Blog

Darlith Flynyddol yr Archif Wleidyddol Gymreig 2021

Newyddion a Digwyddiadau - Postiwyd 10-11-2021

Traddowyd darlith flynyddol yr Archif Wleidyddol Gymreig eleni ar nos Fawrth 2il Tachwedd. Roedd yn rhaid i ni ohirio’r ddarlith y llynedd oherwydd cyfyngiadau Covid-19 a chynnal panel trafodaeth ar-lein yn lle, felly roedd darlith yr Athro Paul O’Leary yn hir ddisgwyliedig.

2020 oedd y tro cyntaf yn ei hanes roedd yn rhaid ohirio’r ddarlith, ac eleni roedd y tro cyntaf iddi gael ei chynnal tu allan i Aberystwyth. Y Senedd ym Mae Caerdydd felly oedd lleoliad darlith 2021, a’r teitl oedd Lloyd George, Empire & the Making of Modern Ireland.

Fel nododd Paul O’Leary roedd Lloyd George wedi bod yn weithgar yn ystod ei yrfa cynnar mewn ymgyrchoedd dros ymreolaeth i Gymru ac fel Canghellor roedd wedi rhoi cymorth ariannol i’r Llyfrgell Genedlaethol. Roedd yn addas iawn felly bod y Llyfrgell Genedlaethol yn cynnal darlith ar Lloyd George yn Senedd Cymru.

Roedd Iwerddon wedi chwarae rôl yng ngyrfa Lloyd George ers iddo gael ei ethol i Senedd y DG 1890; roedd e’n frwd dros ymreolaeth a chafodd ei ysbrydoli gan ymgyrchwyr tir Iwerddon ond roedd ymerodraeth Prydain yn ganolog i’w fyd olwg. Dadlodd Paul O’Leary ei fod yn cydymdeimlo gydag unolaethwyr yn y gogledd ac er iddo credo bod y Deyrnas Unedig yn wlad o genhedloedd gwahanol nid oedd e’n gweld gwledydd Prydain, Cymru, Lloegr yr Alban ac Iwerddon yn yr un modd a gwledydd yr ymerodraeth fel Canada ac Awstralia. Roedd rhoi statws tebyg i Iwerddon yn gam rhy bell.

Roedd Dirpwry Lysgennad Iwerddon yng Nghymru yn gwylio o bell a roedd Llywydd Senedd Cymru, Elin Jones yn y gynulleidfa.

Cafwyd cwestiynau diddorol a thrafodaeth fuddiol iawn yn dilyn y ddarlith a chynigiwyd pleidlais o ddiolch gan Dr Sam Blaxland, aelod o Bwyllgor Ymgynghorol Yr Archif Wleidyddol Gymreig.

Mae’n fwriad i gyhoeddi erbyn hyn ar dudalennau’r Archif Wleidyddol Gymreig (ynghyd â darlithoedd blaenorol) ar wefan y Llyfrgell yn y dyfodol agos.

Rob Phillips
Yr Archif Wleidyddol Gymreig

Mae'r cofnod hwn hefyd ar gael yn: English

Tagiau:

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog