Blog

Postiwyd - 01-08-2019

Casgliadau / Darganfod Sain

David Lloyd George ac Eisteddfod Genedlaethol Cymru

Ganwyd David Lloyd George ym Manceinion ar 17 Ionawr 1863 ac fe’i magwyd yng Nghymru, lle daeth yn un o radicaliaid enwocaf y ganrif. Rhwng 1890 a 1945 etholwyd ef yn Aelod Seneddol dros Gaernarfon.

Yn ystod blynyddoedd cynnar y Rhyfel Byd Cyntaf daeth Lloyd George yn Ganghellor y Trysorlys dan arweinyddiaeth Herbert Henry Asquith. Yn 1916 daeth yn Ysgrifennydd y Wladwriaeth Ryfel ac yn ddiweddarach y flwyddyn honno ef oedd y siaradwr Cymraeg cyntaf i fod yn Brif Weinidog.

 

 

Yn 1916 cyhoeddodd ‘The Times’ lythyr lle’r oedd yr awdur yn gwrthwynebu cynnal yr Eisteddfod yn ystod y rhyfel. Mewn ymateb i’r erthygl hon cyflwynodd Lloyd George araith yn Eisteddfod Genedlaethol Aberystwyth a ddechreuodd:

“Pam na ddylem ni ganu yn ystod y rhyfel? Pam na ddylem yn arbennig ganu ar y cam hwn o’r rhyfel? ”

Mae’n parhau i feirniadu’r llythyr gan dynnu sylw at y ffaith fod Prydain yn dal i fod yn fyw, heb ei chwalu na’i thorri ac felly “pam na ddylai ei phlant ganu?”

Trwy gydol ei araith, mae Lloyd George yn amddiffyn yn frwd y modd y cynhaliwyd yr Eisteddfod yn ystod y rhyfel:

“Mae cannoedd o ryfeloedd wedi ysgubo dros y bryniau hyn, ond nid yw telyn Cymru erioed wedi cael ei thawelu gan un ohonynt, a dylwn i fod yn falch pe bawn i’n cyfrannu rhywbeth i’w chadw mewn tiwn yn ystod y rhyfel hwn, trwy gynnal yr Eisteddfod hon heddiw. ”

Yn ôl yr ‘Abergavenny Chronicle’ dywed Lloyd George, “mae ein milwyr yn canu caneuon Cymru yn y ffosydd, ac maen nhw’n cynnal eu heisteddfodau bach tu ôl i’r ffosydd” ac yna parhaodd i ddarllen telegram a anfonwyd o’r rheng flaen:

“Cyfarchion a dymuniadau gorau am lwyddiant i’r Eisteddfod; gan Gymry yn y Gad. Yn yr Eisteddfod nesaf, byddwn ni gyda chi. ”

Ar 22 Awst 1916 adroddodd y papur newydd Y Genedl fod dros 7,000 yn gwrando ar Lloyd George yn amddiffyn yr Eisteddfod Genedlaethol yn Aberystwyth. Adroddodd y papurau newydd ei fod wedi aros yn yr ŵyl am beth amser ar ôl cyflwyno ei araith ac yna gadael y dref yng nghanol golygfeydd o frwdfrydedd aruthrol.

Ar 15 Chwefror 1934, recordiodd Lloyd George ran o’i araith enwog ‘Pam na ddylem ni ganu?’ yn stiwdio’r BBC, yn barod i’w darlledu ar y radio, er mwyn i’r byd ei chlywed.

 

Gallwch wrando ar glip sain:

 

Cedwir copi o’r araith yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, a diolch i brosiect Datgloi Ein Treftadaeth Sain, mae wedi’i digido a’i storio’n ddiogel yn ystorfa ddigidol y Llyfrgell Brydeinig. Gallwch wrando ar y recordiad yn Ystafell Ddarllen y Llyfrgell ac mi fydd ar gael yn fuan ar-lein.

 

Alison Lloyd Smith, Rheolwr Hwb Prosiect Datgloi Ein Treftadaeth Sain

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog