Blog

Postiwyd - 08-05-2019

Casgliadau

Straeon o swyddfa’r twrnai

Hen ddogfennau a gweithredoedd llychlyd? Diflas ac anniddorol? Meddyliwch eto! Ydy, mae’r gorchuddion allanol yn frwnt ond mae’r dogfennau y tu mewn mewn cyflwr da, prin wedi’u cyffwrdd am ganrif neu fwy. Dyma yw hanes y ffeiliau o swyddfa’r twrneiod Longueville yng Nghroesoswallt.

 

Mae’r ffeiliau yn deillio o waith dydd i ddydd y swyddfa ar gyfer Stad Brogyntyn, sef un o’i chleientiaid mwyaf. Maent yn delio gyda gwerthu a phrynu eiddo, ewyllysiau teuluol ac ardrefniannau, a gwaith y rheiny oedd yn gweithio fel ymddiriedolwyr dros deulu’r Ormsby Gore, Barwniaid Harlech.

 

Mae sawl eitem o ddiddordeb wedi dod i’r golwg, gan gynnwys rhestr eiddo hynod o ddiddorol Glyn Cywarch, 1876 – sef testun blog arall yn ddiweddar. Ceir manylion tŷ yn 12 Grosvenor Crescent, Llundain, wedi’i rhentu ar brydles i William Richard Ormsby Gore, gan yr adeiladwr, Robert John Waller, sy’n cynnwys manylyn llawn o waith y peintiwr a’r darnau gosod ar gyfer y tŷ, 1871. Mae yna hefyd catalogau arwerthiant sy’n cofnodi gwasgariad eiddo Brogyntyn yng ngogledd Cymru yn 1911. Mae’r eiddo, er enghraifft, yn cynnwys tai peilot a sawl llain adeiladu ddymunol ym Morth-y-gest, Sir Gaernarfon, felly gallwch olrhain hanes y datblygiadau yno ers y dyddiad hwnnw.

 

 

Yn bennaf oll, ceir cannoedd o weithredoedd ymysg y casgliad, llawer yn ymwneud â phryniadau o dai, ffermydd a thiroedd ger Croesoswallt. Roedd un parsel anferth yn cynnwys naw pecyn o 99 ‘hen weithredoedd’ yn dyddio o 1607 i 1894 oedd yn cofnodi pryniadau’r teulu Peate o Fferm Pentreclawdd yn Selatyn, a’i gwerthwyd i William Richard Ormsby Gore, ail Farwn Harlech, yn 1899. Mae bwndel mawr arall yn perthyn i stad Pentrepant, a’i prynwyd gan Brogyntyn am £29,000 o Ethel Mary Trollope o Crowcombe Court, Gwlad yr Haf, yn 1894.

 

Mae nifer o’r gweithredoedd yn cofnodi trafodion y teulu Payne o’r Brick Kilns a’r teulu Jones o ‘Forest’. Ymysg papurau’r Jones, darganfuwyd tystysgrif marwolaeth William Jones a laddodd ei hun ‘during a fit of temporary insanity’ yng ngwallgofdy Wenlock Borough, Bicton Heath, yn 36 mlwydd oed. Stori ddiddorol, trasig arall wedi’i chwilio ymysg pentyrrau llychlyd swyddfa’r twrnai.

 

Hilary Peters
Archifydd Cynorthwyol

Mae'r cofnod hwn hefyd ar gael yn: English

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog