Blog

Rhaglen Ddigidol er Coffáu y Rhyfel Byd Cyntaf

Newyddion a Digwyddiadau - Postiwyd 04-08-2014

Mae rhaglen goffáu’r Llyfrgell yn rhan allweddol o Raglen Cymru’n Cofio 1914-1918, Llywodraeth Cymru.

Cymru'n CofioCymru’n Cofio Wales Remembers 1914-1918 yw’r wefan swyddogol ar gyfer cael gwybodaeth am goffáu canmlwyddiant y Rhyfel Byd Cyntaf yng Nghymru. Ceir gwybodaeth am newyddion, projectau, digwyddiadau a gwasanaethau cyfeirio ar gyfer y rhaglen goffáu yng Nghymru a gynhelir rhwng 2014 a 2018.

Y mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru heddiw yn cyflwyno ei rhaglen ddigidol er coffáu’r Rhyfel Byd Cyntaf, a sgil-effeithiau’r Rhyfel hwnnw ar y gymdeithas Gymreig. Bydd y rhaglen hon yn gadael etifeddiaeth barhaus ar gyfer ymchwil, addysgu ac ymgysylltu â’r cyhoedd.

 

Cofio’r Rhyfel Byd Cyntaf

Heddiw yr ydym yn coffáu canmlwyddiant cychwyn y Rhyfel Byd Cyntaf. I gofnodi’r achlysur arbennig bwysig hwn, mae’r Llyfrgell wedi rhyddhau i’r cyhoedd amryw o adnoddau allweddol a fydd yn hynod werthfawr wrth i Gymru gofio’r Rhyfel dros y pedair blynedd nesaf. Mae’r adnoddau hyn ar gael i bawb, ym mhob rhan o’r byd, i’w defnyddio a’u hail-ddefnyddio, a hynny yn rhad ac am ddim. Mae’r ddarpariaeth yn adlewyrchu ymrwymiad y Llyfrgell i’w strategaeth o ddod a ‘gwybodaeth i bawb’, a hefyd ei hymdrechion i gyrraedd pobl sydd yn byw ymhell o’r Llyfrgell ac Aberystwyth. Trwy’r adnoddau ar-lein hyn, gall pawb flasu trysorau unigryw yr etifeddiaeth ddogfennol ac archifol sydd gennym fel  cenedl.

 

Mynediad i’n treftadaeth

Bu’r Llyfrgell Genedlaethol yn paratoi’r rhaglen hon o adnoddau digidol am gyfnod o dros ddwy flynedd. Ym mis Awst 2012, yn uned  y Llyfrgell Genedlaethol ar faes yr Eisteddfod, amlinellodd y Prif Weinidog, Carwyn Jones, ei weledigaeth ar gyfer coffáu’r Rhyfel Byd Cyntaf: un a wnâ’n sicr y bydd profiadau’r Cymry o’r gwrthdaro hwnnw yn cael ei gyflwyno mewn dull digidol ar gyfer y cenedlaethau i ddod. Ar yr achlysur hwnnw hefyd, clywodd y Prif Weinidog am gynlluniau’r Llyfrgell i ddatblygu rhaglen integreiddiedig o adnoddau coffaol.

 

cymru1914.org

Cafodd cymru1914.org, ein prif archif ddigidol ar y Rhyfel Byd Cyntaf, ei lansio ym mis Tachwedd 2013, a’i hariannu gan Jisc a Llywodraeth Cymru. Cynhwysir ynddi dros 200,000 tudalen o archifau a chasgliadau arbennig sydd yn datgelu hanesion anhysbys  y Rhyfel, a’i sgil-effeithiau ar bob agwedd ar y gymdeithas Gymreig, gan gynnwys yr economi, yr iaith, celf a llên. Mae’r adnodd yn cynnwys ein deunydd ein hunain yma yn y Llyfrgell, a deunyddiau eraill o ystod eang o bartneriaid, megis Fforwm Llyfrgelloedd Addysg Uwch Cymru, Prifysgol Bangor, Prifysgol Caerdydd, Prifysgol Aberystwyth, Prifysgol Abertawe,Prifysgol Cymru y Drindod-Dewi Sant, archifau lleol o Gonwy, a Siroedd Fflint, Morgannwg a Gwent, archifau BBC Cymru, a chynnwys cymunedol a gynhyrchwyd gyda Chasgliad y Werin, Cymru.

Bydd y Llyfrgell yn parhau i ychwanegu deunyddiau eraill at yr archif ddigidol hon trwy gydol y cyfnod coffáol, gan gynnwys rhagor o bapurau newydd, cofnodion Tribiwnlys y Rhyfel Mawr, Sir Aberteifi (Apêl), llythyrau Saunders Lewis, ac archif ymchwil Picellwyr Marchog Cymru. Yn ogystal, bydd llyfrau (gan gynnwys nofelau), cofnodolion, dyddiaduron a llythyrau yn cael eu digido ar ei chyfer. Gyda chefnogaeth ariannol bellach, gallwn hefyd ychwanegu rhagor o ddeunyddiau sydd yng ngofal ein partneriaid.

Cymru1914.org

Ymhlith yr adnoddau digidol eraill sydd o ddiddordeb ar gyfer astudio’r cyfnod hwn ceir y canlynol:

 

Papurau newydd a chyfnodolion Cymreig ar-lein, yn rhad ac am ddim

Papurau Newydd Ar-lein– hyd at filiwn o dudalennau o bapurau newydd Cymraeg a Saesneg a gyhoeddwyd yn y cyfnod 1804-1919. Mae testunau hyn oll yn chwiliadwy.

papuraunewyddcymru.llgc.org.uk

Cofnodolion Cymreig Ar-lein – adnodd sydd yn cynnig mynediad i ystod eang o ysgolheictod Cymreig o dros 50 teitl, o gyhoeddiadau academaidd a gwyddonol hyd at y llenyddol a’r poblogaidd.

Byddwn hefyd yn eich annog i chwilota trwy ein casgliadau celf a ffotograffiaeth ddigidol, gan eu bod yn cynnwys amryw helaeth o ddeunyddiau allweddol o’r cyfnod. Ffynhonnell bwysig arall ar gyfer astudio’r cyfnod yw gwefan Archif Genedlaethol Sgrin a Sain Cymru.

 

Adnoddau dysgu: app Cymru yn y Rhyfel a’r rhaglen addysg

Mae’r Llyfrwalesatwar.orggell yn arwain ar ddau brosiect addysgiadol ar destun y Rhyfel Byd Cyntaf. Bydd y cyntaf, sef Cymru yn y Rhyfel, gyda chymorth ariannol gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri, Adran Addysg Llywodraeth Cymru, a Chronfa Cyfamod y Lluoedd Arfog, yn creu app arbennig fydd yn cynorthwyo disgyblion ysgolion ledled Cymru i ymchwilio yr enwau sydd ar eu Cofgolofnau lleol.

 

Mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru ac Amgueddfa Cymru yn arwain prosiect i gynhyrchu adnoddau ar gyfer ysgolion i goffáu canmlwyddiant y Rhyfel Byd Cyntaf. Fel rhan o’r prosiect hwn rydyn ni’n defnyddio deunyddiau o gasgliadau’r ddau sefydliad i greu adnoddau dysgu digidol ar gyfer Hwb, y llwyfan dysgu ar gyfer Cymru gyfan. Mae fformatau’r adnoddau hyn yn amrywio ac yn cynnwys Word, PDF, PowerPoint, iBooks a thechnoleg gwe rhyngweithiol. Ariennir y gwaith hwn drwy Adran Addysg a Sgiliau Llywodraeth Cymru. Gellir llwytho deunyddiau o wefan Gwasanaeth Addysg Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Bydd pecyn printiedig o ddeunyddiau ar y Rhyfel Byd Cyntaf o gasgliadau’r Llyfrgell yn cael ei ddosbarthu i ysgolion Cymru. Ceir copïau o’r pecyn hwn yn ogystal o siop ar-lein y Llyfrgell Genedlaethol.

Hynod bwysig yn hyn oll yw sicrhau bod ein rhaglen goffáol ddigidol yn ateb gofynion cymaint ag sydd bosib o bobl a sefydliadau, a hynny dros y byd. Byddai hynny yn sicrhau fod cyfraniad y Cymry, a’u profiadau neilltuol o’r Rhyfel, yn cael eu llawn sylw. Wrth ddatblygu’r rhaglen ddigidol hon, mae’r Llyfrgell wedi manteisio ar gyngor arbenigwyr ym meysydd hanes, llenyddiaeth, celf a cherddoriaeth. O’r herwydd, gallwn fod yn ffyddiog y bydd cenedlaethau’r dyfodol yn dod i amgyffred yn well â’r digwyddiadau aruthrol bwysig hyn, a’u heffeithiau ar ein cymdeithas.

Ymchwil

Y mae cymru1914.org eisoes yn cael ei ddefnyddio ar gyfer ymchwil, ac y mae cynnyrch yr ymchwil yna nawr yn ymddangos ar ffurf brintiedig a digidol. Defnyddiodd Dr Paul O’Leary, o Brifysgol Aberystwyth, y ffynhonnell hon ar gyfer ei astudiaeth ar ergydion y Rhyfel Mawr ar Ferthyr Tudful a’r Cymoedd. Gweler hefyd fod Dr Gethin Matthews o Abertawe wedi cynnwys elfennau o’r casgliad yn ei gyfrol o draethodau ar hanes Cymru. Bu hefyd yn sail i astudiaethau eraill, megis gan Ifor ap Glyn ar wahaniaethau dehongliadol rhwng y Gymraeg a’r Saesneg ar y Rhyfel a gyflwynyd ym mis Mehefin 2014 mewn cynhadledd ryngwladol ar Ieithoedd yn y Rhyfel Byd Cyntaf.

 

Mynediad cyhoeddus yn rhad ac ddim

Bu’r adnodd hwn yn ffocws gwerthfawr wrth  i’r Llyfrgell ymgysylltu  â’r cyhoedd, ac y bydd yn parhau i gyflawni’r nod yna yn y dyfodol. Un enghraifft o hynny yw ei werth fel ffynhonnell ar gyfer ymchwil ar hanes teulu. Gweler, er enghraifft, y modd y bu’n cyfrannu at raglen deledu’r BBC, Who Do you Think You Are.Dengys yr ystadegau defnydd ei fod yn dra phoblogaidd tu hwnt i Gymru hefyd, yn arbennig ymhlith y Cymry dramor. Cafodd ei ddefnyddio fel sylfaen ymchwil ar gyfer sawl rhaglen deledu a radio ar destun y Rhyfel Byd Cyntaf.

Ac nid yw sylw’r Llyfrgell wedi bod yn unig ar frwydrau ar dir a môr. Yn y Sioe Frenhinol eleni bu arddangosfa yn ein stondin ar ergydion y Rhyfel ar fywyd cefn gwlad Cymru, y ‘ffrynt cartref’. Yn yr Eisteddfod Genedlaethol yr wythnos hon yr ydym yn cyflwyno cyfres o ddigwyddiadau gan sylwebyddion a haneswyr o fri, gan gynnwys Syr Deian Hopkin, Dr Catrin Stevens, Aled Eirug, Gethin Matthews a Lyn Lèwis Dafis. Ar ddydd Gwener, 8 Awst, am y tro cyntaf erioed, byddwn yn dadorchuddio Cadair Fuddugol Eisteddfod 1914, a enillwyd gan T.H.Parry-Williams gan mlynedd yn union ar ôl i’r Eisteddfod honno gael ei chanslo oherwydd dyfodiad y Rhyfel.

 

Celf a chynnyrch diwylliannol

Heddiw, bydd yr arlunydd Cymreig nodweddiadol, Bedwyr Williams, yn defnyddio delweddau o’r casgliad ffotograffau a geir yn cymru1914.org yn ei arlunwaith trawiadol, Traw, ym Mangor. Hwn yw prif ddigwyddiad coffaolCymru ar achlysur canmlwyddiant cychwyn y Rhyfel, sef ‘Diffodd y Golau’. Bydd gweithgareddau eraill yn digwydd ar hyd a llêd Cymru a gweddill y Deyrnas Gyfunol, a fydd yn derbyn sylw rhyngwladol.

 

Coffadwriaeth: cofio ar y c?d y Rhyfel a luniodd yr 20fed ganrif – a’r 21ain?

I gofio canmlwyddiant cychwyn y Rhyfel Byd cyntaf, felly, y mae’r Llyfrgell Genedlaethol yn rhyddhau ystod eang o’i chasgliadau dogfennol ac archifol, a hynny yn ddigidol ac yn rhad ac am ddim i bawb, o bob cwr o’r byd.

Dengys hyn yn glir pa mor helaeth yw Rhaglen Ddigidol Goffaol y Llyfrgell Genedlaethol, pa mor sylweddol y bydd hi fel adnodd  ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol, a pha mor ymrwymiedig yw’r Llyfrgell i’r egwyddor ‘gwybodaeth i bawb’.

Mae'r cofnod hwn hefyd ar gael yn: English

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog