Blog

Postiwyd - 29-04-2019

Blas ar waith / Casgliadau

Pythefnos yn y Llyfrgell Genedlaethol: darganfod, digido a chatalogio

Rhai wythnosau’n ôl, croesawodd y Llyfrgell Myra Booth-Cockcroft, myfyrwraig ymchwil PhD o Brifysgol Glasgow, yma ar bythefnos o brofiad gwaith yn yr Isadran Archifau a Llawysgrifau. Diolchwn i Myra am ysgrifennu blog am ei hamser yma gyda ni ac am ei gwaith yn catalogio rhai o ysgriflechi Ystrad Fflur.

***

Dros y bythefnos ddiwethaf, rydw i wedi bod yn Isadran Archifau a Llawysgrifau, Llyfrgell Genedlaethol Cymru, yn cael dipyn bach o brofiad o’r gwaith amrywiol sydd yn mynd ymlaen yna. Cefais gyflwyniadau gan staff amrywiol ar eu gwaith, gan gynnwys: y prosesau ar gyfer catalogio llawysgrifau; catalogio archifau mawrion; digido llawysgrifau; cadwraeth ataliol, triniaeth cadwraeth a chwarantin; llyfrau cynnar; creu ffacsimilïau; archifau electroneg a chadwraeth ddigidol. Cefais hefyd y cyfle i arsyllu ar waith y staff tu ôl i’r ddesg yn Ystafell Darllen y De, sydd yn ymateb i ymholiadau ac yn hwyluso profiad darllenwyr sydd yn defnyddio’r casgliadau. Wnes i fwynhau, yn arbennig, y cyfle i baratoi MS Peniarth 6 i’w digido (a chael gweld y nodiadau yn llaw J. Gwenogvryn Evans ynddo!), a hefyd tynnu lluniau o un o lawysgrifau arall o’r casgliad Peniarth gyda’r staff sydd yn gweithio ar ddigido’r holl gasgliad. Oeddwn i wrth fy modd, hefyd, efo’r cyfle i weithio gyda Dr Daniel Huws, Dr Ann Parry Owen, Dr Maredudd ap Huw a Gruffudd Antur yn paratoi Cyfrol 3 o’r cyhoeddiad sydd i ddod, A Repertory of Welsh Manuscripts and Scribes.

 

Cefais brofiad o gatalogio nifer o wahanol bethau: casgliad o lythyrau’r bardd ac arlunydd David Jones i Louis Bonnerot; rholyn achyddol Francis Vaughan, o 1591, wedi ei greu yng ngweithdy Twm Sion Cati; casgliad o bapurau’r hynafiaethydd 19eg ganrif, Owen Williams (Owain Gwyrfai); dalen o lawysgrif o’r 13eg ganrif oedd yn cynnwys y testun Lladin o Salm 87 o’r Beibl Fwlgat; a dalen o lawysgrif arall o’r 13eg ganrif oedd wedi’i defnyddio fel ‘pastedown’ i lawysgrif hwyrach. Un o uchafbwyntiau’r pythefnos, yn bendant, oedd cael dechrau catalogio’r Ysgriflechi Ystrad Fflur.

 

 

Mae’r casgliad o 35 ysgriflechi wedi bod yn y Llyfrgell ers 1946, pryd oedant wedi eu darganfod ar safle’r Mynachdy yn Ystrad Fflur. Oedd o’n gyffroes iawn cael edrych ar y llechi, sydd efo arysgrifau o luniau o bobl ac anifeiliaid, barddoniaeth Cymraeg, ac ysgrifennu arall mewn Cymraeg, Lladin a Saesneg. Maent yn gwbl unigryw yng nghyd-destun Cymraeg, ond mae yna esiamplau o ysgriflechi o ddyddiad tebyg wedi’u darganfod yn 1959 yn Smarmore, Iwerddon ac yn 1991 yn Abaty Paisley, Yr Alban. Mae’r llechi yn rhoi cipolwg i ni ar fywyd yn y Mynachdy yn y 15fed ganrif: mae un gyda rhestr o enwau tenantiad Hafodwen Grange ac yn nodi faint oeddynt angen talu am eu rhent (SF1); mae yna tair gyda barddoniaeth yn y mesurau cyhydedd nawban a’r cywydd (SF2, SF3, SF4); mae tair arall wedi’u defnyddio fel ymarfer ar gyfer beddargraffiaeth (SF11, SF12, SF13); ac mae yna sawl gyda lluniau o bobl, anifeiliaid, neu batrymau geometrig. Wrth arsyllu ar y llechi, darganfyddais bod dau ohonynt yn rhan o’r un llech yn wreiddiol (SF23 a SF25) ac yn dangos portread llawn o ddyn moel yn gwisgo tiwnig – un o fynachod Ystrad Fflur o bosib? Yn sicr mae yna mwy i ddarganfod am y llechi difir yma ac rwyf yn edrych ymlaen at fwy o waith yn cael ei wneud efo nhw!

 

Hoffwn ddweud diolch yn fawr iawn i’r Llyfrgell am bythefnos ardderchog. Yn enwedig, dwi eisio diolch i Maredudd ap Huw, Llyfrgellydd Llawysgrifau, am drefnu rhaglen mor llawn a diddorol i mi, i bawb yn yr isadran Archifau a Llawysgrifau am fod yn fodlon i ddangos eu gwaith ac am fod hynod o groesawgar, a hefyd i’r Canolfan Hyfforddiant Doethurol yr Ieithoedd Celtaidd yr AHRC am noddi fy amser yno.

 

Myra Booth-Cockcroft
Myfyriwr PhD, Prifysgol Glasgow

Mae'r cofnod hwn hefyd ar gael yn: English

Tagiau: , ,

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog