Blog

Postiwyd - 22-09-2017

Heb ei gategoreiddio / Newyddion a Digwyddiadau / Ymchwil

Edrych nôl ar Refferendwm ’97 drwy ddefnyddio adnoddau electronig y Llyfrgell

Yr wythnos hon, mae ugain mlynedd ers refferendwm Cymru, a arweiniodd at ddatganoli a chreu Cynulliad Cenedlaethol i Gymru. Penderfynais ymchwilio yn nhanysgrifiadau ar-lein amrywiol y Llyfrgell am yr achlysur hanesyddol hwn (*Er mwyn cael mynediad i’r adnoddau hyn o’r tu allan i adeilad y Llyfrgell bydd rhaid defnyddio eich tocyn darllen. Os nad oes gennych docyn darllen gallwch gofrestru ar-lein yn hawdd iawn yma).

.
Er bod cefnogaeth i ddatganoli yn isel pan gynhaliwyd y refferendwm gyntaf yn 1979, dros y degawd a hanner nesaf arweiniodd y tirwedd gwleidyddol ac economaidd at alwadau am ail refferendwm. O ganlyniad, addawodd y blaid Lafur ail refferendwm yn eu maniffesto yn 1992, ac ar ôl eu buddugoliaeth yn etholiad cyffredinol 1997, dechreuodd y gwaith paratoi.

.

Drwy’r Ddeddf Refferenda (Yr Alban a Chymru) gofynnwyd i bleidleiswyr os oeddent o blaid datganoli ar gyfer yr Alban a Chymru. Dadansoddodd lawer o sylwebwyr beth fyddai datganoli yn ei olygu i ddyfodol y Deyrnas Unedig, fel y gwelir yn yr erthygl hon o The World Today:

 

Cynhaliwyd y refferendwm ar y 18fed o Fedi 1997, ac yn wahanol i’r refferendwm yn 1979, roedd y canlyniad yn hynod o agos. Mewn gwirionedd, gan fod y pleidleisiau mor agos, roedd y canlyniad yn dibynnu ar y cyhoeddiad o Sir Gaerfyrddin. Wrth i’r canlyniad gyrraedd, bu dathliadau gwyllt ymysg yr ymgyrch ‘Ie’ wrth i ddatganoli gael ei sicrhau o 6,721 o bleidleisiau.

.

Gellir darllen enghreifftiau o adroddiadau’r Guardian am y dyddiau ar ôl refferenda Cymru yma ac yma.

 

O ganlyniad i’r fuddugoliaeth gul hon, pasiwyd Deddf Llywodraeth Cymru 1998 gan y llywodraeth Lafur i greu Cynulliad Cenedlaethol i Gymru:

 

Roedd pryder bod y nifer isel o bleidleisiwr yn golygu bod y cyhoedd yn teimlo’n ddifater tuag at y syniad o gynulliad cenedlaethol, ond yn ôl yr astudiaeth hon gan Roger Scully, Richard Wyn Jones a Dafydd Trystan, nid oedd hyn yn wir:

 

Fodd bynnag, er bod y canlyniad mor agos, roedd Richard Wyn Jones a Bethan Lewis yn awyddus i nodi bod y canlyniad yn gamp sylweddol i’r rheiny yn yr ymgyrch ‘Ie’:

 

Yn dilyn newid mor fawr i dirwedd gwleidyddol y wlad, ac yn dilyn refferendwm pellach yn 2006 a 2011, mae’n naturiol bod sylwebwyr ac ysgolheigion wedi ceisio trafod a gwerthuso effaith datganoli ar wahanol agweddau o fywyd Cymru:

 

Evaluating Devolution in Wales by Adrian Kay

Serving the Nation: Devolution and the Civil Service in Wales by Alistair Cole

New Labour, Education and Wales: the devolution decade by David Reynolds

Devolution and the shifting political economic geographies of the United Kingdom

 

Paul Jackson

Llyfrgellydd Adnau Cyfreithiol, Electronig a Derbyn

 

 

 

 

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog