Blog

Codau mewn Cerddoriaeth

Casgliadau / Collections / Gwasanaethau Darllenwyr / Ymchwil - Postiwyd 29-05-2017

Mae defnydd helaeth o godau, symbolau a seiffrau wedi ei wneud gan gerddorion ar hyd y blynyddoedd.

 

Mae’n hysbys bod rhai o weithiau Mozart yn llawn symbolaeth o fyd y Seiri Rhyddion (gweler The Masonic thread in Mozart gan K. Thomson). Mae’r tair cnoc gan aelod newydd ar ddrws y gyfrinfa i’w clywed yn nodau’r ‘Ffliwt Hud’, er enghraifft. Efallai eich bod hefyd wedi sylwi ar y negeseuon mewn Côd Morse yng ngherddoriaeth Barrington Pheloung yn y gyfres deledu enwog, Inspector Morse.

 

Enghraifft arall o’r defnydd o godau ym myd cerddoriaeth yw’r Parsons Code. Os byddwch yn clywed alaw ddieithr ac yn dymuno darganfod ei theitl, troswch ei nodau cyntaf i Gôd Parsons ac efallai y dowch o hyd i’w theitl yn llyfr Parsons, The directory of tunes and musical themes. Mae’r Cymry’n sefyll i ganu *UDDUD DURDU fel arfer.

 

Mae’r e-adnodd, Oxford Music Online*, yn cynnwys yr erthygl, Cryptography, Musical sy’n sôn am ddiddordeb a gallu sawl cerddor ym maes cryptograffeg, e.e. Schumann ac Elgar, ac yn cyfeirio hefyd at y defnydd a wnaed o allu cerddorion i ddatrys codau yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

 

Beth neu bwy yw’r ehedydd yn y gân werin Marwnad yr ehedydd? Os cysylltwch â’r Archif Sgrin a Sain, gallwch drefnu clywed recordiad o drafodaeth ddiddorol rhwng Meredydd Evans a Dei Tomos (30 Ebrill) ar y pwnc. Cofier hefyd bod archif gyfoethog Phyllis a Merêd bellach yng ngofal y Llyfrgell Genedlaethol.

 

Cafwyd sawl enghraifft mewn hanes o godau cerddorol yn cael eu defnyddio i wrthsefyll anghyfiawnder a gormes. Cafodd cloch Eglwys Llangyndeyrn ei defnyddio fel dull o gyfathrebu yn y frwydr i atal y pentref rhag cael ei foddi, â’i sain yn arwydd pwerus i’r trigolion i weithredu. (Gweler llyfr diddorol W.M. Rees, Sefyll yn y Bwlch: brwydr Llangyndeyrn 1960-1965).

 

Defnyddiodd y cyn-gaethferch, Harriet Tubman o Maryland, ganeuon côd a chaneuon mapio i drosglwyddo negeseuon cudd i gaethweision eraill pan oedd yn eu cynorthwyo i ddianc. Gweler Songs of the Underground Railroad.

 

Yn y caneuon hyn, gallai Canaan olygu Canada; Jordan olygu Ohio; a station olygu t? diogel. Roedd y gân, Follow the Drinkin’ Gourd, yn cyfeirio at y ‘Sosban’ sef clwstwr o sêr sy’n eich galluogi i ganfod Seren y Gogledd. Y seren hon fyddai’n cyfeirio’r caethweision i daleithiau’r Gogledd, i Ganada ac i ryddid. (Cliciwch ar y map isod a phwyswch “i” am fwy o wybodaeth).

 

Pan oedd yn amser rhybuddio caethwas i fod yn barod i ddianc, y gân a genid oedd Sweet chariot – un o hoff ganeuon Harriet.

 

Am fwy o fanylion, gweler llyfr gafaelgar E. Olwen Jones, Caneuon y caethwas.

 

Heini Davies

Llyfrgellydd Cynorthwyol

 

 

*Gellir cael mynediad i ‘Oxford Music Online’ os oes gennych docyn darllen, neu os nad oes gennych un gallwch gofrestru yma.

One response

Diolch i Heini Davies am yr erthygl ddiddorol hon

Bethan Miles

Commented Mai 30, 2017 / 11:28:19

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog