Blog

Postiwyd - 20-03-2019

Casgliadau

Iaith y Nefoedd

Cyhoeddwyd ar y newyddion yn ddiweddar fod rhywun wedi siarad Cymraeg ar bennod o’r gyfres deledu Star Trek. Nid dyma’r tro cyntaf i’r Gymraeg gael ei chlywed ymhlith y sêr gan fod rhywun wedi canu alaw Gymreig ‘Yr hufen melyn’ ar bennod o Star Trek: The Animated Series unwaith.

Ymadrodd enwog iawn a gysylltir â Star Trek yw “Beam me up, Scotty!”. Montgomery Scott (neu “Scotty”) oedd y peiriannydd ar long ofod yr Enterprise ac un o’i gampau oedd trosglwyddo aelod o’r criw i leoliad newydd mewn pelydr neu “beam”. “Beam me up, Scotty!” oedd yr alwad am ei help ac ef oedd yr un a ganodd yr alaw.

Clywais am gysylltiad ‘Yr hufen melyn’ â Star Trek gan y delynores Llio Rhydderch sy’n paratoi nodiadau ar gyfer ei CD newydd, a chlywsai hithau’r ffaith gan Dylan Meirion o Fangor. Aethom ar drywydd hanes yr alaw, a diolch i’w harbenigedd cerddorol a ffynonellau cyfoethog y Llyfrgell, daeth rhagor o wybodaeth i’r golwg, gan gynnwys gwybodaeth am y fersiwn a ganodd Scotty.

Ymddangosodd yr alaw mewn gwahanol ffurfiau ac o dan wahanol enwau e.e. Yr hufen melyn, Hufen y cwrw melyn, Cream of the brown ale.

 

 

Cerddor dall o’r enw Richard Roberts (1769-1855) a’i cyhoeddodd gyntaf a hynny ar ffurf alaw telyn yn ei gyfrol Cambrian harmony yn 1829. Yn ôl Llio Rhydderch, mae’n bosib mai gan ei athro, Wil Penmorfa, y clywodd Roberts yr alaw gyntaf. Fe gydiodd yr alaw a chael ei chyhoeddi mewn sawl man, e.e. Welsh harper, cyf. 1 (1839), Y tant aur (1916) a Caniadau’r allt (1927):

Ond pa un o’r holl fersiynau amrywiol a ganwyd gan Scotty, tybed?

Ym marn Llio Rhydderch, mae fersiwn Scotty yn debyg i’r fersiwn a gofnodir gan Alfred Perceval Graves yn y gyfrol Sixteen Welsh melodies (1909).

Fersiwn Y tant aur fydd yn cael ei berfformio gan Llio Rhydderch ar ei CD newydd ac edrychaf ymlaen yn fawr iawn at ei glywed. Heb gynheiliaid y traddodiad gwerin ac heb archifau cerddorol, beth fyddai gan Scotty i’w ganu?

Mae’n amser mynd: “Beam me up, Scotty!”

Heini Davies, Llyfrgellydd Cynorthwyol

Mae'r cofnod hwn hefyd ar gael yn: English

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog