Blog

Copenhagen a Chymru

Arddangosfeydd / Casgliadau / Newyddion a Digwyddiadau - Postiwyd 05-10-2015

Ar ddydd Mercher y 7fed o Hydref cynhelir y ddarlith wyddonol nesaf yn y gyfres sy’n cyd-fynd â’r arddangosfa Dirgel Ffyrdd Natur: Robert Hooke a gwyddoniaeth gynnar. Teitl y ddarlith yw Copenhagen a Chymru a bydd Yr Athro Gareth Ffowc Roberts a’r Dr Rowland Wynne yn sôn am rôl a dylanwad y ffisegydd enwog Niels Bohr drwy ei waith arloesol yn llunio damcaniaeth y cwantwm. Bydd y ddarlith yn seiliedig ar erthygl a ymddangosodd yn Y Traethodydd gan y ddau yn Ebrill 2014.

 

Niels Bohr Hawlfraint / Copyright: Archif Niels Bohr / Niels Bohr Archive, Copenhagen

Niels Bohr
Hawlfraint / Copyright: Archif Niels Bohr / Niels Bohr Archive, Copenhagen

 

Ysbrydolodd Bohr nifer o wyddonwyr o Gymru, fel Edwin Augustine Owen, William Ewart Williams ac efallai y mwyaf nodedig ohonynt Evan James Williams a ddaeth yn ddiweddarach yn Gymrawd o’r Gymdeithas Frenhinol (a sylfaenwyd wrth gwrs gan Robert Hooke ymhlith eraill). Yn y ddarlith rhoddir braslun o gyfraniad gwyddonol y Cymry yma a natur eu cysylltiad â Bohr.

 

Roedd Bohr a’i gyfaill Werner Heisenberg ar flaen y gâd gyda pobl fel Schrödinger a Dirac yn natblygiad ffiseg cwantwm yng nghyfnod t?f anghygoel y maes yn negawdau cyntaf y ganrif ddiwethaf. Efallai eich bod wedi darllen yn y cyfryngau yn ddiweddar am ddamcaniaeth y cwantwm – pwnc astrus yn athronyddol ac yn wyddonol. Mae’n gwbl sylfaenol i doreth o ddyfeisiadau cyfoes, fel cyfrifiaduron cwantwm, clociau atomig a microsgopau p?erus. Yn fwy sinistr, mae’n allweddol ar gyfer creu arfau niwclear, thema gaiff sylw arbennig yn y ddarlith.

 

Llwyfanwyd y ddrama Copenhagen, sef cyfieithiad Geraint Wyn Davies o ddrama llwyddianus Michael Frayn, yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanelli yn y flwyddyn 2000. Mae’n enghraifft brin o’r byd celfyddydol Cymraeg yn manteisio ar wyddoniaeth i ddweud stori ddiddorol a phwysig i gymdeithas ehangach. Mae’r ddrama yn seiliedig ar ymweliad Heisenberg â chartref Bohr yn Copenhagen. Roedd y ddau wedi bod yn gydweithwyr yng nghyfnod arloesol ffiseg cwantwm. Ond ar ôl dechrau’r Ail Ryfel Byd daeth y cydweithio hwn i ben gyda byddin yr Almaen yn rheoli Denmarc. Dyna’r sefyllfa pan fynychodd Heisenberg gynhadledd yn Copenhagen ac achub ar y cyfle i ymweld â Bohr. Ai sgwrs anffurfiol rhwng hen ffrindiau a gafwyd neu a oedd gan Heisenberg reswm penodol dros ymweld â Bohr? I wybod rhagor dewch i wrando ar y ddarlith yn y Drwm brynhawn Mercher!

 

 

Hywel Lloyd.

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog