Blog

Derbynion Newydd: Papurau Syr David Treharne Llewellyn

Casgliadau / Derbynion newydd - Postiwyd 03-08-2020

Ym mis Ionawr eleni daeth casgliad bach o lythyron a effemera yn ymwneud a gyrfa gwleidyddol Syr David Treharne Llewellyn, cyn aelod seneddol Ceidwadol, ar werth mewn arwerthiant.Roedd Llewellyn wedi gwasanaethu fel AS dros Ogledd Caerdydd rhwng 1950 a 1959 a chael ei apwyntio fel is-weinidog yn y Swyddfa Gartref yn dilyn buddugolaeth y Ceidwadwyr yn Etholiad Cyffredinol 1951. Dim ond blwyddyn roedd Llewellyn yn ei swydd yn y Swyddfa Gartref, cyn iddo orfod ymddiswyddo oherwydd ei iechyd ond roedd yn benodiad arwyddocaol iawn.

Yn eu maniffesto ar gyfer Etholiad Cyffredinol 1951, roedd y Ceidwadwyr wedi addo creu swydd yn y Llywodraeth i ymdrin a materion Cymreig. Pan gafodd ei apwyntio i’r cabinet, cafodd David Maxwell-Fyfe y teitl Ysgrifennydd Cartref a Gweinidog dros Faterion Cymreig. I brofi bod hyn yn newid mwy na theitl swydd, penodwyd gweinidog yn y Swyddfa Gartref oedd yn gyfrifol yn benodol am faterion Cymreig; David Treharne Llewellyn oedd y gwleidydd cyntaf yn y rôl honno.

Mae’r Archif Wleidyddol Gymreig yn casglu papurau Ysgrifenyddion Gwladol Cymru, felly roeddwn ni’n teimlo bod yr archif bach hwn yn werth ei brynu. Nid oes llawer o’i gyfnod yn y Swyddfa Gartref ond mae un llythyr gan Winston Churchill yn diolch iddo am ei wasanaeth i Gymru fel gweinidog a llawer o ohebiaeth gyda gweinidogion eraill yn ystod ei yrfa seneddol gan gynnwys James Callaghan, Edward Heath, David Maxwell-Fyfe a Gwilym Lloyd George. Mae casgliad diddorol o lythyron oddi wrth Philip Noel-Baker, Gweinidog Tanwydd a Phŵer, am gymorth ar gyfer y rhai oedd mewn angen oherwydd damweiniau mewn pyllau glo, a grŵp arall sy’n dangos y berthynas rhwng Llewellyn a George Thomas ac sy’n trafod trychineb Aberfan a’r Arwisgo yn 1969.

Roedd Llewellyn wedi chwarae rhan byr ond arwyddocol yn natblygiad gwleidyddiaeth Cymru, felly mae’n briodol bod ei archif bach wedi dod i’r Llyfrgell Genedlaethol gyda phapurau Ysgrifenyddion Gwladol Cymru a gwleidyddion Cymreig o’r un cyfnod.

Mae’r papurau erbyn hyn ar gael ar ein catalog arlein.

Rob Phillips
Archif Wleidyddol Gymreig

Mae'r cofnod hwn hefyd ar gael yn: English

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog