrgell Brydeinig (SAMI) y mae’r recordiadau Datgloi Ein Treftadaeth Sain yn rhan ohonynt. Felly mae ein gwaith wedi gofyn i ni feddwl yn ofalus pa labeli sy’n cynrychioli cynnwys y recordiadau orau, ac edrych y tu hwnt i’n dehongliadau goddrychol i ddychmygu eu defnyddioldeb a’u diddordeb ar gyfer ystod eang o wrandawyr ac ymchwilwyr.

Fel rhan o’n gwaith cwrs ehangach, mae ein tîm wedi dechrau creu catalog archif o’r recordiadau sain i ddangos sut y gallent gael eu hymgorffori fel adnodd darganfod archifol. Yn yr un modd â chatalog llyfrgell, mae adnodd darganfod yn helpu pobl i ddod o hyd i eitem, grŵp o eitemau neu gasgliad penodol mewn archif. Ac eto, oherwydd bod archifwyr yn defnyddio safonau catalogio gwahanol i’r rhai a ddefnyddir gan lyfrgellwyr, gall gwahanol eirfaoedd rheoledig fod yn berthnasol. Mae ein tîm yn defnyddio safon ‘Dublin Core’ sy’n amlinellu pymtheg elfen o fetadata i’w cynnwys mewn unrhyw ddisgrifiadau a ddefnyddir i greu adnodd darganfod. Mae safon Dublin Core yn cefnogi defnyddio ‘Penawdau Pwnc Llyfrgell y Gyngres’ i ddosbarthu pwnc, sy’n thesawrws awdurdodol o benawdau pwnc a gynhelir gan Lyfrgell y Gyngres. Gan y gall y penawdau sydd ar gael fod yn wahanol i’r rhai a ddefnyddir yng nghatalog SAMI, gall catalogio felly ail-gydlynu cynnwys y recordiadau lle nad yw’r opsiynau sydd ar gael yn gorgyffwrdd yn daclus. Gyda’r profiad hwn daw gwerthfawrogiad o’r dryswch bob dydd a wynebir gan lyfrgellwyr ac archifwyr a’r ‘ddwy het’ a wisgir gan y rhai sy’n gweithio ar draws sawl safon metadata.

Trwy gydol ein prosiect mae ein tîm wedi elwa o arweiniad aelodau staff Llyfrgell Genedlaethol Cymru sydd wedi rhannu eu harbenigedd ynghylch catalogio yn unol â safon amgodio MARC, sy’n sicrhau y bydd ein cofnodion yn ddarllenadwy ac yn gallu eu hatgynhyrchu yng nghatalogau’r llyfrgell ei hun a chatalogau llyfrgelloedd eraill. Maent wedi ein dysgu am y materion hawliau a sensitifrwydd a allai effeithio ar ddefnyddwyr yn cael mynediad i’r deunydd. Yn ddiweddar, rydym hefyd wedi dysgu am y broses ddigido recordiadau sain a materion cadwraeth sy’n ymwneud â recordiadau sain a gedwir mewn fformatau corfforol a digidol. Felly bydd y wybodaeth a gawsom trwy ein cydweithrediad â Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn ein cefnogi nid yn unig wrth gwblhau ein prosiect ond trwy gydol ein gyrfaoedd archifol gobeithiol yn y dyfodol.

 

Richard Stone. Cymuned Fwslimaidd – Bywyd Bob Dydd yn Butetown, Caerdydd, Cymru, y DU, 1943. Cyrchwyd: 5 Mai 2021.
Ar gael yn: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Muslim_Community-_Everyday_Life_in_Butetown,_Cardiff,_Wales,_UK,_1943_D15328.jpg
Trwydded: Parth cyhoeddus.

 

Gemma Evans, Myfyriwr MA Archifau a Rheoli Cofnodion, Prifysgol Aberystwyth

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog