Blog - Digido

Postiwyd - 27-07-2018

Casgliadau / Digido

Datgelu’r Gwrthrychau: Llenyddiaeth Plant

Ym mis Hydref eleni bydd y Llyfrgell yn rhannu nifer o eitemau ychwanegol o’i chasgliadau ar Europeana Collections, sef llwyfan ddiwylliannol ddigidol Ewropeaidd. Fel rhan o’r prosiect ‘The Rise of Literacy’ mae’r Llyfrgell yn cydweithio â 12 sefydliad Ewropeaidd er mwyn olrhain datblygiad llythrennedd yn Ewrop. Yn y gyfres flog wythnosol -‘Datgelu’r Gwrthrychau‘, bydd rhai o gyfraniadau’r Llyfrgell yn cael eu datguddio fesul thema.

Yr wythnos hon, llenyddiaeth plant sy’n mynnu ein sylw. Dyma ddetholiad o eitemau fydd yn cael eu digido yn sgil y prosiect.

 

Robert Richards – Darlleniadur : sef hyfforddiadau hawdd ac eglur i ddysgu darllain Cymraeg (1820)

Yn ystod diwedd y ddeunawfed ganrif fe ddysgwyd plant yng Nghymru i ddarllen mewn Ysgolion Sul a Chylchynol. Yn y cynulliadau yma, rhoddwyd pwyslais penodol ar allu’r disgyblion i ddarllen a deall y Beibl Cymraeg, a hynny fel y gellid achub eu heneidiau. Dylid ystyried cyfrol sillafu Robert Richards o fewn y cyd-destun yma. Roedd cyfrol Richards ymhlith rhai o’r llyfrau sillafu Cymraeg cynharaf, er nad oedd mewn gwirionedd wedi’i chynllunio na’i fformatio ar gyfer disgyblion o natur ifanc. Y mae teitl llawn y gyfrol yn crynhoi ei phwrpas – ‘Darlleniadur : sef hyfforddiadau hawdd ac eglur i ddysgu darllain Cymraeg wedi eu hamcanu megis silliadur cyntaf i blant : ac yn cynnwys amrywiaeth helaeth o wersi, wedi eu gosod mewn trefn gymmwys i arwain yr ieuangc ym mlaen o râdd i râdd, o hawdd i anhawdd, yn esmwyth ac megis yn ddiarwybod : at yr hyn y’ chwanegwyd hanesion a damhegion, holiadau ac attebion, yngh?d âg amryw bethau eraill angenrhaid i blant eu gwybod’.

O. M. Edwards – Llyfr Del (1906) ac Yr Hwiangerddi (1911)

Roedd O. M. Edwards yn olygydd, awdur, hanesydd ac yn addysgwr nodedig. O’r flwyddyn 1888 ymlaen, cyhoeddodd lawer iawn o lyfrau a chyfnodolion poblogaidd, yn enwedig ym maes hanes a diwylliant Cymru. Gweithiodd fel Athro Hanes ym Mhrifysgol Aberystwyth rhwng 1896 a 1930. Er hynny, parhaodd Edwards i ysgrifennu, golygu a phrawf ddarllen yn ei amser sbâr, weithiau hyd oriau mân y bore. Y mae bron yn amhosib gorbwysleisio cyfraniad O. M. Edwards i Gymru a’i diwylliant, ac yn wir, ymestynnodd ei ddylanwad tu hwnt i ddarlithfa’r brifysgol. Ysgrifennodd nifer o lyfrau plant, gan gynnwys ‘Llyfr Del’ a ‘Yr Hwiangerddi’. Roedd ei gyfrolau’n ddeniadol, yn llawn darluniau, ac yn hawdd eu darllen. Roeddent yn unigryw oblegid y darparent gynnwys priodol ar gyfer eu cynulleidfa ifanc, a hynny am y tro cyntaf yn y Gymraeg.

Hugh Evans – Y Tylwyth Teg (1935)

Awdur nodedig oedd Hugh Evans. Sefydlodd gwasg ei hun yn Lerpwl ym 1897 sef Gwasg y Brython. Ysgrifennodd lyfr poblogaidd i blant sef ‘Y Tylwyth Teg’, ond ni argraffwyd y gwaith tan 1935; wedi marwolaeth Evans. Fe ailgyhoeddwyd y stori ddeniadol hon mewn sawl argraffiad diweddarach.

Eisiau darllen mwy o gofnodion o’r gyfres hon? Gweler isod:

 

Elen Hâf Jones – Swyddog Prosiectau Mynediad Digidol

Crëwyd y cofnod yma fel rhan o brosiect ‘The Rise of Literacy’, Europeana

Tagiau: ,

Postiwyd - 20-07-2018

Digido

Datgelu’r Gwrthrychau: Llenyddiaeth Gymreig tu hwnt i Gymru

Ym mis Hydref eleni bydd y Llyfrgell yn rhannu nifer o eitemau ychwanegol o’i chasgliadau ar Europeana Collections, sef llwyfan ddiwylliannol ddigidol Ewropeaidd. Fel rhan o’r prosiect ‘The Rise of Literacy’ mae’r Llyfrgell yn cydweithio â 12 sefydliad Ewropeaidd er mwyn olrhain datblygiad llythrennedd yn Ewrop. Yn y gyfres flog wythnosol -‘Datgelu’r Gwrthrychau‘, bydd rhai o gyfraniadau’r Llyfrgell yn cael eu datguddio fesul thema.

Yr wythnos hon, llenyddiaeth Gymreig y hwnt i Gymru sy’n mynnu ein sylw. Dyma ddetholiad o eitemau fydd yn cael eu digido yn sgil y prosiect.

 

Ellis Pugh – Annerch i’r Cymry iw galw oddiwrth y llawer o bethau at yr un peth angenrheidiol er mwyn cadwedigaeth eu heneidiau (1721)

Ymfudwr a Chrynwr nodedig oedd Ellis Pugh, a ddaeth yn aelod o Eglwys y Cyfeillion (Friends Church) yn ddeunaw oed. Ym 1686 teithiodd yntau, ynghyd â’i deulu a llawer o Gymry eraill, i Bensylfania. Erbyn haf 1686, yr oedd Pugh wedi ymsefydlu yn yr Amerig fel amaethwr a gweinidog. Ar ei ôl, fe adawodd Ellis Pugh waith swmpus ar ffurf llawysgrif, o dan y teitl ‘Annerch ir Cymru’. Cyhoeddwyd y gwaith yn ddiweddarach ym Mhensylfania ym 1721, a chaiff ei gydnabod fel y llyfr Cymraeg cyntaf i’w gyhoeddi yng Ngogledd America. Yn ddigon tebyg i’r sefyllfa yng Nghymru, defnyddiwyd y diwydiant argraffu i ledaenu gwerthoedd a chredoau crefyddol.

Owain Myfyr, William Owen Pughe ac Iolo Morganwg – The Myvyrian archaiology of Wales: collected out of ancient manuscripts (1801-7)

Yn y cyhoeddiadau arwyddocaol hyn ceir cofnod o farddoniaeth Cymraeg a Chymreig cynnar, Brutiau, a Chroniclau. Fe’i cyhoeddwyd mewn tair cyfrol, dau ym 1801, a’r naill ym 1807. Yn ôl rhai ysgolheigion, symbyla hwy ddiwedd cyfnod y llawysgrif yng Nghymru. Owain Myfyr a William Owen Pughe oedd yn bennaf gyfrifol am dynnu’r cyhoeddiadau ynghyd, ond fe’u cynorthwywyd hefyd gan Iolo Morganwg wrth lunio’u cynnwys. Enwyd y cyfrolau serch hynny ar ôl Owain Myfyr, wedi iddo gyfrannu’n hael iawn yn ariannol i’r fenter; mae’n debyg rhwng pedwar a phum mil o bunnoedd. Teithio ar hyd a lled llyfrgelloedd Cymru a wnaeth Iolo Morganwg er mwyn darganfod ystod o ddeunydd i’w cynnwys, a strwythuro’r ffynonellau hynny a wnaeth William Owen Pughe, er mwyn eu paratoi ar gyfer y wasg. Nid oedd y fenter yn hollol lwyddiannus, a chafwyd cryn broblemau wrth drawsysgrifio’r gwaith. Yn ogystal, ni wnaeth yr amheuon cynyddol ynghylch dibynadwyedd gwaith Iolo Morganwg unrhyw gyfiawnder â gwerthiant diweddarach y cyfrolau.

Iolo Morganwg – Cyfrinach Beirdd Ynys Prydain (1829)

Roedd Edward Williams (Iolo Morganwg) yn fardd, awdur a hynafiaethydd nodedig. Bu’n aelod brwd o gymdeithasau Cymry-Llundain ar ddiwedd y ddeunawfed ganrif, ac fe effeithiwyd ef yn fawr gan ddatblygiadau diwylliannol a hynafiaethol y cyfnod. Ym 1792, cynhaliodd Iolo gyfarfod cyntaf Gorsedd Beirdd Ynys Prydain yn Llundain. Yn ystod yr achlysur hwnnw, cyflwynodd ffurf o dderwyddiaeth, ond fe ddarganfuwyd yn ddiweddarach nad oedd gan y fath gynulliad wreiddiau hanesyddol. Y mae Iolo ymhlith rhai o ffigyrau hanesyddol a llenyddol mwyaf dadleuol Cymru. Fe gyhoeddwyd y gyfrol ‘Cyfrinach Beirdd Ynys Prydain’ ym 1829, tair blynedd wedi marwolaeth yr awdur. Thesis unigryw ydyw ar darddiad y grefft farddonol Cymraeg ac fe arddangosa’r awdur ei afael gadarn ar y pwnc yn y gyfrol. Serch hynny, y mae dychymyg neilltuol Iolo i’w weld yn glir yn ‘Cyfrinach Beirdd Ynys Prydain’. Gwrthoda’r safonau a ffurfiwyd gan Dafydd ab Edmwnd yn y bymthegfed ganrif, gan gynnig yn eu lle hen fesurau caeth, yn ogystal â rhai newydd. Cefnogodd Iolo ei ddamcaniaethau â ffug enghreifftiau. Yr oedd y rhain yn deillio o waith beirdd hynafol Morgannwg, ac yn nhyb Iolo, yn brawf o ragoriaeth ac awdurdod llenyddol beirdd ei ardal enedigol.

Eisiau darllen mwy o gofnodion o’r gyfres hon? Gweler isod:

 

Elen Hâf Jones – Swyddog Prosiectau Mynediad Digidol

Crëwyd y cofnod yma fel rhan o brosiect ‘The Rise of Literacy’, Europeana

Tagiau: ,

Postiwyd - 13-07-2018

Casgliadau / Collections / Digido

Datgelu’r Gwrthrychau: Baledi

Ym mis Hydref eleni bydd y Llyfrgell yn rhannu nifer o eitemau ychwanegol o’i chasgliadau ar Europeana Collections, sef llwyfan ddiwylliannol ddigidol Ewropeaidd. Fel rhan o’r prosiect ‘The Rise of Literacy’ mae’r Llyfrgell yn cydweithio â 12 sefydliad Ewropeaidd er mwyn olrhain datblygiad llythrennedd yn Ewrop. Yn y gyfres flog wythnosol -‘Datgelu’r Gwrthrychau‘, bydd rhai o gyfraniadau’r Llyfrgell yn cael eu datguddio fesul thema.

Yr wythnos hon, baledi sy’n mynnu ein sylw. Dyma ddetholiad o eitemau fydd yn cael eu cyfrannu yn sgil y prosiect.

Yn ystod y ddeunawfed ganrif, a’r bedwaredd ganrif ar bymtheg, argraffwyd baledi ar raddfa eang iawn gan y gweisg newydd yng Nghymru. Fe’i gwerthwyd i’r cyhoedd yn aml mewn ffeiri a marchnadoedd, lle y canwyd hwy gan eu gwerthwyr. Roedd cynnwys y faled Gymreig yn medru amrywio. Ymdriniodd rhai â themâu crefyddol a moesol; adroddodd eraill newyddion cyfoes, megis troseddau lleol a chenedlaethol, terfysgoedd neu ddamweiniau diwydiannol; bu hanesion a chwedloniaeth yn destunau poblogaidd ar gyfer baledi hefyd.

Chwaraeodd y faled rhan flaenllaw ym mywyd cymdeithasol a diwylliannol Cymru yn ystod y cyfnod hwn. Erbyn y bedwaredd ganrif ar bymtheg yr oedd baledi’n cael eu hargraffu ledled Cymru: mewn 96 o drefi a phentrefi. Prynwyd hwy yn eu miloedd, yn aml iawn gan haenau is y gymdeithas. Denwyd a recriwtiwyd darllenwyr Cymraeg newydd gan faledi oherwydd natur boblogaidd eu cynnwys.

 

Alban Thomas, ‘Cân o senn iw hên feistr Tobacco’, 1718

‘Cân o senn iw hên feistr Tobacco’ oedd y faled cyntaf i’w chyhoeddi gan wasg swyddogol yng Nghymru. Fe’i cyhoeddwyd gan Wasg Isaac Carter yn Nhrefhedyn ym 1718. Trafoda’r faled natur anfoesol tybaco.

Lewis Davies, ‘Pennillion a wnaeth Lewis Davies o Lanrwst, i ffarwelio a’i wlad wrth gychwyn i America’, 18??

Ffarwelio â’i gyd-wladwyr a wna Lewis Llanrwst Davies yn y faled hon, wrth iddo gychwyn ar ei daith i’r Amerig.

Ywain Meirion, ‘Rhyfel-gan, am wrthryfel yr India, a gorchfygu y gelynion, a meddiannau Delhi’, 18??

Cân rhyfel yw’r faled hon. Trafoda Ywain Meirion ymosodiad y Prydeinwyr ar India, wrth iddynt drechu’r ‘gelyn’ gan feddiannu Delhi.

Di-enw, ‘Ymweliad y cholera, ynghyd â galwad ar bawb i ymofyn am gymod â Duw cyn eu symud i’r byd tragwyddol’, 18??

Mae’r faled hon yn cyflwyno dau rybudd i’w darllenwyr ynghylch epidemig y colera yng Nghymru. Fe drafodir perygl y clefyd ei hun ar yr un llaw, ond gelwir hefyd ar bob dioddefwr i gymodi â Duw cyn iddynt symud i’r byd tragwyddol.

Eisiau darllen mwy o gofnodion o’r gyfres hon? Gweler isod:

 

Elen Hâf Jones – Swyddog Prosiectau Mynediad Digidol

Crëwyd y cofnod yma fel rhan o brosiect ‘The Rise of Literacy’, Europeana

Tagiau: ,

Postiwyd - 06-07-2018

Casgliadau / Collections / Digido

Datgelu’r Gwrthrychau: Dramâu

Ym mis Hydref eleni bydd y Llyfrgell yn rhannu nifer o eitemau ychwanegol o’i chasgliadau ar Europeana Collections, sef llwyfan ddiwylliannol ddigidol Ewropeaidd. Fel rhan o’r prosiect The Rise of Literacy mae’r Llyfrgell yn cydweithio â 12 sefydliad Ewropeaidd er mwyn olrhain datblygiad llythrennedd yn Ewrop. Yn y gyfres flog wythnosol -‘Datgelu’r Gwrthrychau‘, bydd rhai o gyfraniadau’r Llyfrgell yn cael eu datguddio fesul thema.

Yr wythnos hon, dramâu sy’n mynnu ein sylw. Dyma ddetholiad o’r eitemau fydd yn cael eu digido yn sgil y prosiect.

 

Twm o’r Nant (Thomas Edwards), Tri Chryfion Byd, 1789

Roedd Twm o’r Nant (Thomas Edwards) yn ddramodydd nodedig ac yn awdur nifer o anterliwtiau. Ymhlith ei weithiau mwyaf poblogaidd oedd ‘Tri Chryfion Byd’. Personolir tlodi, cariad a marwolaeth yn yr anterliwt ac y maent oll yn pregethu, adrodd, cynghori a sylwebu drwy gydol y ddrama fywiog a ddigri. Fel llawer o weithiau eraill Twm o’r Nant, y mae ‘Tri Chryfion Byd’ yn cynnwys sylwebaeth gymdeithasol.

R. J. Derfel, Brad y Llyfrau Gleision, 1854

Bardd, awdur a sosialydd nodedig oedd R. J. Derfel. Ef oedd awdur y ddrama enwog ‘Brad y Llyfrau Gleision’ sef ei ymatebiad uniongyrchol i adroddiadau addysg 1847. Portreadir Cymru fel gwlad odidog a Duwiol yn y ddrama, ac o’r herwydd, y mae’n lleoliad annioddefol yn llygaid gythreuliaid uffern. Er hynny, maent yn derbyn â hoffter clerigwyr Eglwysig Cymru, gr?p a ddarparodd lawer o dystiolaeth wrth lunio adroddiadau 1847. Wedi cyhoeddiad y Llyfrau Gleision cyhuddwyd rhai clerigwyr o frad, yn bennaf oll gan Anghydffurfwyr teyrngar. Yn ystod yr ail act danfona Beelzebub (tywysog y cythreuliaid) tri archwilydd i Gymru i asesu cyflwr y wlad a’i phobl, nid yn annhebyg i’r tri dirprwy a benodwyd i lunio adroddiadau 1847. Fodd bynnag, cyflawnir y ‘brad’ gan glerigwyr yr Eglwys. Yr oedd rhai o’r farn, gan gynnwys Derfel, bod eu tystiolaeth wedi cynorthwyo, a hyd yn oed bwydo beirniadaethau gwrth Cymreig Llyfrau Gleision 1847. Ysbrydolwyd y ddrama gan chwedl ‘Brad y Cyllyll Hirion’.

Beriah Gwynfe Evans, Chwareu-gan : drama yn null Shakespeare ar “Owain Glyndwr”, 1879

Dramodydd a newyddiadurwr nodedig oedd Beriah Gwynfe Evans. Ysgrifennodd lawer o ddramâu, a oedd fel rheol wedi eu selio ar ddigwyddiad neu ffigyrau hanesyddol. Gwobrwywyd ei ddrama ‘Owain Glyndwr’ yn eisteddfod Llanberis, ac fe dorrodd tir newydd. Mae’n bosib dadlau i’r gwaith ysbrydoli symudiad yn ei faes lenyddol yng Nghymru. Llwyfannwyd fersiwn newydd o’r ddrama yng Nghaernarfon ym 1911 ar gyfer arwisgiad Tywysog Cymru.

Idwal Jones, Pobl yr ymylon: drama bedair act, 1927

Gweithiodd Idwal Jones fel ysgolfeistr, ond yr oedd hefyd yn fardd a dramodydd nodedig. Ystyrir ‘Pobl yr ymylon’ fel ei waith pwysicaf. Archwilia’r ddrama pedair act ystyr parchusrwydd a dadleua’r dramodydd yn erbyn rhai disgwyliadau cymdeithasol.

Eisiau darllen mwy o gofnodion o’r gyfres hon? Gweler isod:

 

Elen Hâf Jones – Swyddog Prosiectau Mynediad Digidol

Crëwyd y cofnod yma fel rhan o brosiect ‘The Rise of Literacy’, Europeana

Postiwyd - 29-06-2018

Casgliadau / Collections / Digido

Datgelu’r Gwrthrychau: Barddoniaeth

Ym mis Hydref eleni bydd y Llyfrgell yn rhannu nifer o eitemau ychwanegol o’i chasgliadau ar Europeana Collections, sef llwyfan ddiwylliannol ddigidol Ewropeaidd. Fel rhan o’r prosiect ‘The Rise of Literacy’ mae’r Llyfrgell yn cydweithio â 12 sefydliad Ewropeaidd er mwyn olrhain datblygiad llythrennedd yn Ewrop. Yn y gyfres flog wythnosol -‘Datgelu’r Gwrthrychau‘, bydd rhai o gyfraniadau’r Llyfrgell yn cael eu datguddio fesul thema.

Yr wythnos hon, cyfrolau’n cynnwys barddoniaeth sy’n mynnu ein sylw. Dyma ddetholiad o’r eitemau fydd yn cael eu digido yn sgil y prosiect.

 

Huw Jones (gol.) – Diddanwch Teuluaidd, 1763

Golygwyd y gyfrol farddonol ‘Diddanwch Teuluaidd’ gan Huw Jones. Casgliad ydoedd o weithiau beirdd mwyaf nodedig Môn, gan gynnwys Goronwy Owen, Lewis Morris, Hugh Hughes ac eraill. Argraffwyd y gyfrol yn Llundain, ond fe’i hailgyhoeddwyd yn ddiweddarach – yng Nghaernarfon ym 1817 ac yn Lerpwl ym 1879.

Roedd Goronwy Owen yn fardd ac yn athro nodedig. Ym 1757 hwyliodd o Lundain i Virginia wedi iddo dderbyn swydd fel athro mewn ysgol ramadeg yn Williamsburgh. Pan oedd yn iau, cyfansoddodd lawer iawn o gampweithiau barddonol. Edmygwyd ei waith gan y genhedlaeth ddilynol o feirdd ac fe efelychwyd Owen gan nifer ohonynt.

Athro barddol enwog oedd Lewis Morris a bu Goronwy Owen yn ddisgybl iddo. Cyfansoddodd nifer o weithiau caeth a rhydd o natur amharchus a chyhoeddwyd nifer ohonynt yn y gyfrol hon.

Roedd Hugh Hughes hefyd yn athro barddol ac yn gyfaill agos i Lewis Morris a’i frodyr. Gellir canfod casgliad o’i gyfansoddiadau yn ‘Diddanwch Teuluaidd’.

John Ceiriog Hughes – Oriau’r hwyr: sef, gweithiau barddonol John Ceiriog Hughes, 1860

Roedd John Ceiriog Hughes yn fardd Cymreig enwog ac ‘Oriau’r hwyr’ oedd ei gyhoeddiad cyntaf. Ymhlith ei hoff themâu oedd natur, serch a gwladgarwch. I gymharu â safonau cyfredol, yr oedd ei gerddi’n hynod sentimental o ran eu cynnwys a’u tôn, ond yn boblogaidd iawn serch hynny yn eu cyfnod. Yn y gyfrol hon, gellir canfod darnau poblogaidd sydd wedi eu hadrodd, eu haddasu’n ganeuon, a’u clywed ar lwyfannau ar draws Cymru am genedlaethau lawer. Ac eithrio’r Beibl, ‘Oriau’r hwyr’ oedd cyfrol fwyaf poblogaidd Cymru, o ran gwerthiant, yn y 1860au. Gwerthwyd 30,000 o gopïau rhwng 1860 a 1872.

Sarah Jane Rees, Caniadau Cranogwen, 1870

Bardd, athrawes a golygydd nodedig oedd Sarah Jane Rees, neu Cranogwen. Enillodd ei gwobr nodedig gyntaf fel bardd yn Eisteddfod Aberystwyth ym 1865 ar y pwnc ‘Y Fodrwy Briodasol’. Casgliad o’i gwaith a geir yn ‘Caniadau Cranogwen’ ac fe gyhoeddwyd y gyfrol ym 1870 ar ôl ei llwyddiannau. Roedd Cranogwen hefyd yn siaradwraig gyhoeddus nodedig, yn bregethwr ac yn ymgyrchydd brwd; daeth yn olygydd ar ‘Y Frythones’ ym 1878, sef cylchgrawn Cymreig yn trafod materion menywod.

Alun Lewis, Raiders’ Dawn and other poems, 1942

Roedd Alun Lewis yn fardd ac yn awdur straeon byrion nodedig. Casgliad o’i waith a geir yn y gyfrol ‘Raiders’ Dawn and other poems’. Lluniwyd y cerddi hyn rhwng 1940 a 1941 pan oedd Lewis yng ngwersyll milwrol Bordon, lle dderbyniodd hyfforddiant milwrol. Ysbrydolwyd y rhan fwyaf o ddelweddau Lewis gan fytholeg Feiblaidd a Groegaidd, ac roedd tuedd ganddo i siapio ei gerddi fel damhegion neu alegorïau. Gwerthwyd yr argraffiadau cyntaf o’r gyfrol yn gyflym tu hwnt ac fe’i hail-argraffwyd chwe gwaith.

Eisiau darllen mwy o gofnodion o’r gyfres hon? Gweler isod:

 

Elen Hâf Jones – Swyddog Prosiectau Mynediad Digidol

Crëwyd y cofnod yma fel rhan o brosiect ‘The Rise of Literacy’, Europeana

Tagiau: , , ,

Postiwyd - 27-06-2018

Casgliadau / Collections / Digido / Newyddion a Digwyddiadau

Casgliad Porteadau Cymru

4800 o bortreadau Cymraeg wedi cyrraedd Comin Wikimedia a Wikidata.

Dros y 4 mlynedd ddiwethaf mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru wedi gweithio gydag Wikimedia i ddarparu mynediad agored i fwy na 10,000 o ddelweddau parth cyhoeddus. Mae’r rhain yn cynnwys Casgliad Tirlun Cymru, ffotograffau, mapiau a llawysgrifau.

 

Mae’r bartneriaeth hon wedi arwain at fwy na 455 miliwn hits ar erthyglau Wicipedia sy’n cynnwys delweddau’r Llyfrgell Genedlaethol.

 

Delweddau

 

Nawr, mae’r Llyfrgell yn falch o gyhoeddi bod bron i 5000 o bortreadau – printiau, ffotograffau a phaentiadau – wedi’u gosod yn gyhoeddus ar Gomin Wikimedia.

 

Ynghyd â’r delweddau, mae Wicimediwr Cenedlaethol y Llyfrgell Genedlaethol hefyd wedi rhannu metedata cyfoethog ar gyfer pob delwedd fel data agored cysylltiedig ar Wikidata.

 

Prif nod y Llyfrgell wrth ryddhau cynnwys o’r fath yw cynyddu mynediad i’n casgliadau a chyfrannu at greu a rhannu gwybodaeth am Gymru a’i phobl.

 

Erbyn hyn, gobeithir y bydd cymuned Wikimedia yn dechrau defnyddio’r delweddau hyn i ddarlunio erthyglau Wicipedia. Mae’r Llyfrgell Genedlaethol hefyd yn bwriadu cynnal prosiect i gynyddu ymgysylltiad â’r casgliad hwn, ac mae’n gobeithio y bydd gwirfoddolwyr yn cael eu hannog i greu erthyglau Wikipedia am yr eisteddwyr, artistiaid, argraffwyr a ffotograffwyr Cymreig sy’n ymwneud â’r casgliad.

 

Oherwydd bod yr holl ddelweddau yma ar gael i lawrlwytho ac yn y parth cyhoeddus, rydym hefyd yn annog eraill i ailddefnyddio’r delweddau hyn at unrhyw ddiben y maent yn ei ddymuno, o addysg i’r diwydiannau creadigol, mae hwn yn adnodd am ddim i bawb.

 

 

Data

Mae creu data cysylltiedig (linked data) ar gyfer y casgliad hefyd yn cynnig cyfleoedd diddorol i ymchwilwyr ac academyddion. Am y tro cyntaf, gallwn ddiamwyso enwau’r artistiaid a’r eisteddwyr er mwyn deall cyfansoddiad y casgliad yn well. Er enghraifft, nodwyd 12 o wahanol unigolion a enwir John Jones yn y casgliad, ac rydym bellach yn gwybod pwy ydynt i gyd, ac erbyn hyn mae llawer wedi eu cysylltu trwy Wikidata i erthyglau Wikipedia neu i’r Bywgraffiadur Cymreig.

 

Gallwn ymholi’r data a’i wneud yn weledol mewn nifer o ffyrdd gan ddefnyddio gwasanaeth holi Sparql. Er enghraifft, gallwn ddadansoddi pa engrafwyr sydd wedi copïo gwaith artistiaid penodol, a gallwn weld y mathau o bobl a ddarlunnir amlaf (clerigwyr, o bell ffordd) a nodweddion, megis Arfbais, ac addurniadau ar ffin y delweddau.

Delwedd sydd yn ymddangos pa argraffwyr sydd wedi copïo gwaith gan arlunwyr penodol

 

Y pethau sy’n cael i ddarlunio fwyaf yn y casgliad

Mae’n hawdd arddangos yn weledol yr eisteddwyr sy’n ymddangos fwyaf yn y delweddau gan ddefnyddio priodwedd ‘Prif bwnc’ yn Wikidata. Thomas Picton, arwr rhyfel a enwyd yng Nghymru, sy’n cael ei ddarlunio amlaf, gyda 32 o bortreadau. Yn ddiddorol mae ei erthygl Wicipedia yn datgelu nad oedd yn arwr mor wych wedi’r cyfan, ar ôl cael ei euogfarnu am gam-drin menywod.

Delwedd sydd yn dangos yr eisteddwyr sydd yn ymddangos yn fwyaf aml

Gallwn hefyd archwilio’r casgliad yn gronolegol ac mae golwg gyntaf yn dangos cydberthynas glir rhwng poblogrwydd rhai mathau o bortread a digwyddiadau hanesyddol. Er enghraifft, mae nifer y delweddau o bregethwyr ac offeiriaid yn cynyddu’n sylweddol ar adegau o adfywiad Crefyddol.

Llinell amser o’r pethau sydd yn ymddangos mwyaf yn y casgliad dros amser

Iaith

Mae Wikidata yn blatfform amlieithog, felly mae hefyd yn ein galluogi i ddefnyddio natur amlieithog y labeli disgrifiadol Wikidata i weld ein data mewn dwsinau o ieithoedd. Roedd y Metadata a gedwir gan y llyfrgell ar gyfer y casgliad hwn ar gael yn Saesneg yn unig, fodd bynnag, trwy ei drosglwyddo i Wikidata roedd 83% o’r 40,000 o eitemau data ar gael yn awtomatig yn Gymraeg, diolch i waith gwirfoddolwyr Wikidata, sydd wedi ychwanegu labeli Cymraeg i lawer o eitemau Wikidata dros y blynyddoedd. Rydym yn gobeithio ymgysylltu â gwirfoddolwyr Cymraeg er mwyn sicrhau bod 100% o’r data ar gael yn Gymraeg.

 

Cysylltu ein treftadaeth

Mantais arall o rannu ein data ar lwyfan cyhoeddus fel Wikidata yw bod llawer o sefydliadau eraill wedi gwneud yr un peth, ac mae hyn yn golygu y gallwn ni ddechrau adeiladu rhwydwaith helaeth o ddata cysylltiedig. Mae’r data yn ein galluogi i gysylltu ein casgliadau ein hunain gyda’i gilydd, er enghraifft, gallwn weld pa gyhoeddwyr sydd wedi cyhoeddi gwaith sydd yn rhan o Gasgliad Portreadau Cymreig ond hefyd y Casgliad Tirwedd Cymru. Rydym hefyd wedi gallu nodi’n gyflym dros 400 o bortreadau o bobl a geir yn y geiriadur Bywgraffiadur Cymreig, ac rydym bellach yn cysylltu’r portreadau hynny i wefan y Bywgraffiad.

Yr holl ddelweddau gan un cyhoeddwr. Mae glas yn nodi delweddau yn Gasgliad Portreadau ac mae melyn yn nodi delweddau gan yr un cyhoeddwr sydd yn rhan o Gasgliad Tirlun Cymru

 

Y tu hwnt i’n sefydliad ein hunain, fe allwn weld pa rai o’n heisteddwyr sydd â phortreadau yn yr Oriel Bortreadau Cenedlaethol, a gallwn adnabod yr artistiaid a’r eisteddwyr yn ein casgliad sydd â chofnod Oxford DNB. Yn y modd hwn, gellir cysylltu treftadaeth ddiwylliannol y byd gyda’i gilydd i ddarparu mynediad hawdd i’r cyhoedd, mewn un lle, i ystod gyfoethog ac amrywiol o ffynonellau.

 

Jason Evans, Wicimediwr Cenedlaethol

 

 

Tagiau: , , , , , ,

Postiwyd - 26-06-2018

Casgliadau / Digido / Heb ei gategoreiddio / Ymchwil

Papurau Newydd Cymru Arlein – Ysgrifennu ‘Notorious’

Dyma gofnod gwadd gan Anthony Rhys.

Mae croeso i chi gynnig cofnodion i’w hystyried yn y Gymraeg neu’r Saesneg. Mae’n rhaid i bob cofnod ymwneud â gwaith neu gasgliadau’r Llyfrgell, yr iaith Gymraeg neu Gymru. Rydym yn cadw pob hawl golygu dros unrhyw gofnodion a gyhoeddir. Danfonwch eich cofnodion trwy’r Gwasanaeth Ymholiadau os gwelwch yn dda.

Dwy flynedd yn ôl dechreuais y gwaith ymchwil ar gyfer ysgrifennu hanes dwy stryd yng Nghaerdydd, sef Stryd Charlotte a Lôn Whitmore, ardal enwog am ei phuteindai, ei thafarndai, a’i thai llety. Prosiect celf oedd y gwaith ar y dechrau, ond datblygodd yn gyflym i fod yn llyfr llawn o’r enw ‘Notorious’ sy’n dilyn bywydau tri deg o bobl ar y ddwy stryd hyn dros gyfnod o dri deg mlynedd.

Ni fyddai’r llyfr wedi bodoli oni bai fy mod wedi gallu defnyddio Papurau Newydd Cymru Ar-lein i chwilio am gynifer o enwau a lleoedd dros gyfnod mor eang. Rwy’n amcangyfrif bod 60% o’r ffynonellau a ddefnyddiais ar gyfer y llyfr wedi dod o’r wefan hon.

Ni fyddai wedi bod yn bosibl i mi adrodd storïau bywydau’r bobl yn y llyfr heb ddefnyddio Papurau Newydd Cymru Ar-lein. Byddai chwilio â llaw drwy gofnodion ar ficroffish wedi cymryd chwe mis o weithio 9 tan 5 yn ddyddiol. Amhosibl fyddai i rywun sydd hefyd yn gweithio’n feunyddiol ymroi cymaint o’i hamser. Allweddol hefyd oedd y gallu i ddychwelyd at y ffynonellau dro ar ôl tro i ymchwilio enwau a thrywyddion newydd fel y byddent yn dod i’r golwg. Heb fynediad parhaus i wefan Papurau Newydd Cymru Ar-lein ni fyddwn wedi medru adrodd hanesion y bobl hyn.

Anthony Rhys

Blog Anthony Rhys: Two Notorious Cardiff Streets: Charlotte Street and Whitmore Lane 1841-1870

Postiwyd - 25-06-2018

Casgliadau / Digido / Newyddion a Digwyddiadau

Cofio “Cymry 1818”

Ar ddechrau haf 1818 roedd criw o Gardis mentrus o ardal Cilcennin ar fin cwblhau taith eithriadol o hir a thrafferthus.  Mae’n annhebygol bod yr un ohonyn nhw wedi crwydro fawr pellach na’u milltir sgwâr cyn hynny, ond roedd yr ysfa i adael bro eu mebyd i geisio bywyd gwell wedi eu hysgogi i deithio dros dair mil o filltiroedd o berfeddion Ceredigion i Ogledd America.

Ymuno â Chymry a oedd eisoes wedi ymsefydlu yn Paddy’s Run yng ngorllewin Ohio oedd eu bwriad – a phwy fyddai’n gweld bai arnynt? Roedd yno diroedd gwastad a ffrwythlon a digonedd o gyfleoedd i ymfudwyr glew a oedd yn barod i fentro.  Yng nghefn gwlad Cymru, roedd cymunedau’n dioddef gorthrwm a thlodi yn sgil twf yn y boblogaeth, trethi a rhenti uchel a chyfres o gynaeafau gwael yn 1815 a 1816. ‘Does dim rhyfedd felly bod John Jones Tirbach, tafarnwr “Y Ship” ym mhentref Pennant, wedi llwyddo i ddwyn perswâd ar chwe theulu estynedig o’r ardal i godi pac a’i morio hi am America.

 

Ar 1 Ebrill 1818 aeth mintai o tua 36 o ymfudwyr ar gwch o harbwr Aberaeron i Lerpwl ac yna, ar ôl cael hyd i long addas, dyma fentro ar draws yr Iwerydd. Ar ôl mordaith o bron i ddeufis – a cholli merch fach ar y môr – glaniodd y Cymry yn Chesapeake Bay gan fynd yn eu blaenau wedyn mewn wagenni i Pittsburgh ac yna ar gychod fflat i lawr afon Ohio.  Croniclwyd hanes eu taith ynghyd â rhai o’r profiadau cyntaf gawson nhw yn eu cartref newydd gan Virgil H Evans, yn The Family Tree of John Jones Tirbach.

Daeth trobwynt yn hanes y criw ar ôl iddyn nhw lanio yn nhref Gallipolis yn ne ddwyrain Ohio. Penderfynwyd rhoi’r gorau i’r holl deithio blinedig ac yn hytrach na bwrw am gymuned Gymreig Paddy’s Run, ymgartrefodd y Cymry yn y fan a’r lle.  Yn ddiweddarach, daeth y fintai hon yn adnabyddus fel “Cymru 1818” a sefydlwyr y gymuned Gymreig enwog yn siroedd Jackson a  Gallia yn ne ddwyrain y Ohio.

 

Ychydig iawn o Gymry a’u dilynodd am nifer o flynyddoedd ond yn y tridegau dechreuodd yr ymfudo o’r newydd, gyda theulu fan hyn a theulu fan draw yn codi pac ac ymuno â’u cymdogion gynt yn Jackson a Gallia.  Erbyn 1850 roedd tua 3,000 o Gardis wedi croesi’r Iwerydd er mwyn dechrau bywyd newydd yn ardal Tyn Rhos, Moriah, Nebo, Centerville, Peniel, Oak Hill a Horeb.  Aethant  â’u diwylliant, eu traddodiadau a’u crefydd gyda nhw ac yn ôl un adroddiad yn Y Cenhadwr Americanaidd, nid oedd Jackson a Gallia yn ddim ond Sir Aberteifi ar raddfa fawr!

Ddwy ganrif yn ddiweddarach, mae’r cof am yr ymfudwyr hyn yn fyw o hyd ar bob ochr i’r Iwerydd ac mae’r cysylltiadau rhwng de ddwyrain Ohio a Cheredigion yn parhau.  Trwy ymdrechion Canolfan Madog ym Mhrifysgol Rio Grande, cymwynaswyr megis Evan a Bet Davis a threfnwyr dathliadau Cymru-Ohio 2018 yn ardal Aberaeron, cynhelir fflam y berthynas rhwng Cymru ac Ohio.  Gweledigaeth a haelioni Evan a Bet Davis fu’n gyfrifol hefyd am sicrhau bod stori’r ymfudo o Gymru i Ohio ar gof a chadw at y dyfodol.  Mewn partneriaeth â Llyfrgell Genedlaethol Cymru, crëwyd Gwefan Cymru-Ohio i gofnodi’r holl hanes a sicrhau parhad y berthynas yn y byd modern.

 

Menna Morgan

Mynediad Digidol

Postiwyd - 22-06-2018

Casgliadau / Collections / Digido

Datgelu’r Gwrthrychau: Cyhoeddiadau Crefyddol

Ym mis Hydref eleni bydd y Llyfrgell yn rhannu nifer o eitemau ychwanegol o’i chasgliadau ar Europeana Collections, sef llwyfan ddiwylliannol ddigidol Ewropeaidd. Fel rhan o’r prosiect ‘The Rise of Literacy’ mae’r Llyfrgell yn cydweithio â 12 sefydliad Ewropeaidd er mwyn olrhain datblygiad llythrennedd yn Ewrop. Yn y gyfres flog wythnosol -‘Datgelu’r Gwrthrychau‘, bydd rhai o gyfraniadau’r Llyfrgell yn cael eu datguddio fesul thema.

Yr wythnos hon, cyhoeddiadau crefyddol sy’n mynnu ein sylw. Dyma ddetholiad o’r eitemau fydd yn cael eu digido neu’u cyfrannu yn sgil y prosiect.

 

Gruffydd Robert – Y Drych Cristianogawl, 1585

Yn ystod cyfnodau o’r unfed ganrif ar bymtheg gwaharddwyd argraffiadau Catholig yng Nghymru, ac o ganlyniad, dosbarthwyd y rhan fwyaf o ddeunydd Catholig ar ffurf llawysgrifau. Roedd ‘Y Drych Cristianogawl’ ymhlith dau gyhoeddiad Catholig Cymreig a chafodd eu hargraffu’n llwyddiannus yn ystod y cyfnodau hynny. Cynhwyswyd y rhain drwy weisg cyfrinachol, er enghraifft argraffwyd y rhan gyntaf o ‘Y Drych Cristianogawl’ ym 1587 gan Roger Thackwell yn ogof Rhiwledin, ger Llandudno. Ni argraffwyd y rhannau eraill o ganlyniad i ymyrraeth lywodraethol, fodd bynnag, maent wedi goroesi ar ffurf llawysgrif.

William Morgan – Y Beibl cyssegr-lan sef Yr Hen Destament, a’r Newydd, 1588

‘Y Beibl cyssegr-lan sef Yr Hen Destament, a’r Newydd’ gan William Morgan oedd y cyfieithiad cyflawn cyntaf o’r Beibl i ymddangos yn y Gymraeg. Cymerodd rai blynyddoedd i’r gwaith ymddangos ar ffurf argraffedig: o Ddeddf Seneddol 1563 tan ei gyhoeddiad ym 1588. Graddiodd William Morgan o Gaergrawnt a daeth yn esgob ar Landaf a Llanelwy yn ddiweddarach. Cyfieithodd wrth ddefnyddio’r Beiblau gwreiddiol Hebraeg a Groeg; manteisiodd hefyd ar fersiynau esgobion Lloegr a chyfeiriodd atynt yn achlysurol. Ceir cyfieithiadau gwreiddiol yn ‘Y Beibl cyssegr-lan’ ynghyd ag addasiadau o Destament Newydd Salesbury. Dyma’r llyfr mwyaf dylanwadol, yn nhermau ieithyddol a llenyddol, a welodd Cymru erioed. Plethwyd iaith glasurol y beirdd yn fedrus i’r gwaith, ac yn fyr, y mae llenyddiaeth Gymraeg yr oes fodern wedi’i selio ar y sylfaen gadarn hon. Caniataodd poblogaeth, a oedd yn uniaith Gymraeg ar y cyfan, i ddarllen a chlywed y Beibl cyflawn yn eu hiaith eu hunain.

John Bunyan – Taith neu Siwrnai y Pererin, 1688

Awdur Saesnig a phregethwr gyda’r Piwritaniaid oedd John Bunyan. Ystyrir ei gyfrol ‘The Pilgrim’s Progress from This World, at That Which Is to come’ yn un o ddarnau llenyddol, crefyddol pwysicaf yr iaith Saesneg. Edrydd hanes Cristion, ar ei daith o’r byd hwn, y ddinas ddinistriol, i’r ddinas nefolaidd. Cyfareddwyd cenedlaethau o ddarllenwyr gan y cyhoeddiad, sy’n ychwanegu at arwyddocâd y cyfieithiad Cymraeg ‘Taith neu Siwrnai y Pererin’ gan Trebor Lloyd Evans. Ymddangosodd fersiwn Evans yn 1688, degawd wedi’r cyhoeddiad gwreiddiol. O ganlyniad, yr oedd y Cymry uniaith Gymraeg yn medru cael blas hefyd ar waith Bunyan, a hynny yn eu hiaith eu hunain.

Thomas Charles – Crynodeb o egwyddorion crefydd neu, gatecism byrr i blant ac eraill i’w ddysgu, 1789

Thomas Charles oedd prif arweinydd ail genhedlaeth y Methodistiaid yng Nghymru a daeth yn un o aelodau pwysicaf yr enwad. Roedd Charles yn angerddol am bwysigrwydd y catecism ac ymgyrch yn pwysleisio ei arwyddocâd oedd y cyhoeddiad – ‘Crynodeb o egwyddorion crefydd’; cyfieithwyd i’r Saesneg yn ddiweddarach hefyd fel ‘A Short Evangelical Catechism’. Cyhoeddiad i blant ydoedd.

Eisiau darllen mwy o gofnodion o’r gyfres hon? Gweler isod:

 

Elen Hâf Jones – Swyddog Prosiectau Mynediad Digidol

Crëwyd y cofnod yma fel rhan o brosiect ‘The Rise of Literacy’, Europeana

Postiwyd - 15-06-2018

Casgliadau / Digido

Datgelu’r Gwrthrychau: Rhyddiaith a Nofelau

Ym mis Hydref eleni bydd y Llyfrgell yn rhannu nifer o eitemau ychwanegol o’i chasgliadau ar Europeana Collections, sef llwyfan ddiwylliannol ddigidol Ewropeaidd. Fel rhan o’r prosiect The Rise of Literacy mae’r Llyfrgell yn cydweithio â 12 sefydliad Ewropeaidd er mwyn olrhain datblygiad llythrennedd yn Ewrop. Yn y gyfres flog wythnosol -‘Datgelu’r Gwrthrychau‘, bydd rhai o gyfraniadau’r Llyfrgell yn cael eu datguddio fesul thema.

Yr wythnos hon, nofelau a gweithiau rhyddieithol sy’n mynnu ein sylw. Dyma ddetholiad o’r eitemau fydd yn cael eu digido yn sgil y prosiect.

Anna Maria Bennett – Anna, or, Memoirs of a Welch heiress, 1785

Nofelydd Cymreig o’r ddeunawfed ganrif oedd Anna Maria Bennett. Treuliodd y rhan fwyaf o’i phlentyndod a blynyddoedd cynnar ym Merthyr Tudful. Cyhoeddodd Bennett gyfanswm o saith o nofelau poblogaidd, yn cynnwys ‘Anna, neu Memoirs of Welch Heiress’.

Thomas Jeffery Llewelyn Prichard – The Adventures and Vagaries of Twm Shôn Catti, descriptive of life in Wales: interspersed with poems, 1828

Actor teithiol ac awdur oedd Thomas Jeffery Llewelyn Prichard. Cofir amdano fel awdur y stori ddifyr ac adnabyddus ‘The adventures and vagaries of Twm Shôn Catti, descriptive of life in Wales: interspersed with poems ‘. Yr oedd y gyfrol hon yn llwyddiant yn nhermau ariannol a chafodd ei chydnabod gan rai fel y nofel gyntaf i’w chyhoeddi yng Nghymru; er, sbardunodd y fath ddatganiad dadleuon ac anghytundebau diweddarach. Yr oedd fersiwn gyntaf Prichard, a gyhoeddwyd yn Aberystwyth ym 1828, yn fras ac yn aflednais o ran arddull a chynnwys. Diwygiwyd a datblygwyd y gyfrol ar ffurf argraffiadau diweddarach 1839 a 1873.

Roger Edwards – Y Tri Brawd a’u Teuluoedd, 1869

Gweinidog gyda’r Methodistiaid Calfinaidd oedd Roger Edwards; caiff ei gofio hefyd am ei waith golygyddol a llenyddol. Bu’n olygydd ar ‘Y Drysorfa’ rhwng 1847 a 1886 (ar y cyd â John Roberts hyd 1853), ac yn rhinwedd ei swydd penderfynodd gyhoeddi rhai o’i weithiau llenyddol ei hun, yn gyfresol, yn y misolyn, gan ddechrau gyda ‘Y Tri Brawd’ ym 1866. Ei nod oedd tawelu amheuon rhai Methodistiaid a oedd yn wyliadwrus o lenyddiaeth ffuglennol. Paratôdd y ffordd ar gyfer y nofelydd nodedig Daniel Owen, a gyfrannodd ei nofel ‘Y Dreflan’ i’r misolyn yn ddiweddarach.

Elizabeth Amy Dillwyn – The Rebecca rioter: a story of Killay life, 1880

Yr oedd Amy Dillwyn yn nofelydd, yn ddiwydiannwr, ac yn ymgyrchydd brwd, a threuliodd y rhan fwyaf o’i bywyd yn Abertawe, ei dinas enedigol. ‘The Rebecca rioter’ oedd nofel gyntaf yr awdures a chaiff ei gydnabod yn gyffredinol fel ei gwaith mwyaf safonol. Edrydd y nofel hanes ymosodiad enwog Merched Beca ar dollborth Pontarddulais. Ysgrifennwyd y nofel o bersbectif terfysgwr ac y mae cefnogaeth yr awdur tuag at eu hachos i’w gweld yn amlwg. Yn ei nofelau, canolbwyntiodd Amy Dillwyn ar safle menywod o fewn y gymdeithas Fictoraidd.

Daniel Owen – Profedigaethau Enoc Hughes, 1891

Caiff Daniel Owen ei adnabod fel nofelydd mwyaf nodedig Cymru. Ni dderbyniodd lawer o addysg yn ystod ei blentyndod cynnar ac aeth i weithiodd mewn siop deilwra’n ifanc. Ym 1865 aeth Daniel Owen i goleg y Bala; er na ragorodd fel myfyriwr yno, darllenodd yn eang a dangosodd ddiddordeb arbennig mewn llenyddiaeth Saesneg. Ar gais Roger Edwards, cyfrannodd ei nofel gyntaf – ‘Y Dreflan’, yn gyfresol i ‘Y Drysorfa’, sef cyhoeddiad Methodistaidd Calfinaidd. Roedd Daniel Owen yn hoff o archwilio cymunedau Cymreig yn ei nofelau, yn enwedig cymunedau’n amgylchynu’r capel. Fodd bynnag, yn ei drydedd nofel, ‘Profedigiadau Enoc Huws’, ymestynnodd ychydig yn ehangach na’r seiat Fethodistaidd a lluniodd gymeriadau a oedd ar gyrion y cyfarfodydd crefyddol hynny. Cafodd ‘Profedigaethau Enoc Hughes’ ei gyfresoli gan Isaac Foulkes yn ‘Y Cymro’ rhwng 1890 a 1891. Canolbwyntia’r nofel ar fywyd Enoc, a fagwyd mewn tloty’n wreiddiol, ond a ddaeth yn berchennog siop lwyddiannus. Comedi yw’r nofel a edrydd hanes carwriaeth anobeithiol Enoc. Mae’r trafferthion rhyngo a’i ofalwr t?, ynghyd a’i gyfarfodydd cythryblus â’r Capten Trefor hefyd yn ganolbwynt i’r stori. Roedd cyhoeddiadau Daniel Owen yn gamau sylweddol ymlaen yn hanes y nofel Gymraeg a Chymreig.

Bydd ail nofel Daniel Owen, ‘Hunangofiant Rhys Lewis, gweinidog Bethel’ (1885), yn cael ei digido hefyd yn sgil y prosiect.

Eisiau darllen mwy o gofnodion o’r gyfres hon? Gweler isod:

 

 

Elen Hâf Jones – Swyddog Prosiectau Mynediad Digidol

Crëwyd y cofnod yma fel rhan o brosiect ‘The Rise of Literacy’, Europeana

Tagiau: , ,

<- Cofnodion Hŷn Cofnodion Newydd ->

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog