Blog

Cerddorion yn Creu

Darganfod Sain - Postiwyd 09-09-2020

Yn ystod y cyfnod cloi mae 25 o gyfansoddwyr wedi bod yn brysur yn cyfansoddi darnau newydd ar gyfer y prosiect Datgloi Ein Treftadaeth Sain. Derbyniodd y cyfansoddwyr gyfweliadau amrywiol o 5 casgliad gwahanol o’r archif sain a gofynnwyd iddynt wrando a’u defnyddio i’w hysbrydoli i greu darn newydd o waith.

Gallwch glywed pob un o’r darnau newydd ar Sianel YouTube y Llyfrgell trwy chwilio’r tag #DETS

Dyma’r casgliadau a ysbrydolodd y cyfansoddwyr:

Casgliad Glenys James

Ganed Glenys James yn Llundain i rieni o Gymru, ac roedd yn siarad Cymraeg adref ac yn y capel, ond nid fu erioed yn byw yng Nghymru.

Symudodd i Ganada lle bu’n cynnal ymchwil ar gyfer Amgueddfa Dyn Canada, Ottawa (a elwir bellach yn Ganolfan Astudiaethau Diwylliannol Canada, Ottawa) i’r Cymry a fudodd i Ganada a Patagonia.

Yn 1974, recordiodd Glenys James amryw o gyfweliadau â phobl o dras Gymreig oedd yn byw yng Nghanada, yn enwedig ardal Satchawen lle ffurfiwyd cymunedau Cymreig. Gadawodd dros 200 o bobl Patagonia am Ganada ym 1902 oherwydd amodau anodd ac am eu bod eisiau creu bywyd gwell. Mae’r cyfweliadau hyn yn cynnwys straeon personol a hanesion adeiladu pentrefi newydd a’u henwi yn Gymraeg (Glyndwr, Bangor, Llewelyn). Fe wnaethant godi ysgolion a chapeli newydd a chynnal Eisteddfodau.

Mae’r tapiau rîl i rîl gwreiddiol bellach yn cael eu cadw yng Nghanolfan Astudiaethau Diwylliannol Canada yn Ottawa gyda chopïau casét a ffeiliau digidol yma yn y Llyfrgell Genedlaethol.

Pam na ddylem ni ganu?

Yn 1916 cyhoeddodd y Times lythyr lle roedd yr ysgrifennwr yn gwrthwynebu cynnal yr Eisteddfod yn ystod y rhyfel. Mewn ymateb i’r erthygl, traddododd David Lloyd George araith yn Eisteddfod Genedlaethol Aberystwyth, gan ddechrau gyda’r geiriau – ‘Pam na ddylem ni ganu yn ystod y rhyfel?’

Trwy gydol yr araith mae’n amddiffyn cynnal yr Eisteddfod. Adroddwyd bod dros 7,000 o bobl wedi gwrando ar ei araith. Ar 15fed Chwefror, 1934, recordiodd Lloyd George ran o’i araith enwog yn stiwdio’r  BBC er mwyn ei darlledu ar y radio. Cedwir copi o’r anerchiad yma yn y Llyfrgell ac fe’i adferwyd yn ddigidol gan y tîm Datgloi Ein Treftadaeth Sain.

Stori’r Goedwig

Roedd Stori’r Goedwig yn brosiect gan y Comisiwn Coedwigaeth yn 2002-3 lle recordiwyd cyfweliadau â phobl oedd yn ymwneud â gweithgareddau’r Comisiwn Coedwigaeth yng Nghymru.

Adroddwyd straeon personol gan bobl a oedd yn byw ac yn gweithio yn y goedwig ac o’i chwmpas, gan sôn am y cyfnod wedi’r rhyfel hyd at yr 21ain ganrif.  Mae yma hanesion am sut y daethant i weithio i’r Comisiwn Coedwigaeth, y gweithgareddau – adeiladu ffyrdd, aredig. Mae’r cyfweliadau’n caniatáu inni ddysgu am y newidiadau yn nhirwedd Cymru, a’r effaith gafodd hyn ar gymdeithas, amaeth a’r economi.

Adneuwyd 167 o finiddisgiau i’r Llyfrgell a chawsant eu digideiddio a’u catalogio gan fyfyrwyr MA Gweinyddiaeth Archifau ac MSc Curadu Digidol o Adran Astudiaethau Gwybodaeth Prifysgol Aberystwyth yn 2019.

Caradog Jones

Yn 1997 recordiodd Meleri Mair gyfweliad gyda Caradog Jones am botsio o afonydd, lle rhoddir sylwadau am ei brofiad personol fel beili afon yn y 1950au.

Mae Mr Jones yn disgrifio pam fod pobl yn potsio – tlodi yn bennaf, y gosb i’r rhai a gafodd eu dal, a’r arfer o orchuddio eu hunain i osgoi cael eu hadnabod a’u dal gyda’r nos.

Casgliad Colin Edwards

Newyddiadurwr, darlledwr ac awdur o Gymru oedd Colin Edwards a oedd yn byw yng Nghaliffornia. Yn ystod y 1960au recordiodd gyfweliadau â ffrindiau, teulu a chydnabod Dylan Thomas. Mae’r hanesion a’r atgofion hyn am fywyd Dylan yn rhoi darlun i ni o’i gymeriad, ei waith, ei berthnasau a’i gefndir teuluol.

Rhoddwyd y tapiau i’r Llyfrgell gan wraig Colin, Mary Edwards, wedi iddo farw. Defnyddiodd David N Thomas y tapiau yn ei lyfrau cyhoeddedig ‘Dylan Remembered’, 2 gyfrol (Seren a NLW, 2003, 2004)

Hoffem ddiolch i’r holl gyfansoddwyr am gymryd rhan yn y gwaith comisiwn; gobeithiwn y byddwch yn mwynhau gwrando ar y cyfansoddiadau:

Alan Chamberlain; Angharad Davies; Ben McManus; Bonello, Ruth a Hay; Branwen Williams ; David Roche; Derri Joseph Lewis; Gareth Bonello; Georgia Ruth Williams; Geraint Rhys; Gwen Mairi; Gwenan Gibbard; Gwilym Bowen Rhys; Gwydion Rhys; Luciano Williamson; Owen Shiers; Pierce Joyce; Pwdin Reis a gyfansoddwyd gan Neil Rosser; Sally Crosby; Sam Humphreys; Seth Alexander; Stacey Blythe; Steff Rees; Tinc y Tannau; Toby Hay.

Alison Lloyd Smith,

Rheolwr Hwb Prosiect Datgloi Ein Treftadaeth Sain

Mae'r cofnod hwn hefyd ar gael yn: English

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog