Blog

Recordiadau o emynau a cherddoriaeth gysegredig o silindrau cwyr

Darganfod Sain - Postiwyd 16-08-2021

Mae esblygiad recordio yn ddyledus iawn i Thomas Alva Edison (1847-1931) a fu’n gyfrifol am ddarganfod y ffonograff ym mis Rhagfyr 1877. Daeth y cysyniad o silindrau cwyr fel y cyfrwng gorau i atgynhyrchu sain ar ddisg i fod drwy gystadleuaeth iachus rhwng Alexander Graham Bell ac Edison a enillodd y ras drwy ryddhau ei ‘Perfected Phonograph’ yn 1888.

 

[Ffotograff gan Daderot, ar gael trwy Wikimedia Commons –https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wax_cylinder_set,_c._1895,_Edison_-_Museum_of_Science_and_Industry_(Chicago)_-_DSC06677.JPG]

 

Er mai defnydd gwreiddiol y ffonograff oedd naill ai yn archifol neu ar gyfer gwneud adysgrif, agorodd troad yr ugeinfed ganrif farchnad ar gyfer recordiadau cerddorol gyda dyfodiad y silindrau wedi’u mowldio, ac roedd emynau ar eu hanterth yr adeg hon.

Roedd chwarae ditectif drwy edrych ar rai o’r recordiau hyn yn apelio, er bod ansawdd y sain yn wael wedi iddynt gael eu digido gan yr Archif Sain o’r silindrau cwyr gwreiddiol gyda’u holl ddiffygion.Tra fod y disgrifiad casgliad yn adnabod y math o gerddoriaeth a’r dull o recordio, does dim gwybodaeth am bryd cafodd y silindrau eu recordio, gan bwy neu ar gyfer pwy. Cafwyd gwybodaeth bellach yn y cyflwyniadau i’r recordiau sy’n taflu goleuni gyda’r tameidiau rhwng clecian y cwyr.

Mae’r casgliad yn cynnwys 4 ffeil sain; nid yw’r silindrau cwyr gwreiddiol wedi’u catalogio eto yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Gall fod mwy o fanylion wedi’u hysgrifennu ar y silindrau hyn, yn enwi perfformwyr a rhoi dyddiadau ond cafwyd hwyl yn yr ymarfer hwn yn gwrando ac adnabod yr emynau cyn ymchwilio i’r beirdd a’r cyfansoddwyr fel a ganlyn:

 

Emyn 1: “I am praying for you”, cenir gan ddau berson gyda chyfeiliant cerddorfa fechan yn aneglur achos y clecian. Ni ellir adnabod y cyhoeddwr ac mae enwau’r cantorion yn aneglur ond enw’r tenor yw Anthony. Ceir cyfeiriad at Hereford, naill ai fel lle neu fel cyfenw, ond roedd yn amhosib i weithio allan yr enw neu ryw’r ail ganwr. Er bod ‘Hereford’ yn awgrymu i’r recordiad gael ei wneud yn y DU, mae’n amlwg mai Americanwr yw’r cyhoeddwr.

Dyma emyn Methodist gan Samuel O’Malley Cluff (1860) wedi’i drefnu ar dôn Ira David Sankey (1874).

Ganwyd y Parchedig Cluff yn Nulyn yn 1837. Mynychodd Goleg y Drindod a daeth yn weinidog Anglicanaidd mewn lleoliadau amrywiol yn Iwerddon. Daeth yn arweinydd y Brodyr Plymouth yn 1884, ac wedyn priododd Anne Blake Edge, ganwyd pedwar o blant iddynt ac ysgrifennodd dros 1000 o eiriau emynau Cymraeg a chaneuon, gan gyfansoddi llawer o’r alawon hefyd. Daeth Ira Sankey ar draws “I am praying for you” wrth gynnal croesgadau yn Yr Alban. Fe’i ysbrydolwyd gan eiriau am weddi, cyfansoddodd gerddoriaeth a daeth yn boblogaidd yn ystod croesgadau ar ôl hynny. Rhoddwyd cydnabyddiaeth iddo yn llyfr Sankey, Sacred Song & Solos (1878) fel ‘S. O’M. Clough’.

Er bod pedwar pennill i’r emyn llawn, dim ond y pennill cyntaf sydd yn y recordiad hwn gyda chytgan sy’n cael ei hailadrodd.

Testun:

I have a Saviour, He’s pleading in glory,
A dear, loving Saviour, though earth-friends be few;
And now He is watching in tenderness o’er me,
But O, that my Saviour were your Saviour, too!

Cytgan:

For you I am praying,
For you I am praying,
For you I am praying,
I’m praying for you.

 

 

 

Emyn 2: “Pass me not, O Gentle Saviour” – yn yr ail recordiad hwn mae’r cyhoeddwr yn rhoi ychydig mwy o wybodaeth i ni am y cantorion, yr un rhai â’r recordiad cyntaf. Mae’n debyg mai deuawd yn cynnwys gŵr a gwraig ydynt, Anthony & Ann Hereford o Hereford Records, ond does dim lleoliad daearyddol i ddarganfod fwy amdanynt. Mae hefyd yn debyg mai’r cyhoeddwr Thomas Edison ei hunan gan fod ganddo lais nodedig, a ellir gael ei gymharu gan ffynonellau eraill ar-lein; os oedd Edison yn recordio yn y Deyrnas Unedig, neu os oedd yr Herefords yn byw yn yr UDA sydd dal yn aneglur.

Ysgrifennwyd y testun i’r emyn hwn gan Fanny Crosby, a gyhoeddodd ei cherddi gan ddefnyddio nifer anghredadwy o ffugenwau, yn wrywaidd a benywaidd. Ganwyd Frances Jane Crosby yn nhalaith Efrog Newydd yn 1820 a chollodd ei golwg yn 6 wythnos oed wedi salwch. Cafodd addysg wych yn y New York Institute of the Blind. Dyma lle ddechreuodd ysgrifennu geiriau i emynau i’w hathro cerddoriaeth, Dr Geoffrey Root. Rhwng 1864 a’i marwolaeth yn 1915, ysgrifennodd Fanny dros 8000 o eiriau emynau, gan ei gwneud yr emynydd mwyaf cynhyrchiol yn yr iaith Saesneg. Cyfansoddwyd yr emyn-dôn gan William Howard Doane – cyfansoddwr cynhyrchiol, diwydiannwr Americanaidd a dyngarwr a gefnogai waith ymgyrchoedd efengylaidd, gan gynnwys rhai dan arweiniad Ira D Sankey, y cyfeiriwyd ato ynghynt.

 

 

Dyma emyn arall gyda phedwar pennill, dewisodd yr Herefords recordio pennill un a phedwar gyda chytgan sy’n cael ei hailadrodd ac egwyl offerynnol rhwng penillion. Mae yna saib swynol gydag offerynnau pres ac offerynnau taro.

Testun:

1 Pass me not, O gentle Saviour
Hear my humble cry,
While on others Thou art calling
Do not pass me by.

Cytgan:

Saviour, Saviour
Hear my humble cry;
While on others Thou art calling,
Do no pass me by.

4 Thou the Spring of all my comfort,
More than life to me,
Whom have I on earth beside Thee?
Whom in heav’n by Thee [Refrain]

 

 

 

Emyn 3: “Jesus, Lover of my Soul”, cenir gan y tenor, Mr William McGillis. Yn anffodus, mae ei leoliad daearyddol wedi ei guddio yn llwyr. Llais Americanaidd sydd gan y cyhoeddwr, ond yn wahanol iawn i Thomas Edison, felly gallai’r silindr hwn fod wedi’i recordio gan rywun arall yn gweithio yn y diwydiant, neu ar ran Edison.

Ysgrifennwyd geiriau’r emyn gan Charles Wesley yn 1740, a’i gyhoeddi mewn casgliad Hymns and Sacred Poems. Yr oedd Charles yn ddeunawfed plentyn i’r clerigwr a’r bardd Samuel Wesley, yr oedd Charles yn frawd ieuengaf i sylfaenydd y Methodistiaid John Wesley, ac roedd yn rhan ganolog o emynyddiaeth Fethodistaidd, o’r 770 emyn a gyhoeddwyd yn y Wesleyan Hymn Book, mewn ffaith ysgrifennwyd 623 ohonynt gan Charles, sy’n cynrychioli dim ond 10% o’r cynnyrch i gyd.

Caiff ei adnabod fel un o emynau gwychaf Wesley– hefyd un o’r cynharaf – credir ei bod yn adleisio dau brofiad bywyd y ‘Bard of Methodism’. Y cyntaf oedd aderyn yn cael ei erlid gan hebog a hedfannodd drwy ffenest agored i mewn i freichiau Wesley wrth iddo ystyried anawsterau ysbrydol: “let me to Thy bosom fly”; efallai fod yr ail un yn ymwneud â storm a ddrylliodd eu ffydd a brofwyd gan John a Charles wrth hwylio ar daith genhadol i Georgia i 1735. Cafodd grŵp o gyd-deithwyr o Moravia argraff ar y brodyr gan eu bod yn canu emynau drwy’r storm gynddeiriog. Mae penillion Wesley yn sôn am ddŵr, “tempest” a “storm of life”. Tra bod y Morafiaid yn meddu ar sicrwydd iachawdwriaeth drwy eu ffydd, cyfaddefodd John Wesley yn ddiweddarach eu bod “had gone to Georgia to convert the people there, finding they themselves had need to be converted.”

Teitl gwreiddiol yr emyn oedd “In Temptation” ac mae’n ble am noddfa i bawb sy’n cael eu temtio, yn annheilwng neu angen cael eu glanhau o bechod gan nad oes noddfa arall. Mae’r dôn a ddefnyddiwyd ar gyfer y recordiad hwn yn cael ei hadnabod fel Celebration 167 yn y Baptist Hymnal (2008) Gelwid ef yn wreiddiol yn Martyn 7.7.7.7.D (yn adlewyrchu mesur yr emyn) ac fe’i cyfansoddwyd gan Simeon Butler Marsh, a ddysgodd gerddoriaeth i gannoedd o oedolion a phlant yn ei yrfa dros 30 o flynyddoedd mewn eglwysi yn Efrog Newydd a’r system addysg. Mae McGillis yn canu pennill un a thri, i gyfeiliant band pres.

Testun:

1 Jesus, lover of my soul
Let me to Thy bosom fly,
While the nearer waters roll,
While the tempest still is high:
Hide me, O my Saviour, hide,
Till the storm of life is past;
Safe into the haven guide;
O receive my soul at last.

3 Thou, O Christ, art all I want;
More than all in Thee I find:
Raise the fallen, cheer the faint,
Heal the sick and lead the blind:
Just and holy is Thy name,
I am all unrighteousness;
False and full of sin I am,
Thou art full of truth and grace.

 

 

Emyn 4: “Stand up, stand up, for Jesus” – mae’r recordiad hwn wedi’i ddifrodi mor ddrwg (mae’n bosib achos defnydd blaenorol o’r silindr cwyr ar gyfer recordiadau eraill) fel ei bod bron yn amhosib adnabod yr emyn neu’r dôn. Fodd bynnag, arweiniodd un llinell glir at y testun. Wedi’i ysgrifennu gan George Duffield yn 1858, ac unwaith i’r geiriau i gyd gael eu dangos ar y sgrin, roedd yn bosib clywed digon o’r emyn i gadarnhau mai’r emyn uchod ydoedd. Yn dilyn hyn cafodd ei dôn ei hadnabod fel “Morning Light” a ysgrifennwyd gan George J Webb ar fordaith o Loegr i Unol Daleithiau America yn 1837

 

 

Ganwyd y Parchedig Dr George Duffield (mab i weinidog Presbyteraidd) yn Pennsylvania yn 1818 a dilynodd yn ôl traed ei Dad. Pan ysgrifennodd Duffield “Stand Up”, roedd yn weinidog yn Philadelphia, ond roedd wedi bod yn weinidog mewn plwyf yn New Jersey lle roedd Webb yn byw, efallai fod y ddau wedi cwrdd. Yn ôl cofnod yn Lyra sacra Americana (Cleveland, 1868, p. 298):

“I caught its inspiration from the dying words of that noble young clergyman, Rev. Dudley Atkins Tyng, rector of the Epiphany Church, Philadelphia, who died about 1854. His last words were, ‘Tell them to stand up for Jesus: now let us sing a hymn.’ As he had been much persecuted in those pro-slavery days for his persistent course in pleading the cause of the oppressed, it was thought that these words had a peculiar significance in his mind; as if he had said, ‘Stand up for Jesus in the person of the downtrodden slave.’ (Luke v. 18.)”

Cafodd ei gyhoeddi am y tro cyntaf fel taflen fechan i blant wedi i Duffield roi’r llawysgrif i’w Arolygydd Ysgol Sul, lle cafodd ei adnabod fel ‘Soldiers of the Cross’.

Yn ôl yr amseru a’r mesur, mae’r recordiad yn cynnwys y ddau bennill cyntaf, ond mae gallu adnabod y canwr a’r cyhoeddwr yn amhosib. Mae llais uchel gan y canwr, ac er ei bod yn amhosib dweud ai soprano benywaidd neu wrywaidd sydd yma, Iris neu Idris Edwards. Mae’r cyhoeddwr, yr un modd, yn swnio’n fwy Prydeinig nag Americanaidd, felly mae’n bosib mai hwn oedd y silindr cwyr cyntaf i’w recordio yn y DU – wedi’r cyfan sefydlwyd y Phonograph & Gramophone Society cyntaf yng Ngorllewin Llundain yn 1911, gyda llawer yn ffurfio dros y ddegawd nesaf gyda Thomas Edison yn noddwr iddynt.

Testun:

Stand up, stand up for Jesus
ye soldiers of the cross;
lift high his royal banner,
it must not suffer loss:
from vict’ry unto vict’ry
his army he shall lead,
’til ev’ry foe is vanquished,
and Christ is Lord indeed.

Stand up, stand up for Jesus,
the trumpet call obey;
forth to the mighty conflict
in this his glorious day:
ye that are men now serve him
against unnumbered foes;
let courage rise with danger,
and strength to strength oppose.

 

 

I’r rhai hynny sydd am wybod mwy am y ffonograff, mae llawer o ffynonellau ar gael yng nghatalog y llyfrgell, gan gynnwys hanesion am silindrau a hanesion personol Edison a Bell, a gyhoedwyd gan y City of London Phonograph and Gramaphone Society; ffonograff Ma Rainey – yn rhan o erthygl yn edrych ar etifeddiaeth ddu oddi fewn i’r traddodiad gweledol-sonig; llawlyfrau technegol i’r rhai hynny sy’n berchen neu’n adfer offer ffonograffig; a ffonograffau a chof poblogaidd, a golwg ar gasglu hanes llafar yn America.

Cytunir mai cyhoeddwr y ddau silindr cyntaf yn y casgliad yw Thomas Edison, ac i gyd-fynd gyda silindrau eraill y gellir gwrando arnynt ar-lein o natur grefyddol debyg, felly mae’n ddigon saff i i dybio fod y pedwar recordiad hyn yn dyddio o tua 1908. Erbyn 1912, yn fuan wedi i’r DU ddal i fyny gyda’r ffenomen silindr cwyr, roedd Edison yn gwerthu ei ffonograff disg masnachol, a pharhaodd technoleg radio ar ei llwybr esblygiadol i’r byd digidol rydym yn byw ynddo heddiw.

 

Rasma Bertz, Gwirfoddolwraig Datgloi Ein Treftadaeth Sain

 

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog