Blog

Pan mae Rhyfel yn Dilyn y Script

Collections - Postiwyd 11-11-2022

Mae’r Archif Ddarlledu sy’n cael ei sefydlu yn y Llyfrgell Genedlaethol yn mynd i roi mynediad i filoedd o scriptiau radio a theledu y BBC, yn ogystal llawer o ddeunydd clyweledol digidol.

Emma Towner sydd wrthi’n catalogio’r scritpiau, ac mae storiau dirdynnol ymhlith rhai o’r scriptiau cynnar.

Mae ychydig dros 1100 o focsys yng nghasgliad Sgriptiau’r BBC sy’n cynnwys rhaglenni radio a theledu. Gyda’r rhaglenni yn cwmpasu dwsin o bynciau ac yn cynnwys tua 90 mlynedd, roedd yn anodd iawn i benderfynu beth i’w flaenoriaethu a’i gatalogio yn gyntaf. Dechreuais gyda’r sgriptiau hynaf, sef rhaglenni radio plant o 1931. Roeddynt yn llawn straeon ysgafn am botiau jam hyd, cerrig plwm a Môr-Ladron. Hefyd, roedd yna sgriptiau hwyliog oedd yn adrodd y straeon tu ôl i hwiangerddi. Pam aeth Jac a Jill i fyny’r bryn? Oedd o’n wir fod dysgl wedi rhedeg i ffwrdd gyda llwy tra bod buwch yn neidio dros y lleuad, neu oedd rhywbeth arall yn mynd ymlaen? Roedden nhw’n sgriptiau bythgofiadwy, ac yn lle braf i mi ddechrau.

Sgriptiau newyddion yr Ail Ryfel Byd oedd nesaf ar fy rhestr, ac yn gyferbyn i’r rhaglenni Plant, roedd y sgriptiau yma yn anoddach i mi ddarllen. Roeddwn i wedi dysgu am y rhyfel yn yr ysgol, ac wedi gwylio’r ffilmiau. Roeddwn i’n gwybod beth wnaeth ddigwydd yn Dunkirk ac ar draethau Normandi. Roeddwn i’n gwybod am Pearl Harbour, ac fe wnaeth fy nhaid a nain rhannu eu hanes am y Blitz yn Llundain ac yn Abertawe. Ond, roedd darllen am y digwyddiadau hyn wrth iddyn nhw ddigwydd, o ddydd i ddydd, yn wahanol.

Yn fuan ar ôl i mi ddechrau gweithio ar y sgriptiau yma, dechreuodd ymladd yn Nwyrain Ewrop. Wrth i mi ddarllen am y rhyfel cyntaf rhwng y Ffindir a’r undeb Sofietaidd lle’r oedd yr Undeb Sofietaidd yn ymosod ar y Ffindir ychydig dros 70 mlynedd yn ôl, roeddwn yn gwylio digwyddiadau tebyg ar y newyddion wrth i Rwsia ymosod ar yr Wcráin. Roedd y straeon yn debyg iawn, trefi yn cael eu hymosod a bomiau yn disgyn ar ysbytai. Yna, 15 mis ar ôl i’r rhyfel cyntaf rhwng y Ffindir a’r undeb Sofietaidd ddod i ben daeth yr ail ryfel rhwng y Ffindir a’r Undeb Sofietaidd, mwy o wrthdaro rhwng Rwsia a’r Ffindir ond y tro yma roedd yn cynnwys ychydig mwy o wledydd. Un ohonynt oedd Wcráin. Roedd lleoliadau y byddwn yn clywed ar y newyddion yn dechrau ymddangos yn y sgriptiau, a wnes i ffeindio fe’n anodd gwylio’r newyddion wrth i mi gyrraedd adref ar ôl gorffen fy ngwaith. Yn union fel yr wythnos yma, ym 1943 roedd yn dominyddu’r newyddion.

Byddai pob sgript yn cael ei darlledu dros y radio bob nos tua 5pm, ac roeddwn i’n meddwl yn aml am y bobl wnaeth gwrando ar y darllediadau hyn bob nos. Tybed, a oedden nhw’n meddwl a fyddai’r rhyfel yn dod i ben, ac yn gobeithio y byddai’n fuan? Neu oedden nhw’n poeni bydd o byth gorffen? Roeddwn i’n ffodus, roeddwn i’n gwybod yr atebion i’r cwestiynau yma. Ers diwedd yr Ail Rhyfel Byd, bu rhagor o ryfeloedd sydd wedi dod â mwy o boen a cholled. Mae’n ngwneud i fi’n drist bod hanes yn ailadrodd ei hun o hyd. Nid yw’n ymddangos bod unrhywun yn dysgu o beth digwyddodd yn y gorffennol.

Canolfan Ymchwil Llenyddiaeth a Hanes Meddygaeth

Casgliadau / Collections / Digido / Ymchwil - Postiwyd 07-11-2022

Bydd Prifysgol Aberystwyth, mewn partneriaeth gyda’r Llyfrgell Genedlaethol, yn lansio canolfan ymchwil newydd ar ddydd Gwener, 11 Tachwedd, sef y Ganolfan Ymchwil Llenyddiaeth a Hanes Meddygaeth. Bydd y ganolfan yn gwneud defnydd o’r ffynonellau ymchwil sydd yng nghasgliadau meddygaeth y Llyfrgell fel sylfaen i ymchwil academaidd newydd yn y maes. Mae cynhadledd undydd wedi ei threfnu ar gyfer y lansiad ar 11 Tachwedd. Mae’n rhad ac am ddim a gallwch archebu tocyn i’r digwyddiad yma. Bydd y gynhadledd yn cael ei chynnal wyneb yn wyneb ac ar-lein.

 

Mae casgliad meddygaeth y Llyfrgell yn un eang, ac mae’n cynnwys deunydd print, archifol, pensaernïol, llawysgrifau, darluniau a ffotograffau. Yn sgil y prosiect Meddygaeth ac Iechyd yng Nghymru cyn y GIG, mae’r deunydd meddygaeth sy’n rhan o’r Casgliad Print Cymreig a Cheltaidd nawr ar gael ar y catalog ar-lein yn ei gyfanrwydd, gyda’r eitemau sydd allan o hawlfraint wedi ei digido hefyd, ac felly ar gael ar-lein. Mae’r casgliad print yn cynnwys nifer o ffynonellau ymchwil pwysig, gan gynnwys adroddiadau Swyddogion Iechyd cynghorau dosbarth gwledig a trefol ledled Cymru, adroddiadau ysbytai ac adroddiadau ysbytai meddwl.

 

 

Mae’r adroddiadau ysbytai meddwl yn cynnig esiampl dda o’r fath o wybodaeth a data sydd wedi ei chynnwys yn y ffynonellau print yma. Os edrychwn ar esiampl adroddiadau blynyddol ysbytai meddwl, yn yr achos yma adroddiadau’r Joint Counties Asylum yng Nghaerfyrddin (gweler uchod am y fersiwn ddigidol a osodwyd yn y blog, neu cliciwch yma i’w weld ar syllwr digidol y Llyfrgell), gwelwn y wledd o ddata craidd mae’r adroddiadau yma’n cynnig i ymchwilwyr. Mae’r adroddiadau yn cynnwys data ar nifer helaeth o agweddau bywyd yr ysbyty a’i chleifion gan gynnwys ystadegau ynghylch o le’r oedd y cleifion yn dod, eu gwaith, natur eu salwch, lefelau marwolaeth, diet y cleifion, oedran y cleifion, lefelau aildderbyniad, statws perthynas y cleifion, ac ystadegau cyllidol y sefydliad.

 

Mae data o’r fath yn sylfaenol i ymchwil yn y maes yma, a’r gobaith yw bydd sefydlu’r Ganolfan mewn partneriaeth â Phrifysgol Aberystwyth yn fodd i gadarnhau’r perthynas rhwng y Llyfrgell, ein casgliadau a’r gymuned ymchwil. Os ydych am ddysgu mwy am y partneriaeth, neu os oes ydych â diddordeb yn yr ymchwil diweddaraf yn y maes llenyddiaeth a hanes meddygaeth, archebwch docyn i’r gynhadledd!

 

Dr Douglas Jones,

Rheolwr Prosiectau Casgliadau Cyhoeddedig.

Diwrnod Cadwedigaeth Ddigidol y Byd

Collections - Postiwyd 03-11-2022

Mae hi’n Ddiwrnod Cadwedigaeth Ddigidol y Byd heddiw sy’n gyfle felly i dynnu sylw at y gwaith a wneir gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru i sicrhau bod cynnwys digidol yn cael ei gadw ar gyfer y dyfodol. Er mwyn codi ymwybyddiaeth gyffredinol o faterion yn ymwneud â galluogi mynediad parhaus i gynnwys digidol, sy’n effeithio ar ddata personol yn ogystal â data sefydliadol, hoffwn eich cyflwyno i Wilff.

Er bod Wilff yn gyfarwydd â chasgliadau ffisegol (ar ôl eistedd ar silff yn gwylio catalogio archifol ers blynyddoedd lawer) yn ddiweddar mae wedi ymddiddori mewn cynnwys digidol a sut y bydd yn hygyrch yn y dyfodol. Er mwyn dysgu mwy am hyn aeth Wilff o amgylch y Llyfrgell yn ffilmio gweithgareddau cadwedigaeth ddigidol y Llyfrgell. Mae’r ffilm ar gael i’w gweld yma:

Yn dilyn ei daith o gwmpas y Llyfrgell, roedd eisiau Wilff darganfod mwy am sut y gallai sicrhau bod ei gynnwys ddgidol yn cael ei gadw. Darganfu fod y Llyrgell wedi enill wobr y Glymblaid Cadwedigaeth Ddigidol am ei rhaglen Dysgu trwy wneud: meithrin sgiliau cadwedigaeth ddigidol yng Nghymru. Cyflwynwyd y wobr gan Rwydwaith Treftadaeth Ddigidol yr Iseldiroedd fel cydnabyddiaeth o werth gwaith y Llyfrgell wrth ddarparu hyfforddiant a gwella sgiliau i staff ledled Cymru. Trwy astudio’r adnoddau a oedd yn cefnogi’r rhaglen, mae Wilff wedi datblygu sgiliau newydd a gall wirio cynnwys am firysau, nodi fformatau ffeil, gwirio nad yw data wedi’i lygru a chreu metadata. Mae’r adnoddau i wneud y camau hyn ar gael i bawb eu gweld a’u defnyddio ar wefan Archifau Cymru.

Mwynhaodd Wilff ei anturiaethau yn y Llyfrgell ond mae bellach yn ôl ar ei silff arferol. Bellach mae’n gwybod na ellir gadael cynnwys digidol yn eistedd ar silff rithwir ond bod yn rhaid cymryd camau i’w gadw. Os hoffech unrhyw help neu gyngor am gadwedigaeth ddigidol, cysylltwch â gofyn@llyfrgell.cymru.

Sally McInnes, Pennaeth Cynnwys Unigryw a Chyfoes

S4C yn dathlu’r 40

Collections / Heb ei gategoreiddio / Sgrin a Sain - Postiwyd 01-11-2022

Un o’r digwyddiadau mwyaf hanesyddol yn hanes y Gymraeg, heb sôn am hanes darlledu yng Nghymru, oedd lansiad S4C ddeugain mlynedd yn ôl. Bydd Archif Ddarlledu Cymru, fydd yn cael ei lansio yn fuan yn y Llyfrgell Genedlaethol, yn rhoi lle teilwng i dreftadaeth darlledu ein gwlad.

Yn y cyfamser, dyma erthygl gan un o gefnogwyr y prosiect, Dr Elain Price o Brifysgol Abertawe, yn egluro arwyddocad noson honno.

S4C yn dathlu’r 40

Ar y 1af o Dachwedd bydd S4C yn dathlu 40 o flynyddoedd ers y darllediad cyntaf ar y sianel am 6 o’r gloch y nos. Roedd y noson agoriadol hon yn ben-llanw ymgyrchu di-flino gydol yr 1960au a’r 1970au, ac yn ganlyniad i fygythiad ympryd Gwynfor Evans i sicrhau y byddai’r llywodraeth yn gwireddu ei haddewid i greu sianel ar gyfer rhaglenni teledu Cymraeg. Roedd angen dirfawr am sianel er mwyn i’r rhaglenni hynny ddatblygu yn wasanaeth cynhwysfawr a theilwng ar gyfer y gynulleidfa Gymraeg, rhywbeth a oedd yn anos pan yr oedd rhaglenni wedi eu dosbarthu ar draws amserlen dwy sianel. Ond mewn gwirionedd roedd y gwaith caled o baratoi at y noson honno wedi cychwyn ymron ddwy flynedd cyn hynny ym mis Ionawr 1981 pan y penodwyd Awdurdod S4C i ddechrau ar y gwaith o osod seiliau cadarn i’r sianel.

Rhaid cofio mai am gyfnod o dair blynedd yn unig y sefydlwyd S4C yn wreiddiol, gan y gosodwyd arni gyfnod prawf er mwyn dangos y gallai’r cynllun dadleuol o osod rhaglenni Cymraeg ar un sianel weithio. I’r Awdurdod penodwyd Syr Goronwy Daniel, y Parch. Dr. Alwyn Roberts (Cadeirydd Cyngor Darlledu’r BBC), Dr. Glyn Tegai Hughes (y cynrychiolydd Cymreig ar fwrdd Channel 4), yr Athro Huw Morris-Jones (cynrychiolydd Cymru ar yr Awdurdod Darlledu Annibynnol) a D. Ken Jones (gwr busnes a chyn-asgellwr Cymru). Fel y gwelir o’r aelodau yma, roedd cyd-weithio llwyddiannus rhwng y sianel newydd a’r sefydliadau darlledu a fodolai eisoes yn gwbl hanfodol ar gyfer llwyddiant y sianel newydd.

Yn wahanol i Channel 4, a lansiwyd ar yr 2il o Dachwedd 1982, roedd S4C yn wasanaeth a oedd yn derbyn ei raglenni o sawl ffynhonnell, gyda’r 22 awr yr wythnos o gynnwys Cymraeg yn cael ei rannu rhwng tair carfan wahanol. Roedd y BBC yn darparu 10 awr yr wythnos o raglenni trwy arian y drwydded, HTV yn darparu 7 awr a thri chwarter trwy gytundeb masnachol, a gweddill yr oriau yn cael eu llenwi gan y rhaglenni a gynhyrchwyd gan y cynhyrchwyr annibynnol newydd a oedd wedi eu sefydlu ar draws Cymru ers 1981.

Byddai’r noson agoriadol honno’n rhoi cyfle i’r gynulleidfa gael blas ar yr arlwy y cynhyrchwyd ar eu cyfer. Agorwyd y rhaglen groeso gyda delwedd o swyddfeydd y sianel, y logo wedi ei oleuo uwchben y fynedfa a sain ffanffer nodweddiadol o sain electronig yr 1980au wedi ei gymysgu â cherddoriaeth telyn. Yna gwelwn Owen Edwards yn sefyll yn nerbynfa swyddfeydd S4C yng Nghlos Soffia yn croesawu’r gwyliwr trwy nodi: ‘Croeso cynnes iawn, iawn i chi ymuno â ni yma am y tro cyntaf ar aelwyd Sianel Pedwar Cymru. Rŵan, hawdd cynnau tân ar hen aelwyd medde’r gair yntê, ond ein bwriad ni ydi cynnau coelcerth ar aelwyd newydd.’ Pwysleisiodd Owen Edwards y gair ‘aelwyd’ yn ei gyfarchiad, gan y rhoddai argraff gref i’r gynulleidfa o’r naws yr oedd y sianel yn anelu ati, sef creu sianel fyddai’n aelwyd glyd a chysurus, lle teimlai cynulleidfaoedd Cymraeg yn gartrefol, naws y datblygwyd ymhellach yn arddull cyflwyno’r sianel gan Robin Jones, Siân Thomas a Rowena Jones-Thomas.

Fel rhan o’r rhaglen groeso honno cafwyd rhag-flas o’r rhaglenni a oedd i’w darlledu dros y misoedd agoriadol, a chafwyd cyfarchiad Cymraeg a chyflwyniad i’r rhaglenni Saesneg a ddarlledid o amgylch y ddarpariaeth Gymraeg gan Jeremy Isaacs, Prif Weithredwr Channel 4. Daeth un o uchafbwyntiau’r noson agoriadol 4 munud i mewn i’r rhaglen gyntaf, gyda darlledu pennod gyntaf y gyfres animeiddiedig sain gyntaf i’w chynhyrchu yng Nghymru, sef SuperTed a Thrysor yr Incas.

Cadarnhawyd i’r sianel gael noson gyntaf lwyddiannus gan iddi lwyddo i ddenu 12 y cant o’r gynulleidfa bosib yn ystod yr oriau brig, gyda’r rhaglen groeso yn ail i Wales Today a Nationwide ar y BBC yn y ffigurau gwylio a gasglwyd gan BARB. Cafwyd dechrau da felly i’r sianel, a byddai’r dair blynedd nesaf yn llawn llwyddiannau a heriau wrth i’r sianel geisio ymsefydlu ei hun fel rhan annatod o dirlun darlledu Cymru.

Mae Dr Elain Price yn awdur Nid Sianel Gyffredin Mohoni! Hanes Sefydlu S4C (2016, Gwasg Prifysgol Cymru) a Broadcasting for Wales: The Early Years of S4C (2022, Gwasg Prifysgol Cymru) sy’n croniclo llwyddiannau a heriau cyfnod prawf S4C yn ystod ei chyfnod prawf rhwng 1981 ac 1985.

Detholiad o lyfrau Cymreig a dderbyniwyd gan y Llyfrgell (Medi / Hydref 2022)

Casgliadau / Collections / Derbynion newydd - Postiwyd 31-10-2022

Hanes a gweithiau cyffredinol

Cerdded y caeau / Rhian Parry, 2022, 9781784619497

Cynllunio adferiad y Gymraeg = Planning the regeneration of the Welsh language / Cyngor Dafis, 2019,

A history of Welsh music / edited by Trevor Herbert, Martin V. Clarke and Helen Barlow, Cambridge University Press, 2023, 9781316511060

Border Crossings: Then and Now in the Welsh Marches / Richard Dobson, 2020, 9781839751981

A History of The Vale of Montgomery from Earliest Times to the Black Death / John Davies, 2021

The old firm’s proud past, Volume III 1990-2020 / Martyn Ham, Grosvenor House Publishing Ltd, 2021, 9781839754937

The Story of the Cardiff and Vale Perinatal Mental Health Team January 1998 – July 2020 / Dr. Sue Smith, 2022, 9781839759550

Coin-weights of Europe, Volume 2 & 3 / Paul & Bente R Withers, Galata, 2022, 9781908715173 (v. 2) 9781908715180 (v. 3)

Transport recalled: North and Mid-Wales / Martin Jenkins, Charles Roberts, 2022, 9781526787071

Gwent Federation of Women’s Institutes 1921-2021, 2022

Life under COVID-19 from 2020 to 2022: A Collection of 22 Rhyming Poems / Neil Davies, Independent Publishing Network, 2022, 9781800689459

An Open Letter to the Right Honorable David Lloyd George / Lajpat Rai, 2017, 9789386423900

The four branches of the Mabinogi : epic stories, ancient traditions / General Editor: Jake Jackson, 2022, 9781839649936

 

 

Bywgraffiadau

Breuddwyd Syr Ifan / Penri Jones, 2022, 9780995655652

Vaughan Williams / Eric Saylor, 2022, 9780190918569

The Roman King Arthur? / Tony Sullivan, 2022, 9781399084024

From Merthyr to Persia : Memoirs of the Rt Hon Aubrey Jones, Grosvenor House Publishing Ltd, 2021, 9781839755712

The Cathays Files 25 / Haydn Thomas, Resarton Books, 2022, 9781739760052

 

Traethodau

Edward Wynne of Bodewryd (Anglesey) and Hereford and other Welsh History Essays / Neil Fairlamb, 2021

 

Barddoniaeth

Wysg / Gaerth Writer-Davies, 2022, 9781999849177

Open / Paul Blount, The Cluny Press, 2022, 9780954761097

Ten Poems about Swimming / Selected and Introduced by Samantha Wynne-Rhydderch, 2022, 9781913627065

 

Gwyddoniaeth, addysg, a natur

CBAC TGAU Drama, Dylunio Drama: Dylunio Goleuo, Sain, Set a Gwisgoedd / Sue Shewring, 2022, 9781913963330

The Birds of Wales = Adar Cymru / Edited by Rhion Pritchard …, 2021, 9781800859722

 

Chwaraeon

The Glory Years of Cardiff AAC / Clive Williams, 2020, 97818338257750

The Minor Counties Championship 1895-1914 / Julian Lawton Smith, Association of Cricket Statisticians and Historians, 2022, 9781912421329

Cardiff Arms Park : An Illustrated Architectural and Social History / David Allen, Cardiff Rugby, 2021, 9781527296527

 

Plant

Cyfrinach Fwyaf Siôn Corn / Lyndon Jeremiah, 2020, 9781838271312

Yes! Even a Mouse: The Very First Christmas / Christine Field-Davies, Bear With Us Productions, 2021, 9781838280819

 

Ffuglen

Ring of spies : how MI5 and the FBI brought down the Nazis in America / Rhodri Jeffreys-Jones, 2022, The History Press, 9781803990361

The Chronicle of Clemendy : or, The History of the IX. Joyous Journeys. In which are contained the amorous inventions and facetious tales of Master Gervase Perrot, Gent. now for the first time done into English / by Arthur Machen ; Illustrations by Jon Langford, 2022

 

Llywodraeth a  gwleidyddiaeth

Diwygio’r Senedd: Y camau nesaf = Senedd reform, The next steps, 2020

Rhwymiad Unigryw gan Julian Thomas

Arddangosfeydd / Casgliadau / Collections - Postiwyd 24-10-2022

Mae’r Llyfrgell dros y blynyddoedd wedi casglu llyfrau gyda rhwymiadau cain ac anghyffredin, yn enwedig rhai gyda chysylltiad Cymreig.  Yn ddiweddar ychwanegwyd un o’r rhai mwyaf anarferol at y casgliad.  Mae’r gyfrol yn adargraffiad o lyfr Ffrangeg, La Prose du Transsibérien gan yr arlunydd Sonia Delaunay-Terk a’r bardd Blaise Cendrars, a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn 1913.  Mae’r gerdd yn disgrifio taith trên trwy Rwsia yn ystod y chwyldroad cyntaf yn 1905.  Mae wedi’i argraffu ar bedair dalen wedi’u gludo mewn ffurf consertina.

 

 

Ar gyfer yr adargraffiad yn 2019 gwahoddwyd 22 rhwymwr i greu rhwymiadau unigryw.  Mae’r copi a brynodd y Llyfrgell eleni wedi’i rwymo gan Julian Thomas, cyn Bennaeth Rhwymo a Chadwraeth y Llyfrgell.  Mae’r cloriau wedi’u gorchuddio mewn croen llo du wedi’i liwio gyda phaent acrylig glas fflworolau, a stribedi o groen llo wedi’u mewnosod, rhai ohonynt yn oreurog ac eraill wedi’u lliwio mewn acrylig.  Mae’r stribedi yn cyfeirio at y rheilffyrdd a’r cylch at y chwyldroad ac olwynion y trên.

 

 

Mae’r rhwymiad trawiadol hwn yn unigryw ac yn enghraifft o waith un o rwymwyr mwyaf blaengar y Deyrnas Unedig.  Mae rhagor o rwymiadau gan Julian Thomas, ei ragflaenwyr yn y Llyfrgell a chrefftwyr eraill i’w gweld yn yr arddangosfa Cyfrolau Cain ym Myd y Llyfr ar lawr gwaelod y Llyfrgell tan y 9fed o Ragfyr 2022.

 

Timothy Cutts

Llyfrgellydd Llyfrau Prin

‘Handel with care’: gweddillion casgliad cerddorol Wynnstay

Casgliadau / Cerddoriaeth - Postiwyd 03-10-2022

Ar 6 Mawrth 1858 chwythodd tân dinistriol drwy blasty Wynnstay a ffodd y trigolion yn eu dillad nos. Ni chollwyd unrhyw fywydau ond dinistriwyd llawer o’r llyfrgell, ynghyd â dodrefn, paentiadau a phethau gwerthfawr eraill. Disgrifiodd adroddiad yn y North Wales Chronicle and Advertiser for the Principality ar 13 Mawrth weddillion y llyfrau a’r llawysgrifau prin fel‘masses of black substance in the shape of books but hard and wet, mixed with scraps of black-letter books (some partially legible), music and engravings’.

Roedd y disgrifiad dramatig hwn yn gymhelliant i ymchwilio i dynged casgliad cerddoriaeth y pedwerydd barwnig. A aeth y cyfan i fyny mewn fflamau … ai peidio?

Roedd Sir Watkin Williams Wynn, 4ydd Barwnig, (1749-1789)   yn frwd dros y celfyddydau cain. Bu bron iddo fethdalu ystâd Wynnstay trwy ei wariant gormodol ar luniau, cerflunwaith, theatr a cherddoriaeth. Ar gost fawr creodd theatr breifat yn Wynnstay ar gyfer dramâu a chyngherddau. Roedd gan ei gartref moethus yn Llundain yn St James’s Square,1 a ddyluniwyd gan Robert Adam, ei hystafell gerddoriaeth ei hun wedi’i haddurno’n gain yn cynnwys organ Snetzler. Datblygodd diddordeb Syr Watkin mewn cerddoriaeth yn gynnar, efallai dan ddylanwad y telynor teuluol, John Parry, neu efallai yn ystod ei arddegau yn Ysgol Westminster. Yn ddyn ifanc ymunodd â’r  Noblemen and Gentlemen’s Catch Club ac yn gyflym daeth i gymryd rhan â’r sîn cerddorol cyfoes yn Llundain.2 Bu’n stiward yn yr ŵyl gerddorol flynyddol yn St Paul’s er budd Corfforaeth Meibion y Clerigwyr ac yn drysorydd y pwyllgor ar gyfer ‘Antient Concerts‘. Yn anochel roedd ar y pwyllgor ar gyfer trefnu Cyngerdd Coffa Handel yn Abaty Westminster yn 1784.

Mae’n debyg bod arferion casglu Syr Watkin wedi’u hysbrydoli gan ei Daith Fawr3 yn Ffrainc a’r Eidal, 1768-9. Daw’r dystiolaeth gyntaf o lyfr cyfrifon4 ei was hir-ddioddef (ei stiward yn ddiweddarach) Samuel Sidebotham. Roedd y costau’n cynnwys prynu lluniau, cerfluniau, dodrefn a llyfrau prin, cyngherddau gan Piantanida, Giovannini ac eraill, cerddoriaeth i’r corn Ffrengig i Mr Morris (gwas Wynnstay), tannau telyn ac yn Turin feioloncello i Syr Watkin, a oedd yn chwaraewr amatur medrus. Yn ôl adref roedd cyfrifon cerddoriaeth Wynnstay ar gyfer 1773 yn dangos pryniannau o bedwarawdau Haydn, pedwarawdau Boccherini, agorawdau dethol Hamal, sonatâu harpsicord Ebdon a deuawdau Noferi; yn ogystal â newidiadau i’r sielo, cyngherddau niferus, a gwersi cerdd i Syr Watkin ac i’r canwr bas, Mr Meredith. Yn 1774/5 cafwyd ychydig o gerddoriaeth gan Handel (amhenodol). Ym mis Ebrill 1779 mynychodd Syr Watkin arwerthiant tri diwrnod y ‘truly valuable and curious library of music late in the possession of Dr William Boyce5’ lle prynodd ddeg lot, yn cynnwys caneuon, madrigalau, motetau a gweithiau offerynnol gan Porpora, Bononcini, Orlando de Lassus, Caldara, Steffani, Gabrieli, Geminiani, Handel ac eraill. Yn naturiol, yr oedd teulu Williams Wynn yn tanysgrifio i weithiau John Parry, ei British Harmony being a collection of Antient Welsh Airs a gyhoeddwyd yn 1781, wedi ei chysegru i’w noddwr.

 

 

Wynnstay EH4/1, llyfr cyfrifon 1768-69

 

Nid yw’n syndod bod mwy o dystiolaeth o gasgliad cerddorol Wynnstay yn dod oddi wrth Charles Burney, efo ei Account of the Musical Performances in Westminster Abbey and the Pantheon May 26th, 27th, 29th; and June the 3rd, and 5th, 1784 in Commemoration of Handel6 yn disgrifio’r digwyddiad mawreddog mewn manylder yr un mor odidog. Yn ffodus, cynhwysodd Burney restr o weithiau Handel, yn y casgliad brenhinol ac yn nwylo unigolion preifat, gan gynnwys Syr Watkin Williams Wynn, a oedd yn berchen ar operâu printiedig, oratorios a Te Deums (sic); ac mewn llawysgrifau, y Te Deum in A, yr anthem Let God arise, I will magnify thee, As pants the Hart for five voices (‘with several alterations and additions by Handel himself….’), The King shall rejoice, Sing unto God, Blessed are they, fersiynau ar gyfer lleisiau heb offerynnau o Let God arise and As pants the Hart, ac Ode or Serenata for the Birthday of Queen Anne.

Ymhlith Llawysgrifau Trevor Owen (bellach NLW MS 2785C) y mae catalog o lyfrgell Wynnstay, 1840 (a oedd yn rhagflaenu’r tân) sy’n rhestru hanes cerddoriaeth Hawkins a Burney, The Welsh Harper gan John Parry a sgoriau eraill gan Haydn, Avison, Clark, Handel, Gay, Corfe ac Arnold, a gafodd eu storio yn y llyfrgell, ystafelloedd astudio ac ystafelloedd eraill yn Wynnstay. Mae’n debyg bod y rhain yn gydrannau o gasgliad cerddoriaeth y bedwerydd barwnig. Edrychodd Alexander Hyatt King ar weddillion trist eraill ym 1945, wedi’u difetha gan leithder a llwydni yn y stablau yn Wynnstay, a ddisgrifiwyd fel ‘…practically all unbound, mint, in wrappers, as issued. The bulk was English, back to the seventeen-thirties, but it also included many Hummel and Roger editions, beside some French and Austrian publications.7

Yn amlwg, roedd Syr Watkin wedi casglu casgliad o gerddoriaeth o bwys cenedlaethol. Yn anffodus, mae’r rhestr o lyfrau a dodrefn yn 20 St James’s Square, dyddiedig 1789, yn rhy fregus i gael mynediad ato.8 Nid yw maint llawn y casgliad yn hysbys ac mae’n anodd asesu pa gyfran yn union a gollwyd oherwydd tân neu leithder. Serch hynny, goroesodd peth ohono, yn y pen draw i’w werthu ynghyd â’r arian, y lluniau ac etifeddiaethau eraill Wynnstay, i dalu dyledion a galwadau treth yn y 1940au. Mae darnau dirdynnol wedi troi lan yn ddiweddarach, mewn ystorfeydd archifau, llyfrgelloedd a mannau annisgwyl.

 

 

Stâd Wynnstay gan John Ingleby (1749-1808)

 

Mae erthygl gan Martin Picker yn y Journal of the Rutgers University Libraries9 yn disgrifio un ar ddeg o gyfrolau o Handel, a brynwyd gan Lyfrgell Rutgers, New Brunswick, c. 1950, yr ymddengys ei fod yn tarddu o Wynnstay. Mae chwech o’r cyfrolau yn cyfateb yn union o ran cynnwys a threfn i’r rhai a restrwyd gan Charles Burney. Mae unffurfiaeth y rhwymiad a defnydd cyson yr un copïwyr yn awgrymu bod yr holl gyfrolau ar un adeg yn perthyn i Syr Watkin Williams Wynn. Mae Picker yn nodi lleoliadau sgoriau Handel eraill o’r casgliad, yn arbennig anthemau yng Nghasgliad Handel Gerald Coke yn y Foundling Museum10 a chantataau Eidalaidd a rhifynnau cynnar o operâu ym Mhrifysgol Sydney, Awstralia.11

Mae Donald Burrows, yn y Newsletter of the American Handel Society12 yn nodi’r darganfyddiad annisgwyl, mewn siop elusen anifeiliaid ym Manceinion, o sgôr Meseia mewn llawysgrifen John Matthews mae’n debyg o’r 1760au, oedd unwaith yn perthyn i Syr Watkin Williams Wynn. Roedd llawysgrifau eraill o Wynnstay, yn cynnwys dyfyniadau o operâu Pasquale Anfossi, Piccini, Monza, a Gassman gynt yn llyfrgell St Michael’s College, Tenbury Wells, Swydd Gaerwrangon, ac maent bellach yn cael eu cadw yn y Llyfrgell Bodleian.13

Yn amlwg nid oedd diddordebau cerddorol Syr Watkin yn gyfyngedig i Handel. Mae’r Llyfrgell Brydeinig yn cadw saith llawysgrif o Purcell, yn cynnwys ‘dramatic music, odes, etc.’ [1683×1695], y mwyafrif wedi’u copïo c. 1771 gan Jos Fisher, Darwen, Swydd Gaerhirfryn.14 Mae enw Syr Watkin Williams Wynn wedi ei arysgrifio ar ddalen un gyfrol ac mae arfbais eryr Williams Wynn yn ymddangos ar feingefn sawl un yn y gyfres honno. Roedd cerddoriaeth theatr Purcell yn rhan o raglenni’r Catch Club a’r Concerts of Antient Music, a hyrwyddwyd gan Iarll Sandwich a Syr Watkin Williams Wynn. Gwyddys bod Syr Watkin yn berchen ar gopïau o King Arthur, The Indian Queen a The Tempest.15

 

 

NLW MS 14427B, cerddoriaeth yn cynnwys cyfansoddiadau Handel a John Parry, c.1764

 

Yn rhyfeddol, mae dau o’r offerynnau o gasgliad Wynnstay wedi goroesi. Y gyntaf ac amlycaf yw’r organ Snetzler godidog yn ei chas Adam, a leolwyd yn wreiddiol yn 20 St James’s Square, a symudwyd i Wynnstay ym 1864 ac a brynwyd gan Amgueddfa Genedlaethol Cymru ym 1995. Yr ail yw’r sielo a brynodd Syr Watkin yn Turin ar y daith fawreddog yn 1768. Costiodd iddo 480 o livres Piedmont, ac yr oedd eisoes yn henbeth pan gafodd ef, yn dwyn y label Chiafredi Cappa, Mondovi 1697. Prynwyd yr offeryn oddi wrth Wynnstay gan Alfred Hill o W.E. Hill & Sons, Llundain, a chadarnhawyd ei darddiad gan Rudolph Wurlitzer Co., Cincinnati & Efrog Newydd, 1931, Alfred Hill, 1934, Adolph Hoffman (g.d.), Desmond Hill, 1962 a Kenneth Warren & Son, Chicago, IL, 1962 Fe’i cofnodwyd ar werth yn Christies, Efrog Newydd, 6 Mawrth 1986, lle methodd â chyflawni’r $60,00016 a ragwelwyd. Mae wedi ei adnabod fel y sielo sydd bellach yn cael ei chwarae gan Marc Coppey, ond mae diffyg cadarnhad.

Yn olaf, trochwch eich hun ym myd sain y ddeunawfed ganrif, wedi’i ail-greu o lawysgrifau cerdd a gedwir yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

 

Nodiadau

  1. LlGC, Cofnodion Stad Wynnstay, EH3/10.
  2. Gweler Blog LlGC 08-03-2021.
  1. Disgrifir y daith gan Paul Hernon, Sir Watkin’s tours : excursions to France, Italy and North Wales, 1768-71 (Wrecsam : Bridge Books, 2013).
  1. LlGC, Cofnodion Stad Wynnstay EH4/1. Mae llyfrau cyfrifon pellach y pedwerydd barwnig wedi’u rhifo EH4/2-10, a rhai yn rhydd yn EH3/2-12.
  1. Robert J. Bruce a H. Diack Johnstone, ‘A Catalogue of the truly valuable and curious library of music late in the possession of Dr William Boyce (1779): transcription and commentary’ mewn Royal Musical Association Research Chronicle rhif 43 (2010), tt. 111-171 (Taylor & Francis Ltd ar ran y Royal Musical Association)
  1. Charles Burney, ‘List of Handel’s Works’ mewn An Account of the Musical Performances in Westmisnster Abbey and the Pantheon May 26th, 27th, 29th; and June the 3rd, and 5th, 1784 in Commemoration of Handel (Llundain : T. Payne and son [etc.] 1785) tt. 45-6:
  1. Alexander Hyatt King, Some British Collectors of Music, c. 1600-1960 (Cambridge University Press, 1963), t. 18
  1. Archifau Sir Ddinbych, Llawysgrifau Wynnstay rhif DD/WY/7944.
  1. Martin Picker, ‘Sir Watkin Williams Wynn and the Rutgers Handel Collection’ mewn Journal of the Rutgers University Libraries Cyf. 53, Rhif 2 (1991) tt. 17-26.
  1. Gerald Coke Handel Collection: Let God arise and Te Deum Laudamus, rhif 2/B/LET GOD ARISE (Cyn rhif Catalog Coke HC415a/C1 HC479c/C2)
  2. Cyfeiriad heb ei ddarganfod.
  3. Donald Burrows, ‘Newly recovered Messiah Scores’ mewn Newsletter of the American Handel Society Cyf. IV, Rhif 3 (Rhagfyr 1989) tt. 1, 5.
  1. Llyfrgell Bodleian, MS. Tenbury 656 and MS. Tenbury 1153.
  2. Y Llyfrgell Brydeinig: Search Archives and Manuscripts, rhif Add. MS 62666-62672.
  3. S. Tuppen, ‘Purcell in the 18th century: music for the Quality, Gentry, and others’ mewn Early Music Cyf. 43; Rhif 2, 2015 (Oxford University Press) tt. 233-245.
  1. Catalog Christies New York, ‘Important Musical Instruments’ Dydd Iau 6 Mawrth 1986, tt. 36-7.

 

Hilary Peters

E-adnoddau yn y Llyfrgell Genedlaethol

Collections - Postiwyd

The gallery was not found!

Mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn cynnig cyfoeth o adnoddau electronig i ddefnyddwyr, ar flaenau eich bysedd. Mae’r Llyfrgell yn tanysgrifio i ystod eang o’r adnoddau hyn, yn amrywio o archifau papurau newydd ar-lein, cyfnodolion ysgolheigaidd, gwyddoniaduron, adnoddau cyfeirio ac adnoddau achyddol:

http://www.llyfrgell.cymru/darganfod/adnoddau-eraill/tanysgrifiadau-ac-adnoddau-eraill/

Bydd angen i chi ymaelodi â’r Llyfrgell ond unwaith ichi wneud gallwch ddefnyddio’ch ID a’ch cyfrinair er mwyn cael mynediad at yr adnoddau hyn o bell, cyn belled â bod cyfeiriad post gennych yng Nghymru.

Mae Papurau newydd yn anhepgor fel ffynhonnell ymchwil i’n defnyddwyr. Maent yn cofnodi cyhoeddiadau geni, priodas, a marwolaethau yn ogystal ag erthyglau newyddion am ddigwyddiadau a chyflawniadau. Gallant gynnig mwy o fanylion a ffotograffau i wella ymchwil, a helpu rhoi gwell syniad o agweddau’r amser. Wrth ymaelodi a’r Llyfrgell, gallwch gael mynediad at y teitlau canlynol:

The Times Digital Archive 1785-2010

The Sunday Times Digital Archive 1822-2006

The Guardian and The Observer 1791 – 2003

The Telegraph Historical Archive 1855-2000

Daily Mail Historical Archive 1896- 2004

Independent Digital Archive 1986-2012

Illustrated London News

British Library 19th century newspapers

British Newspaper Library

Newsbank – gwasanaeth papurau newydd cyfredol sydd fel arfer yn rhoi mynediad i rifyn ddoe nifer o bapurau y Deyrnas Gyfunol (gan gynnwys nifer o rai o Gymru) a sawl blwyddyn cyn hynny.

Mae gennym hefyd wrth gwrs nifer o bapurau newydd Cymreig yr ydym wedi digido ein hunain. Mae’r rhain ar gael i unrhyw un yn y byd, ac mae croeso ichi ymgynghori â nhw ar unrhyw adeg, heb gofrestru. Mae Papurau Newydd Cymru Arlein yn caniatáu i chi chwilio a chael mynediad i dros 1,100,000 o dudalennau allan o dros 120 o gyhoeddiadau papur newydd yn gyffredinol i fyny at 1910.

http://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/

Mae deunyddiau ysgolheigaidd ar-lein ar gael i’n defnyddwyr drwy danysgrifiadau’r Llyfrgell i Sage Journals a JSTOR. Rhyngddynt, mae’r adnoddau hyn yn darparu mynediad i dros 900 o gyfnodolion, a 12 miliwn o erthyglau cyfnodolion, llyfrau, delweddau a ffynonellau cynradd. Mae’r deunydd rhyngddisgyblaethol hwn o ansawdd uchel, a adolygir gan gymheiriaid, yn ymdrin ag ystod eang o bynciau, ac mae wedi bod yn amhrisiadwy i fyfyrwyr ac ymchwilwyr.

Mae’r Llyfrgell hefyd yn tanysgrifio i nifer o adnoddau cyfeirio gwahanol. Mae’r rhain yn cynnwys adnoddau fel Credo Reference, Oxford Reference Online a Britannica Academic, sydd i gyd yn darparu mynediad i filiynau o erthyglau, bywgraffiadau, fideos a delweddau. Mae’r adnoddau hyn yn cynnwys deunyddiau o amrywiaeth o wahanol lefelau addysgol, a gallant fod yn ddefnyddiol i ddisgyblion ysgolion cynradd/uwchradd ac i fyfyrwyr prifysgol.

Rydym hefyd yn cynnig mynediad (o fewn y Llyfrgell yn unig) i Ancestry a Find my Past, dau adnodd sydd yn amhrisiadwy i ymchwilwyr heddiw. Maent yn cynnwys sylw helaeth o’r Deyrnas Unedig, Iwerddon a’r Unol Daleithiau, gan gynnwys cofnodion cyfrifiad, eglwys, llys, milwrol a mewnfudo, yn ogystal â chofnodi casgliadau o Ganada, Ewrop, Awstralia ac ardaloedd eraill o’r byd. Yn ychwanegol i hyn, maent yn cynnig gwasanaethau defnyddiol fel Adeiladwr Coed Teuluol, a byrddau negeseuon ar gyfer aelodau.

Adnoddau digidol newydd

Collections - Postiwyd 29-09-2022

Mae ein gwaith digido wedi parhau tu ôl i’r llen ac mae nifer o eitemau a chasgliadau newydd bellach ar gael yn ddigidol i’w pori o gartref ar wefan y Llyfrgell a/neu y catalog. Ewch i weld beth sy’n newydd yn ein blog.

LLAWYSGRIFAU AC ARCHIFAU

Casgliad Peniarth

Peniarth MS 32: Y Llyfr Teg
Peniarth MS 106: Interliwd Troilus a Cresida
Peniarth MS 416 iv: A diary and a letter book
Peniarth MS 416 v: A diary and a letter book
Peniarth MS 416 vi: A diary and a letter book
Peniarth MS 416 viii: A diary and a letter book
Peniarth MS 416 ix: A diary and a letter book
Peniarth MS 487: Records relating to Wales
Peniarth MS 491: Pedigrees
Peniarth MS 492: Pedigrees
Peniarth MS 521 i: Diaries and notebooks
Peniarth MS 521 iii: Diaries and notebooks
Peniarth MS 521 iv: Diaries and notebooks
Peniarth MS 521 x: Diaries and notebooks
Peniarth MS 521 xvi: Diaries and notebooks
Peniarth MS 526: The Gregorian calendar
Peniarth MS 528: A prayer book
Peniarth MS 529 i: A Welsh grammar
Peniarth MS 529 iv: A Welsh grammar
Peniarth MS 538: A catalogue of Hengwrt manuscripts
Peniarth MS 539: A translation of Peniarth MS 538
Peniarth MS 545: The five royal tribes of Cambria
Peniarth MS 556: Historical notes from Welsh records

Llawysgrifau

Man Adnau 150B: Collection of Welsh Airs compiled and arranged by ‘Orpheus’ for the Llangollen Eisteddfod 1858, 1888 casgliad o alawon anghyhoeddedig a gyflwynodd James James i gystadleuaeth yn eisteddfod Llangollen yn 1858 dan y ffugenw ‘Orpheus’, ac sy’n cynnwys ail ymddangosiad ein hanthem (ar f. 23), dan y teitl ‘Glanrhondda’.
NLW MS 331D: Llewelyn Alaw’s Collection of Unpublished Welsh Airs casgliad o alawon a gyflwynwyd i eisteddfod Llangollen gan Thomas D. Llewelyn (Llewelyn Alaw), Aberdâr, sy’n cynnwys yr alaw ‘Glan Rhondda’

 

Papurau Acrefair

Llythyron amrywiol yn ymwneud ag ymfudiad William a Hannah Morgan a’r teulu i Ohio (1852-59): 2623, 2647, 3096, 5152, 5153, 5154, 3499

 

Archifau

Dr J. Lloyd Williams Music MSS and Papers, AH2/13 (Ifor Ceri Manuscripts):
Llawysgrifau cerdd yn cynnwys trawsgrifiadau gan J. Lloyd Williams o lawysgrifau Ifor Ceri [1815-1825]
Music manuscript book 1
Music manuscript book 2
Music manuscript book 3
Music manuscript book 4
Music manuscript book 5

Cottesmore Deeds and Documents: Irish deeds/22 Court Book of the corporation of Askeaton, giving the names of free-men and officers of the borough, 1692-1724

Cofrestrau Meteoroleg ‘The Chain’
Cwblhawyd y gwaith o ddigido’r gyfres o gofrestrau meteoroleg o ddarlleniadau thermomedr, baromedr a mesurydd glaw yn ‘The Chain’. Byddant ar gael ar ‘Torf’ maes o law:
C 2/6: Meteorological register. Including enclosures C 2/6/1-40, 1901, Jan. 1-1906, July 7
C 2/7: Meteorological register. Including enclosures C 2/7/1-73, 1906, July 1-1911, July 1
C 2/10: Meteorological register. Including enclosures C 2/10/1-9, 1918, Dec. 29-1923, Feb. 3
C 2/11: Meteorological register. Including enclosures C 2/11/1-6, 1923, Feb. 4-1927, Feb. 12
C 2/12: Meteorological register. Including enclosures C 2/12/1-13, 1927, Feb. 13-1931, Feb. 21
C 2/13: Meteorological register. Including enclosures C 2/13/1-69, 1931, Feb. 22-1935, March 2
C 2/14: Meteorological register. Including enclosures C 2/14/1-32, 1935, March 3-1939, March 11
C 2/15: Meteorological register. Including enclosures C 2/15/1-26, 1939, March 12-1943, March 20
C 2/16: Meteorological register. Including enclosures C 2/16/1-78. The meteorological readings continue to 29 Dec. 1945 only, 1943, March 21-1947, Feb. 8

Amlyncwyd y llawysgrifau a’r archifau a ganlyn fel bod modd i ddefnyddwyr gael mynediad iddynt drwy’r syllwr:
NLW 3B: Sermons
NLW MS 73A: Sermons
NLW MS 3265D: Llythyrau at S.R.
NLW MS 9521A: Llyfr nodiadau Iorthryn Gwynedd
NLW MS 14111D: Llythyrau teuluol Edward Peate
NLW MS 21578E: A register of Welsh Pioneers of the Mahoning Valley, 1898-1922
NLW MS 20995E: Jack Edwards Letters
NLW MS 21577E: Minute book of Welsh Pioneers Society of Trumbull and Mahoning counties, Ohio
NLW Misc. Records 35: Ezekiel Hughes Apprenticeship Deed
CMA – File 22331: Letter from John M. Jones, Saron, Welsh Hills, Newark, Ohio
Rees Jenkin Jones Family Papers: FR2/1: Letter from Humphrey Bromley to the Rev. John James, Gellionnen

 

DEUNYDD PRINT

Rhyddhawyd 392 eitem o’r casgliad print trwy Primo, gan gynnwys gweithiau fel:
Ymadrodd newydd ar glefydau potatws: ac yn fwy neillduol i ddangos achosion o’r cyrl yn nalennau potatws; gida chlefydau eraill (1784)
David Samwell, Détails nouveaux et circonstanciés sur la mort du Capitaine Cook traduits de l’anglois (1786)
Marie de Médicis Queen, Lettre de la Royne au Parlement de Bretagne (1614)
A. O. Exquemelin, Historie der boecaniers, of vrybuyters van America van haar eerste beginzelen tot deze tegenwoordige tyd toe: met figuuren (1700)

Cofiannau

David Worthington, Cofiant y Parch. Daniel Rowland, Llangeitho (1905);
Byr gofiant i Miss Brythonig Roberts ail ferch William (Ap Meurig) a Jane Roberts, Brynawel, Aberangell, Meirionydd ganwyd Medi 6ed, 1887. Bu farw Hyd. 11eg, 1904 (1905);
Alfred Russel Wallace, My life: a record of events and opinions (Vol.1), (Vol.2) (1905);
Edward Fideli Kennard, The remarkable career of a well-known athlete (1913?);
W. M. Myddelton, Pedigree of the family of Myddelton of Gwaynynog (1910);
Edward Robins, Twelve great actresses (1900);
Rees Jones, Crwth Dyffryn Clettwr: sef gweithiau barddonol y diweddar Rees Jones (Ammon), Pwllffein, Llandyssul, Ceredigion (1906);
William Hopkyn Rees, Byr-hanes y cenhadwr Cymreig y Parch. Griffith John, D.D., China (1906);
Cybi, “Ardal y cewri”: enwogion plwyf Llangybi a’r cylch: ynghydag enwau lleoedd: eu hystyr a’u traddodiadau (1907);
David Griffiths, Auto-biography of David Griffiths, Ffrwdywhiad, near Lampeter (1907);
Ellen Owen, Merched enwog Cymru: neu, Cymruesau gwiwgof – hen a diweddar (1908?);
W. H. Davies, The autobiography of a super-tramp (1908?)

 

Y Casgliad Arthuraidd

Parhawyd gyda’r gwaith o ddigido cyfrolau print yn ymwneud â’r Brenin Arthur ac mae’r 141 cyfrol isod ar gael bellach:

Thomas Malory, [Le Morte Darthur] (1529);
Thomas Malory, The most ancient and famous history of the renowned Prince Arthur and the knights of the round table (Vol.1), (Vol.2), (Vol.3) (1816);
Thomas Malory, The history of the renowned Prince Arthur, King of Britain (1816);
Thomas Malory, The byrth, lyf, and actes of Kyng Arthur: of his noble knyghtes of the rounde table, they’r merveyllous enquestes and aduentures …: and in the end, Le Morte Darthur, with the dolourous deth and departyng out of thys worlde of them al (Vol.1), (Vol.2) (1817);
Thomas Malory, Morte DArthur (1883);
Thomas Malory, Morte Darthur: Sir Thomas Malory’s book of King Arthur and of his noble knights of the round table … revised for modern use (1886);
Thomas Malory, Le Morte Darthur (Vol.1, part 1), (Vol.1, part 2), (Vol.1, part 3), (Vol.2), (Vol.3) (1889);
Le morte Darthur Sir Thomas Malory’s book of King Arthur and of his noble knights of the Round Table (1891);
Thomas Malory, Le morte Darthur Sir Thomas Malory’s book of King Arthur and of his noble knights of the Round Table (1893);
Thomas Malory, La mort d’Arthure: the history of King Arthur and of the knights of the Round Table (1893);

Thomas Malory, The birth life and acts of King Arthur of his noble Knights of the Round Table their marvellous enquests and adventures the achieving of the San Greal and in the end Le Morte Darthur with the dolourous death and departing out of this world of them all (1893-1894);
Thomas Malory, The noble and joyous history of King Arthur (1894);
Thomas Malory, The book of marvellous adventures, & other books of the Morte d’Arthur (1894);
Thomas Malory, The story of Sir Galahad (1908?);
Thomas Malory, The romance of King Arthur and his knights of the Round Table (1917);
Ernest Muret, Eilhart d’Oberg et sa source française (1887);
Ernst Brugger, Alain de Gomeret: ein Beitrag zur arthurischen Namenforschung (1905);
Wolfram von Eschenbach, Wolfram’s von Eschenbach Parzival und Titurel (Vol.1), (Vol.2), (Vol.3) (1870-71);
Wolfram von Eschenbach, Parzival: a knightly epic (Vol.1), (Vol.2) (1894);
John Bourchier Berners, The history of the valiant knight Arthur of Little Britain: a romance of chivalry (1814);
Paulin Paris, Les romans de la Table ronde, mis en nouveau langage et accompagnés de recherches sur l’origine et le caractère de ces grandes compositions (Vol.1), (Vol.2), (Vol.3), (Vol.4), (Vol.5) (1868-77);
John S. Stuart-Glennie, Arthurian localities: their historical origin, chief country and Fingalian relations (1869);
Chrétien de Troyes, Perceval le Gallois: ou le Conte du Graal (1846);
Chrétien de Troyes, Perceval le Gallois: ou le Conte du Graal (Vol.1), (Vol.2), (Vol.3), (Vol.4), (Vol.5), (Vol.6), (1867-1871);
Chrétien de Troyes, The high history of the Holy Graal (Vol.1), (Vol.2) (1898);
Chrétien de Troyes, The high history of the Holy Graal (Vol.1), (Vol.2) (1898);
Chrétien de Troyes, Cligés: textausgabe mit variantenauswahl, einleitung, anmerkungen und vollständigem glossar (1910);
William Henry Babcock, The two lost centuries of Britain (1890);
James Knowles, The Legends of King Arthur and his Knights of the Round Table (1869);
Albert Richter, Iwein und Parzival: zwei Rittersagen des Mittelalters, erzählt und erläutert (1876);
Adolf Birch-Hirschfeld, Die Sage von Gral (1877);
Constant Philippe Serrure, Le Livre de Baudoyn, Conte de Flandre (1836);
Gauthier Map, Le roman de la charrette (1850);
Thomas Chestre, Launfal: an ancient metrical romance (1891);
Richard Blackmore, Prince Arthur: An heroick poem (1696);
Richard Blackmore, Prince Arthur: An heroick poem (1697);
Théodore Hersart La Villemarqué, Contes populaires des anciens Bretons: précédés d’un essai, L’origine des épopées chevaleresques de la table-ronde (Vol.1), (Vol.2) (1842);
Théodore Hersart La Villemarqué, Les romans de la Table Ronde et les contes des anciens Bretons (1860);
Théodore Hersart La Villemarqué, Les romans de la table ronde: et les contes des anciens Bretons (1861);
G. de. La Rue, Recherches sur les ouvrages des bardes de la Bretagne, Armoricane dans le moyen age (1815);
Tresplaisante recreative hystoire du trespreulx et vaillant Cheuallier Perceval le galloys (1530);
Arthur of Brytayn: the hystory of the moost noble and valyaunt knyght Arthur of lytell brytayne (1560);
Albert Schulz, An essay on the influence of Welsh tradition upon the literature of Germany, France, and Scandinavia (1841);
H. Oskar Sommer, The vulgate version of the Arthurian romances (Vol.1), (Vol.2), (Vol.3), (Vol.4), (Vol.5), (Vol.6), (Vol.7) (1908-16);
H. Oskar Sommer, Die abenteuer Gawains Ywains und le Morholts mit den drei Jungfrauen (1913);
Walter W. Skeat, Lancelot of the laik: a Scottish metrical romance … (1870);
Thomas Bullfinch, The age of chivalry (1859);
Heinrich Zimmer, Nennius vindicatus: Über Entstehung, Geschichte und Quellen der Historia Brittonum (1893);
Godeford Kurth, Histoire poétique des Mérovingiens (1893);
Sir John Rhŷs, Studies in the Arthurian legend (1891);
John Rhys, Notes on the hunting of Twrch Trwyth (1896?);
Eilrert Løseth, Bibliothèque de l’École des Hautes Études. (1890);
Guiot de Provins, Des Guiot von Provins bis Jetzt Bekannte dichtungen (1861);
Alfred Delvau, Collection des romans de chevalerie (Vol.1), (Vol.2), (Vol.3), (Vol.4) (1869);
Robert de Boron, Le saint-graal: ou Le Joseph d’Arimathie (Vol.1), (Vol.2), (Vol.3 part 1), (Vol.3 part 2) (1875);
Hermann zur Jacobsmühlen, Zur Charakteristik des König Artus im altfranzösischen Kunstepos … (1888);
Charlotte Guest, The Mabinogion: from the Llyfr Coch o Hergest and other ancient Welsh manuscripts (Vol.1), (Vol.2), (Vol.3) (1849);
Charlotte Guest, The Mabinogion (1906);
Layamon, Layamons brut: or chronicle of Britain (Vol.1), (Vol.2), (Vol.3) (1847);
Wace, Le roman de Brut (Vol.1), (Vol.2) (1838);
E. Edwardson, The courteous Knight: and other tales (1899);
Thomas Percy, The old ballad of The boy and the mantle (1900);
Alfred Trübner Nutt, Studies on the legend of the Holy Grail (1888);
Geoffrey of Monmouth, Britannie vtriusq[ue] regu[m] et principum origo & gesta insignia (1517);
Geoffrey of Monmouth, Historia regum Britanniae (1854);
Alfred Tennyson, Gareth and Lynette, etc. (1872);
Alfred Tennyson, Idylls of the king (1904);
Joseph Loth, Le mabinogi de Kulhwch & Olwen (1888);
Félix Bellamy, La forêt de Bréchéliant, la fontaine de Bérenton (1896);
Georg Friedrich Benecke, Wörterbuch zu Hartmannes Iwein (1901);
Mark Twain, A Yankee at the Court of King Arthur (1897);
Arthur Charles Lewis Brown, The bleeding lance (1910);
Richard Edens, Erec-Geraint: Der Chrétien’sche Versroman und das wälsche Mabinogi (1910);
Gustav Engel, Die Enflüsse der Arthurromane auf die Chansons de Geste (1910);
Feodor Kittelmann, Einige Mischhandschriften von Wolframs Parzival (1910);
William Wells Newell, King Arthur and the Table Round: tales chiefly after the old French of Crestien of Troyes (Vol.1), (Vol.2) (1905);
Jessie L. Weston, King Arthur and his knights: a survey of Arthurian romance (1906);
Jessie L. Weston, Sir Gawain and the Green Knight: a Middle-English Arthurian romance (1907);
Meta E. Williams, Tales from the Mabinogion (1907);
Emily Underdown, Knights of the Grail: Lohengrin, Galahad (1907);
Hans Herrig, Elaine. Dichtung in drei aufzugen (1908);
The Arthurian Episode in the Pageant of Gwent (1913);
Leopold Hansen, Die Ausdrucksformen der Affekte im Tristan Gottfrieds von Stassburg (1908);
J. Douglas Bruce, Historia Meriadoci and De ortu Waluuanii (1913);
John Harrington Cox, Sir Gawain and the Green Knight (1913)
Howard Pyle, The story of Sir Launcelot and his companions (1907);
Lizette Andrews Fisher, The mystic vision in the Grail legend and in the Divine comedy (1917);
Franz Finsterbusch, Der Versbau der Mittelenglischen Dichtungen Sir Perceval of Gales and Sir Degrevant (1918);
The Story of Enid and Geraint: retold from the Mabinogion and Lord Tennyson’s “Idylls of the King” (1909);
Sebastian Evans, The high history of the Holy Graal (1910);
Franz Settegast, Hartmanns Iwein, verglichen mit seiner Altfranzösischen Quelle (1873);
Arthur Edward Waite, The hidden Church of the Holy Graal (1909);
Pio Rajna, Le origini dell’epopea francese (1884);
Dwy gân o Brophwydoliaethau Myrddin: a gymmerwyd allan o ‘Lyfr y Daroganau’; hefyd, Hanes o’r modd y daeth Myrddin i fod yn adnabyddus i’r Brenin Gwrtheyrn, mab-y’nghyfraith Hengyst (1810);
Edmund Brock, Morte Arthure: or The Death of Arthur (1871);
Richard Morris, Sir Gawayne and the green knight: an alliterative romance-poem (1865);
Eugen Kölbing, Arthour and Merlin nach der Auchinleck-Hs (1890);
Albert Wilhelm Nolte, Der Eingang des Parzival: ein Interpretationsversuch (1900);
Gottfried von Strassburg, Tristan und Isolt (1843);
Fridrich Pfaff, Tristant und Isalde: Prosaroman des fünfzehnten Jarhunderts (1881);
Robert Huntington Fletcher, The Arthurian material in the chronicles especially those of Great Britain and France (1906)

MAPIAU A DEUNYDD GRAFFIGOL

Albwm yn cynnwys 44 ffotograff o bobl a chymunedau Ffiji, ynghyd â thestun a gyhoeddwyd fel ‘A Trip To The Highlands of Viti Levu’ gan G Ansdell, Llundain (1882).

Gweithiau Celf Mewn Ffrâm

Digidwyd y gweithiau a ganlyn ac fe’u cyhoeddwyd ar Primo cyn eu harddangos yn arddangosfa Casglu (Oriel Gregynog, 14.02.22 – 08.10.22):
Ebb and flow ganPatricia Anne Aithie
These Four Walls gan Guto Llŷr Morgan
Eisteddfod, Rhondda gan Pearl Binder
Golgotha gan Karel Lek
Ystradgynlais gan Catrin Williams
Self-portrait gan Charles Burton
Thin partitions iii gan Ken Elias
Math o ganu / Kind of singing gan Nicholas Evans
Creirwy gan Seren Morgan Jones
Ceridwen gan Seren Morgan Jones
Self portrait in blue gan Sarah Carvell
Olwen gan Teresa Jenellen
I ‘Used’ to Hurt Myself gan Jasmine Sheckleford
Chwilio am Ffigwr Cyfoes IV gan Tomos Sparnon
Black Puck gan Neale Howells
Chwiorydd Davies gan Meinir Mathias
Flora, fluff, flow gan Zena Blackwell
Painting about the land gan Ernest Zobole
Way down to Easter Bay gan Ray Howard Jones
Cegin/Kitchen gan Kim James-Williams
Dancing at Dusk on Midsummer’s Night at Fontygary gan Gerda Roper
Arfogi Lleu ganMargaret D. Jones

 

Y BYWGRAFFIADUR CYMREIG
Cyhoeddwyd 16 erthygl newydd:
BATCHELOR, JOHN (1820 – 1883), dyn busnes a gwleidydd
BOOTH, FLORENCE ELEANOR (1861 – 1957), Iachawdwriaethwraig a diwygwraig gymdeithasol
CAMPBELL, RACHEL ELIZABETH (1934 – 2017), athrawes a gweithredydd cymunedol
DANIELS, ELEANOR (1886 – 1994), actores
DAVIES, RHYS (1795 – 1838), peiriannydd a diwydiannwr
GIVVONS, ALEXANDER (1913 – 2002), chwaraewr rygbi
GWINNETT, BUTTON (1735 – 1777), masnachwr, tirfeddiannwr a gwleidydd
JENKINS, EVAN (1794 – 1849), offeiriad ac ysgolfeistr
JONES, DAVID JOHN (1906 – 1978), canwr opera
JONES, GWILYM THOMAS (1908 – 1956), cyfreithiwr a gweinyddwr
PARRY, EDGAR WILLIAMS (1919 – 2011), llawfeddyg
ROBERTS, ARTHUR RHYS (1872 – 1920), cyfreithiwr
ROGERS, OWEN (c.1532 – c.1570), argraffydd a llyfrwerthwr
THOMAS, BENJAMIN BOWEN (1899 – 1977), addysgwr oedolion a gwas sifil
THOMAS, HELEN WYN (1966 – 1989), actifydd heddwch
WILLIAMS, ROBERT (1848 – 1918), pensaer, awdur a diwygiwr cymdeithasol

 

Gwobrau Cadwedigaeth Ddigidol

Casgliadau / Digido - Postiwyd

Cyflwynir Gwobrau Cadwediaeth Ddigidol gan Gynghrair Cadwedigaeth Ddigidol bob dwy flynedd i ddathlu llwyddiannau mwyaf arwyddocaol unigolion a sefydliadau wrth iddynt sicrhau cynaliadwyedd cynnwys digidol. Yn dilyn proses asesu drylwyr, cyhoeddwyd enwau’r enillwyr mewn seremoni gyflwyno ddisglair yn Glasgow, lle roedd sefydliadau ac ymarferwyr cadwediaeth ddigidol o bob cwr or byd yn bresennol. Roedd y Llyfrgell yn falch iawn o ennill Gwobr Rhwydwaith Treftadaeth Ddigidol yr Iseldiroedd am Addysgu a Chyfathrebu am y prosiect: Dysgu Trwy Wneud: adeiladu sgiliau cadwraeth ddigidol yng Nghymru: https://www.dpconline.org/news/dpa2022-winners.

Roedd Dysgu Trwy Wneud yn rhaglen o hyfforddiant rhyngweithiol a ddarparwyd gan staff y Llyfrgell ar blatfform Teams i ymestyn sgiliau cadwedigaeth ddigidol a chynyddu capasiti ar gyfer staff sy’n gweithio mewn sefydliadau ledled Cymru. Mae adnoddau i gefnogi’r hyfforddiant ar gael ar wefan Archifau Cymru: https://archives.wales/staff-toolkit/saving-the-bits-programme/.
Cyfrannodd y Llyfrgell at wobr arall o fri a ddyfarnwyd yn ogystal. Enillwyd gwobr Cymdeithas Archifau a Chofnodion ar gyfer Gweithiwr Proffesiynol Newydd y Flwyddyn gan Gemma Evans.

Roedd Gemma yn cael ei chyflogi gan y Llyfrgell i arwain y prosiect Cofnodion mewn Perygl ar gyfer Cyngor Archifau a Chofnodion Cymru. Ariannwyd y prosiect gan Gronfa Archifau Covid-19 y National Archives a sefydlwyd er mwyn cefnogi archifau a’u galluogi i ddiogelu cofnodion oedd mewn perygl o gael eu colli o ganlyniad i effaith economaidd y pandemig, a’r bygythiad i barhad busnesau, elusennau a sefydliadau, ledled Cymru. Datblygodd Gemma Becyn Cymorth Cofnodion mewn Perygl oedd yn sicrhau bod cofnodion mewn perygl gael eu hadnabod a’u diogelu, ac mae ar gael i’w lawrlwytho ar wefan Archifau Cymru: https://archives.wales/records-at-risk/.

<- Cofnodion Hŷn Cofnodion Newydd ->

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog