Blog

Postiwyd - 06-08-2019

Casgliadau

Hanes Plas Tirion: maes Prifwyl 2019

A hithau’n wythnos yr Eisteddfod a’r cystadlu bellach yn ei anterth, a wyddoch unrhywbeth am leoliad maes y brifwyl eleni? Mae maes Eisteddfod Genedlaethol Sir Conwy 2019 wedi ei leoli nid nepell i’r de o Lanrwst yn rhannol ar diroedd un o dai bonedd yr ardal, Plas Tirion (neu Plastirion).

Yn 1839, dengys map degwm plwyf Llanrwst bod Plas Tirion a’i thiroedd ym meddiant Charles Wynne Griffith-Wynne (1780-1865), etifedd stadau Voelas a Chefnamlwch ac AS Sir Gaernarfon rhwng 1830 a 1832. Yr oedd yn fab i Jane Wynne, merch Watkin Wynne o Voelas, a Charles Finch (1752-1819), mab ieuengaf y 3ydd Iarll Aylesford ac AS Maidstone. Disgynodd stad Cefnamlwch i Jane drwy ei chefnder, John Griffith (marw 1794), yr olaf o deulu’r Griffith i fyw yno. Newidiodd Charles Wynne ei enw i Griffith-Wynne yn lle Finch yn 1804 i adlewyrchu ei etifeddiaeth drwy ochr ei fam ac efe wnaeth ariannu adeiladu’r eglwys bresennol ym Mhentrefoelas.

 

 

Yn ôl y rhestr pennu, roedd y tŷ a’r 82 erw o dir fferm yn cael ei rhenti gan John Evans a oedd, yn ôl cyfrifiad 1841, yn byw yno gyda’i wraig a’u pedwar o blant, ynghyd â dau gwas fferm a dwy morwyn. Ymddengys bod rhannau hynaf y tŷ ei hun yn dyddio o’r 16eg a’r 17eg ganrif tra bod rhannau o adeiladau’r fferm islaw’r tŷ yn dyddio o’r canrif blaenorol (ceir rhagor o fanylion am yr adeiladau ar Coflein).

Ymysg papurau stadau Voelas a Chefnamlwch sydd yma yn y Llyfrgell ceir arolwg o demên ‘Plastirrion’. Nid oes dyddiad pendant i’r arolwg [tybier 1778-1811] ond amcangyfrifir mai gwerth blynyddol y tŷ a’i diroedd cysylltiol oedd 84 punt a 4 swllt. Yno, ceir hefyd rhestr o enwau’r caeau, sy’n cynnwys rhai disgrifiadol megis ‘Caeua Suchion’, ‘Yscallen Bach’ (a ‘Mawr’) a ‘Nid Gwag ei char’.

Mae’n syndod y toreth o wybodaeth gallwch ddod o hyd iddo am eich milltir sgwâr yn defnyddio gwefan Lleodd Cymru y Llyfrgell fel man cychwyn! Dyma rhestr gyflawn o’r adnoddau ar-lein sydd ar gael yn rhad ac am ddim drwy wefan y Llyfrgell.

Os byddwch yn teithio i faes yr Eisteddfod Genedlaethol a thiroedd Plas Tirion yr wythnos hon, cofiwch alw heibio stondin y Llyfrgell. Yno, bydd cyfle i chi weld arddangosfa arbennig yn adrodd hanesion tref Llanrwst a’r ardal gyfagos, i bori’r nwyddau arbennig yn Siop y Llyfrgell, ac i gymryd rhan mewn amryw o ddigwyddiadau cyffrous. Ewch i Rhaglen Digwyddiadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru Eisteddfod Genedlaethol Cymru 2019 am fwy o wybodaeth.

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog