Blog

Postiwyd - 07-10-2019

Casgliadau

Pam mae coeden ar ben Rhodri Morgan?

Mae nifer ohonom yn gyfarwydd gyda chyrraedd y pwynt yn fy mywyd pan mae’r rhywbeth cyffredin o’n plentyndod yn cael eu harddangos mewn amgueddfa. Mae’r teimlad o dderbyn archif o ddogfennau sy’n delio a digwyddiadau, ymgyrchoedd a phobl o’ch plentyndod yn debyg; dwi’n teimlo’n hen, ond mae rhywbeth arbennig mewn ail fyw stori, weithiau o safbwynt gwbl wahanol.

Roedd cartwnau Mumph wedi bwydo fy niddordeb yng ngwleidyddiaeth Cymru pan roeddwn i yn fy arddegau. Pob dydd Sadwrn roeddwn i’n edrych ymlaen at weld y cartŵn yn dilyn hanes Ysgrifennydd Gwladol Cymru a’i Weinidogion, Just William yn y Western Mail. Roedd portread William Hague fel bachgen ysgol yn gwisgo shorts a gyda map o Gymru ben i weired ar wal y swyddfa braidd yn annheg efallai, ond roedd yn ffordd effeithiol o ddangos y teimlad cyffredin bod gan swydd Ysgrifennydd Gwladol Cymru statws isel iawn yn y cabinet, a’r anfodlonrwydd am arfer Llywodraeth Prydain i benodi Aelod Seneddol o Loegr, heb unrhyw gysylltiad â Chymru i’r swydd. Roedd Syr Wyn Roberts yn ymddangos pob hyn a hyn i geisio addysgu’r Ysgrifennydd Gwladol am faterion y dydd ond heb ryw lawer o lwyddiant!

Roedd Mumph yn portreadu ei olynydd, Ron Davies yn dra gwahanol. Er bod enw’r cartŵn The one Ronnie yn cyfeirio at gyfres comedi, roedd Davies yn gwisgo siwt wen a sbectol dywyll ac yn ymddwyn fel gansgter gyda Jon Owen Jones fel Frankenstein’s Monster. Yn 1998, tro Alun Michael oedd hi i gael sylw Mumph yn y gyfres St Michael. Roedd Mumph wedi gwneud yn fawr o’r son mai dyn Tony Blair oedd Alun Michael roedd e wastad yn gwisgo parachute, ac weithiau yn anweladwy ar wahân i’w sbectol. Roedd Peter Hain wastad yn gwisgo rollers yn e wallt, tra roedd Rhodri Morgan yn ymddangos gyda choeden yn tyfu o’i ben! Cafodd y goeden ei dorri ar ôl i Rhodri gael torri gwallt, ond roedd y boncyff dal yno. Roedd hyn wedi drysu un ffrind prifysgol yn llwyr ac roedd yn rhaid i fi ffinio ffotograff o Rhodri cyn bod y ddelwedd yn gwneud synnwyr iddo!

Gyda dyfodiad y Cynulliad Cenedlaethol, roedd mwy o wleidyddion o’r gwrthbleidiau yn ymddangos; Dafydd Wigley, Mike German a Rod Richards – fel arfer gyda baner Lloegr yn ei het.

Mae cartwnau fel yn hyn ysgafn eu naws ar un olwg ac yn gor-bwysleisio golwg, cymeriad neu ymddygiad, ond mae nhw yn adlewyrchu’r zeitgeist gwleidyddol ac roedd portread pob un o’r gwleidyddion hyn yn adlewyrchu’r ffordd roedden nhw’n cael eu gweld, gan ganran o’r boblogaeth o leiaf. Mae nhw’n cofnodi digwyddiadau gwleidyddol bwysig; fel y trafodaethau dros Dŷ Opera Bae Caerdydd, arfau, addysg, iechyd ac etholiadau ac yn gwneud hynny mewn modd gweledol a doniol.

Mae derbyn y casgliad hwn i’r Llyfrgell yn deimlad hynod gyffrous. Mae cartwnau Mumph yn rhannol gyfrifol o leiaf o godi fy ymwybyddiaeth yng ngwleidyddiaeth, ac mewn ffordd anuniongyrchol, y diddordeb hwnnw sy’n gyfrifol am fy mod yn gweithio gydag archifau gwleidyddol. Gobeithio yn fawr bydd digido a rhannu nhw yn eang yn sbarduno diddordeb eraill yn y maes er bod e braidd yn rhyfedd i feddwl amdanynt fel cofnod hanesyddol. Mae’r broses hwn yn un gostus, felly buaswn yn gwerthfawrogi unrhyw gyfraniadau tuag ar y costau trwy roddion i’r Gronfa Casgliadau. Mae boreau Sadwrn yn darllen Just William yn teimlo yn bell yn ôl.

Rob Phillips
Yr Archif Wleidyddol Gymreig

 

Mae'r cofnod hwn hefyd ar gael yn: English

Tagiau: ,

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog