Blog

Postiwyd - 20-11-2014

Arddangosfeydd / Casgliadau / Newyddion a Digwyddiadau

Powdwr gwallt a chlociau a threthi amhoblogaidd eraill

Arddangosfa Trethi yng Nghymru , 20 – 28 Tachwedd 2014
Codwyd trethi dros y blynyddoedd ar diroedd ac aelwydydd, ond hefyd ar adloniant, ffenestri, clociau, a phowdwr gwallt. Roedd nifer o’r trethi yn amhoblogaidd fel y dangosodd yr ymgyrch yn erbyn treth y pen yn y 1990au. Diddymwyd y dreth ar glociau yn 1797 am fod gwneuthurwyr clociau ym mynd allan o fusnes, a diddymwyd y dreth ar friciau yn 1850 am ei fod yn rhwystr i’r chwyldro diwydiannol. Roedd y dreth ar wydr (1746-1845) a ffenestri (1748-1851) yn cael ei weld gan rai fel treth ar awyr iach a golau ddydd.

Datganiad treth Iarll Powis

Datganiad treth Iarll Powis, 1800 (LlGC/NLW, Powis Castle 17664.

Stampdoll oedd y dreth ar bowdr gwallt (1795-1869) , hynny yw doedd y powdwr ei hun ddim wedi’i drethu, ond rhaid oedd i’r defnyddwyr fynd i’r swyddfa stampiau bob blwyddyn i brynu tystysgrif wedi’i stampio er mwyn medru defnyddio powdwr gwallt. Roedd y powdwr yn help i osgoi cael llai pen a gwelwn yn y ddogfen yma fod yr Iarll Powis yn 1800 yn cael trwydded ar gyfer ef ei hun – a phawb oedd yn dod yn agos ato, sef “Housekeeper, butler, valet, cook, porter, footman, under butler and coachman”.

 
Eitem arall yn yr arddangosfa yw’r cerdyn post yn erbyn treth y pen yn cyfeirio’n ôl at ymosodiadau Rebeca ar dolltai’r cwmnïau tyrpeg, 1839-1843. “Mae Beca’n dweud rhowch ben ar dreth y pen”. Bwriadwyd i dreth y pen (‘Community Charge’, 1990-1993) fod yn gyfnewid ar gyfer y trethi teuluol, ond cafodd ei gyfnewid ei hun gan y system dreth cyngor cyfredol.

Mae Beca’n dweud rhowch ben ar dreth y pen (LlGC/NLW, Bert Pearce WA 5/4)

Mae Beca’n dweud rhowch ben ar dreth y pen (LlGC/NLW, Bert Pearce WA 5/4)

Bydd Bil Cymru sy’n mynd drwy’r Senedd ar hyn o bryd yn cynnig deddfwriaeth drethi I Gymru am y tro cyntaf yn y cyfnod modern. Mae’r arddangosfa yn gyflwyniad difyr i hanes trethi yng Nghymru, ac yn annog pobl i fynegi eu barn ar ddatblygu cyfundrefn drethi Cymru. Dewch i weld ystod o ddogfennau yn adrodd stori trethi yng Nghymru yn Y Llyfrgell Genedlaethol, 20—28 Tachwedd, gydag arddangosfa gysylltiol ym Mhrifysgol Bangor ac Archifau Morgannwg, Caerdydd.

Nia Mai Daniel

2 responses

Dyma a ddywaid Jac Glan-y-Gors am drethi, yn “Toriad y Dydd” (1797):

“Er cymmaint ydyw trymder y trethi, maent yn atteb un diben da, sef, deffro yr bobl i ymorol am wybodaeth. Pan fo dyn yn gorfod talu treth am ei ddiddosben, treth am ei awrflwch, treth am ei geffyl, treth am ei gî, ac felly ymlaen, mae yn amser i’r dyn ddechreu holi, ac edrych, a sylwi, pa beth ydyw meddwl y llywodraethwyr, ac a ydyw yn gyfiawn iddynt gael yr holl allu yn eu dwylaw eu hunain, a gadel i’r bobl ymddiried yn eu trugaredd hwy, pedfae drugaredd yn perthyn iddynt?”

Bethan Jenkins

Commented Tachwedd 21, 2014 / 09:03:44

Ddyddorol iawn ,yng obeithio ddaw yr arddangosfa nol rhiwbryd!

Elizabeth Collison

Commented Tachwedd 27, 2014 / 14:15:16

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog