Blog

Pan mae Rhyfel yn Dilyn y Script

Collections - Postiwyd 11-11-2022

Mae’r Archif Ddarlledu sy’n cael ei sefydlu yn y Llyfrgell Genedlaethol yn mynd i roi mynediad i filoedd o scriptiau radio a theledu y BBC, yn ogystal llawer o ddeunydd clyweledol digidol.

Emma Towner sydd wrthi’n catalogio’r scritpiau, ac mae storiau dirdynnol ymhlith rhai o’r scriptiau cynnar.

Mae ychydig dros 1100 o focsys yng nghasgliad Sgriptiau’r BBC sy’n cynnwys rhaglenni radio a theledu. Gyda’r rhaglenni yn cwmpasu dwsin o bynciau ac yn cynnwys tua 90 mlynedd, roedd yn anodd iawn i benderfynu beth i’w flaenoriaethu a’i gatalogio yn gyntaf. Dechreuais gyda’r sgriptiau hynaf, sef rhaglenni radio plant o 1931. Roeddynt yn llawn straeon ysgafn am botiau jam hyd, cerrig plwm a Môr-Ladron. Hefyd, roedd yna sgriptiau hwyliog oedd yn adrodd y straeon tu ôl i hwiangerddi. Pam aeth Jac a Jill i fyny’r bryn? Oedd o’n wir fod dysgl wedi rhedeg i ffwrdd gyda llwy tra bod buwch yn neidio dros y lleuad, neu oedd rhywbeth arall yn mynd ymlaen? Roedden nhw’n sgriptiau bythgofiadwy, ac yn lle braf i mi ddechrau.

Sgriptiau newyddion yr Ail Ryfel Byd oedd nesaf ar fy rhestr, ac yn gyferbyn i’r rhaglenni Plant, roedd y sgriptiau yma yn anoddach i mi ddarllen. Roeddwn i wedi dysgu am y rhyfel yn yr ysgol, ac wedi gwylio’r ffilmiau. Roeddwn i’n gwybod beth wnaeth ddigwydd yn Dunkirk ac ar draethau Normandi. Roeddwn i’n gwybod am Pearl Harbour, ac fe wnaeth fy nhaid a nain rhannu eu hanes am y Blitz yn Llundain ac yn Abertawe. Ond, roedd darllen am y digwyddiadau hyn wrth iddyn nhw ddigwydd, o ddydd i ddydd, yn wahanol.

Yn fuan ar ôl i mi ddechrau gweithio ar y sgriptiau yma, dechreuodd ymladd yn Nwyrain Ewrop. Wrth i mi ddarllen am y rhyfel cyntaf rhwng y Ffindir a’r undeb Sofietaidd lle’r oedd yr Undeb Sofietaidd yn ymosod ar y Ffindir ychydig dros 70 mlynedd yn ôl, roeddwn yn gwylio digwyddiadau tebyg ar y newyddion wrth i Rwsia ymosod ar yr Wcráin. Roedd y straeon yn debyg iawn, trefi yn cael eu hymosod a bomiau yn disgyn ar ysbytai. Yna, 15 mis ar ôl i’r rhyfel cyntaf rhwng y Ffindir a’r undeb Sofietaidd ddod i ben daeth yr ail ryfel rhwng y Ffindir a’r Undeb Sofietaidd, mwy o wrthdaro rhwng Rwsia a’r Ffindir ond y tro yma roedd yn cynnwys ychydig mwy o wledydd. Un ohonynt oedd Wcráin. Roedd lleoliadau y byddwn yn clywed ar y newyddion yn dechrau ymddangos yn y sgriptiau, a wnes i ffeindio fe’n anodd gwylio’r newyddion wrth i mi gyrraedd adref ar ôl gorffen fy ngwaith. Yn union fel yr wythnos yma, ym 1943 roedd yn dominyddu’r newyddion.

Byddai pob sgript yn cael ei darlledu dros y radio bob nos tua 5pm, ac roeddwn i’n meddwl yn aml am y bobl wnaeth gwrando ar y darllediadau hyn bob nos. Tybed, a oedden nhw’n meddwl a fyddai’r rhyfel yn dod i ben, ac yn gobeithio y byddai’n fuan? Neu oedden nhw’n poeni bydd o byth gorffen? Roeddwn i’n ffodus, roeddwn i’n gwybod yr atebion i’r cwestiynau yma. Ers diwedd yr Ail Rhyfel Byd, bu rhagor o ryfeloedd sydd wedi dod â mwy o boen a cholled. Mae’n ngwneud i fi’n drist bod hanes yn ailadrodd ei hun o hyd. Nid yw’n ymddangos bod unrhywun yn dysgu o beth digwyddodd yn y gorffennol.

Mae'r cofnod hwn hefyd ar gael yn: English

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog