Blog - Arddangosfeydd

Jack Lowe a The Lifeboat Station Project

Arddangosfeydd / Casgliadau / Collections - Postiwyd 09-04-2018

Mae eleni yn ‘Flwyddyn y Môr’ yng Nghymru, lle bydd unigolion a sefydliadau o bob math yn dathlu arfordir hynod Cymru. Ond er mor hyfryd yw’n harfordir, nid yw heb ei thrafferthion; ers bron i ddau gan mlynedd mae criwiau badau achub yr RNLI wedi bod yn brysur yn achub bywydau ar y môr, ac mae un dyn wedi penderfynu ymgymryd â phrosiect uchelgeisiol sydd, yng ngeiriau Jack Lowe, “about the lifeboat volunteers, for the lifeboat volunteers.”

The Lifeboat Station Project yw menter y ffotograffydd Jack Lowe i gofnodi pob un o’r 238 gorsaf RNLI o gwmpas y DU ac Iwerddon. Ond nid â chamera bach hwylus ar ei ysgwydd mae Jack yn tynnu’r lluniau hynod yma, ond yn hytrach â chamera mawr Fictoraidd, lle mae’n creu ffotograffau ar wydr yn ei ystafell dywyll symudol – hen ambiwlans o’r enw Neena!

Does neb erioed wedi ymgymryd â phrosiect o’r fath raddfa, er bod y syniad ei hun yn deillio o draddodiad cynnar o dynnu lluniau criwiau’r bad achub. Bwriad Jack yw archwilio teimlad o falchder gwirfoddolwyr unigryw’r RNLI – unigolion o gefndiroedd amrywiol sy’n rhoi o’u hamser i ddiogelu dyfroedd Ynysoedd Prydain. Bydd ymweld â phob Gorsaf Bad Achub RNLI yn y DU ac Iwerddon yn creu archif heb ei thebyg, a fydd yn diogelu agwedd hanfodol o ddiwylliant Ynysoedd Prydain ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol.

Ddydd Sadwrn, agorodd yr arddangosfa gyntaf erioed o brintiau The Lifeboat Station Project yma yn y Llyfrgell, a bydd i’w gweld drwy’r flwyddyn. Yn ogystal ag ugain print ambroteip unigryw o rhai o orsafoedd RNLI Cymru, ynghyd â’u criwiau, mae Jack hefyd wedi rhannu ambell i stori sy’n cyd-fynd â’r lluniau, a gallwch ddarllen a chlywed y rhain drwy ddefnyddio’r Ap Smartify.

Mwy o wybodaeth

Kyffin Williams 100: Wyneb Esmwyth Merch

#CaruCelf / Arddangosfeydd / Blog Kyffin / Collections - Postiwyd 08-03-2018

Tra ar ei anterth, fe gomisiynwyd Kyffin i beintio cyfres o bortreadau, er iddo gyfaddef bod llawer gwell ganddo greu portreadau o dan ei bwysau ei hun.

Mae ein sioe ddiweddaraf Kyffin Williams: Tu ôl i’r Ffrâm yn dangos amrywiaeth o bortreadau wedi eu dethol o gasgliad Kyffin – yn lluniau cynnar o’i gyfnod fel myfyriwr, i gomisiynau’r arlunydd sefydledig – ond y portreadau mwyaf diddorol yw’r rhai wedi eu creu er ei foddhad ef ei hun.

Ymhlith y portreadau i’w gweld mae nifer o ferched. Dywedodd Kyffin nad oedd peintio merched wedi dod yn hawdd iddo, ac y bu iddo gymryd tua ugain mlynedd nes bod yn hapus i beintio wyneb esmwyth merch:

“The reason for this was my use of the palette knife for, painting in broad rough areas of paint, it was difficult to achieve the delicacy necessary”.

Wrth deithio yn y Wladfa yn 1968/69 bu Norma Lopez o Drevelin yn dipyn o ffefryn ganddo. Disgrifiodd Norma fel merch gynhyrfus oedd yn gwenu drwy ei llygaid mawr brown. Tua wyth oed oedd hi ac roedd wrth ei bodd yn pryfocio’r arlunydd, a phan nad oedd yn chwarae gyda’i brawd Paulino, roedd yn hapus iawn i fodelu i Kyffin. Fe greodd Kyffin sawl portread ohoni, ond ni fu’n llwyddiannus wrth ei pheintio mewn olew gan na fyddai’r cyfrwng wedi gweddu i’w chymeriad hwyliog.

Roedd Kyffin wrth ei fodd â phobl, yn arbennig brodorion ei ynys; y bobl bu’n gwylio yn fachgen ifanc wrth ymweld â phlwyfolion gyda’i dad y clerigwr. Efallai mai dyna pam yr oedd yn troi at ddarlunio’r bobl o’i gwmpas, fel y braslun ‘Dynes â Chadach’ sydd yn ein casgliad (darlun gorffenedig ‘Mrs Hughes’ mewn casgliad preifat, a ‘Mrs Rowlands’ yng nghasgliad Cyngor Sir Fôn). Portread cyfansawdd ydyw, o amryw o fenywod yr oedd Kyffin yn eu hadnabod ar yr ynys, rhai a arferai fynd o gwmpas eu gwaith glanhau yn amyneddgar a hawddgar.

Mae lluniau Kyffin yn llawn emosiwn, ac wrth weithio ar bortread byddai’n hapus iawn i ddal tebygrwydd yr eisteddwr, ond yr oedd teimlad y llun yr un mor bwysig iddo; roedd yn well ganddo ddal prudd-der yn hytrach na gwen. Mae ‘Miss Parry’ yn bortread sydd yn cyfleu henaint a’r hyn dybia Kyffin oedd teimladau a meddyliau’r to h?n oedd “wedi blino ac yn barod i orffwys”.

Mae cyfle i fwynhau’r portreadau yma ar waliau Oriel Gregynog tan 1 Medi 2018, felly dewch am dro i gyfarfod y lleian anhysbys, Michelle, Norma Lopez, Miss Parry ac eraill.

 

Lona Mason – Pennaeth Graffeg, Sgrin a Sain

Kyffin Williams – Golwg y tu ôl i’r ffrâm

#CaruCelf / Arddangosfeydd / Blog Kyffin / Casgliadau / Collections - Postiwyd 16-02-2018

Mae’r Llyfrgell yn ferw o weithgarwch heddiw wrth i ni lansio ein harddangosfa newydd Kyffin Williams: Tu Ôl i’r Ffrâm. Felly, beth sy’n eich disgwyl yma?

Mae 4 thema o fewn i’r arddangosfa, ‘Hunan’, ‘Artist’, ‘Pobl’ a ‘Lleoedd’, sydd i’w gweld yn Oriel Gregynog a’r Anecs ar ail lawr y Llyfrgell. Yr artist ei hun fydd yn eich tywys drwy’r sioe gyda nifer o’i eiriau ei hun o’i ddyddiaduron, llythyrau a chyhoeddiadau i’w gweld ar y waliau o gwmpas y gweithiau celf. I’r rhai hynny ohonoch sydd am dyrchu’n ddyfnach mae cyfle i sganio gweithiau dethol gan ddefnyddio’r Ap Smartify; y Llyfrgell ac Oriel Ynys Môn yw’r sefydliadau cyntaf yng Nghymru i ddefnyddio’r dechnoleg newydd hon.

Wrth ddod i mewn i’r arddangosfa, byddwch yn dod wyneb yn wyneb â chymysgedd o ddelweddau o Kyffin mewn gweddau amrywiol, o’r brasluniau cynnar o’r dyn ifanc meddylgar i’r artist h?n mwy profiadol sydd â’i lygaid yn syllu atoch mewn modd digon heriol. Cyniga’r dyddiaduron a’r llythyrau olwg ddyfnach ar gymeriad yr artist, gyda llythyr annwyl a anfonodd at ‘Mummy & Daddy’ pan yn yr ysgol breswyl yn Nhrearddur yn un o’r uchafbwyntiau.

Yn ‘Artist’ bydd modd gweld datblygiad Kyffin fel artist a’r dylanwadau pennaf arno, yn enwedig ei gysylltiad â Van Gogh a’r tebygrwydd a welodd rhwng ei hun a’i gyd-epileptig. Mae’r ddau baentiad, ‘Heulflodau gyda Mynyddoedd tu Hwnt’ a ‘Brain a Storm ar Ddod’ yn nodedig, yr olaf o’r ddau yn enwedig wrth gael ei gymharu’n aml gydag un o weithiau enwocaf Van Gogh, ‘Wheatfield with Crows’. Yn y llun hwn gwelir Kyffin yn dynwared cyfuniadau lliwiau cryfion ac awyr fygythiol Van Gogh, sydd yn ôl pob tebyg yn dynodi unigrwydd yr artist. Nid yw rhai o’r gweithiau sy’n dyddio o’i amser yn y Slade yn nodweddiadol ‘Kyffin-aidd’, ond yn cynnig cipolwg diddorol o’r broses o berffeithio’i grefft.

Wedi troi’r cornel, mae parau niferus o lygaid yn eich gwylio o’r cynfasau ar y waliau. Mae gosodiad y ffigwr ar y cynfas ym mhortreadau Kyffin yn fwriadol ac yn ddiddorol. Soniodd yn ei lyfr ‘Portraits’: “The placing of the head within the confines of the canvas can show the personality of the sitter.” Yn wir, mae’r cymeriadau mwy hyderus yn llenwi’r cynfas ac yn edrych yn syth atoch, tra bod y cymeriadau mwy swil neu niwrotig yn dueddol o gael eu lleoli i’r ochr ac yn edrych i ffwrdd. Miss Parry yw un o’n ffefrynnau; cymeriad rhannol ddychmygol sy’n darlunio diddordeb Kyffin gyda mynd yn h?n,“especially those who sit and wait for the end to come”.

Er nad oedd Kyffin yn ystyried ei hun yn baentiwr portreadau traddodiadol, roedd ganddo obsesiwn â phobl. Dywedodd unwaith: “I feel that the land and its people are almost part of me”. Treuliodd Kyffin ei blentyndod ymysg bryniau a dyffrynnoedd gogledd Cymru a swynwyf ef gan dirlun Cymru a’i phobl, yn enwedig ffigwr y ffermwr sydd yn gymeriad cyson yn ei waith ac sy’n addurno waliau sawl ystafell fyw ac oriel. Gellir gweld rhai o’r enghreifftiau gorau o’r gweithiau yma yn yr arddangosfa.

‘Lleoedd’ yw’r adran fwyaf a’r mwyaf arwyddocaol yn y sioe. Roedd ei waith yn y genre hwn mor doreithiog, roedd hi’n ofnadwy o anodd crynhoi’r casgliad helaeth i ffitio’r gofod; ond gyda pheth help oddi wrth Kyffin ei hun (byddai’n aml yn rhestru’i hoff weithiau mewn cyfweliadau ac yn ei ddyddiaduron) rydym wedi ceisio cynrychioli’r goreuon o’r gweithiau hynny sydd wedi’u hysbrydoli gan fynyddoedd a morluniau Cymru a thu hwnt.

Mae’r wal anferth o dirluniau Cymreig sydd wedi cael eu hongian yn null salon yn gydnabyddiaeth i apwyntiad yr artist yn Aelod o’r Academi Frenhinol yn 1973, ac yn ddiweddglo addas i’r arddangosfa. Bu hongian y gweithiau mewn dull sydd erioed wedi’i ddefnyddio yn y Llyfrgell cyn hyn yn sialens i’r tîm, ond efallai mai dyma yw ein huchafbwynt personol o’r arddangosfa gyfan.

Mae rhyw 13 o flynyddoedd wedi pasio ers i ni gysegru arddangosfa gyfan i Kyffin a gobeithiwn y byddwch yn mwynhau’r profiad a dod ar draws rhai ffefrynnau eich hun… ac efallai cael eich ysbrydoli i greu eich campwaith eich hun hyd yn oed. Rhannwch eich profiadau gyda ni ar y cyfryngau cymdeithasol trwy ddefnyddio #Kyffin100 [Twitter: @ArddangosfaLLGC] a chofiwch lawrlwytho Ap Smaritfy cyn eich ymweliad.

 

Uned Arddangosfeydd

Teithiwr Chwilfrydig: Thomas Pennant a’r ‘Daith Gartref’

Arddangosfeydd / Casgliadau - Postiwyd 05-02-2018

“I beg to be considered not as a Topographer but as a curious traveller willing to collect all that a traveller may be supposed to do in his voyage”

 

Ym mis Mai 1773 ysgrifennodd y naturiaethwr Thomas Pennant o Neuadd Downing, Sir y Fflint, am ei gynlluniau i gynhyrchu llyfr o ‘travels at home’. Daeth y gwaith hwnnw i olau dydd dan y teitl Tours in Wales, a gyhoeddwyd mewn tair cyfrol rhwng 1778 ac 1783. Roedd yn waith arloesol a thra dylanwadol, a fyddai’n parhau i siapio syniadau pobl am Gymru am ganrif a rhagor.

Roedd Pennant eisoes yn adnabyddus yn rhyngwladol erbyn i’r Tours ymddangos. Gwyddai pobl amdano fel awdur y British Zoology a ddarluniwyd mor gywrain, fel un a ohebai’n gyson â rhai o naturiaethwyr mawr Ewrop y ddeunawfed ganrif (yn cynnwys y Comte de Buffon a Carl Linnaeus), ac fel arloeswr anturus y ddwy daith i’r Alban a ysbrydolodd Dr Samuel Johnson a James Boswell a’u Journey to the Western Isles. Llwyddodd partneriaeth Pennant â’r artist Moses Griffith i ddwyn golygfeydd yng Nghymru ac yn yr Alban i sylw cynulleidfa cryn dipyn yn ehangach, ac i symbylu cannoedd lawer o bobl i ymgymryd â theithio gartref drostynt eu hunain.

Mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn gartref i gasgliad helaeth o weithiau cyhoeddedig ac o lawysgrifau Pennant, yn ogystal â llawer o luniau dyfrlliw Moses Griffith. Bydd rhai o’r rhain yn cael eu harddangos yn Ystafell Summers rhwng 5 a 9 Chwefror 2018. Mae prosiect y ‘Teithwyr Chwilfrydig’, sy’n cael ei gynnal ar y cyd rhwng Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru a Phrifysgol Glasgow dan nawdd yr AHRC, wedi bod yn twrio yn yr archif ryfeddol hon gan ddod wyneb yn wyneb â phleserau (a thrychinebau!) y profiad o deithio yng Nghymru a’r Alban yn y ddeunawfed ganrif a’r bedwaredd ganrif ar bymtheg. Dyma ddechreuadau twristiaeth fodern – ac mae cynhysgaeth gymhleth Pennant yn dal i fod gyda ni heddiw.

I ddarganfod mwy am y prosiect, gw. http://curioustravellers.ac.uk/cy

Mary-Ann Constantine (Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru)

Tagiau:

Kyffin Williams: Dathlu Canmlwyddiant

#CaruCelf / Arddangosfeydd / Blog Kyffin / Casgliadau / Collections - Postiwyd 26-01-2018

Mae ein tîm arddangosfeydd yn brysur iawn wrth i ni agosáu at ein prif arddangosfa eleni ‘Kyffin Williams: Tu Ôl i’r Ffrâm’ sy’n agor ar yr 16eg o Chwefror. Mae cymaint o gasgliadau anhygoel i ddewis ohonynt – nid y paentiadau yn unig, ond hefyd llythyrau, dyddiaduron ac effemera o archif nad yw wedi’i gweld cyn hyn. Mae hi wedi bod yn dasg anferthol ond pleserus iawn; mae digonedd o ddeunyddiau i lenwi ein horiel eang sawl gwaith!

Ar yr un pryd rydym wedi bod yn paratoi bron i 70 eitem ar gyfer arddangosfa yn Oriel Ynys Môn sy’n dwyn y teitl ‘Kyffin Williams: Dathlu’r Canmlwyddiant’ ac sy’n agora r y 3ydd o Chwefror. Yn gyfnewid am y benthyciad yma mae ambell i em yn dod yma ar fenthyg o gasgliad Oriel Ynys Môn, a fydd i’w gweld yn ein harddangosfa ni yma yn y Llyfrgell. Un o’r rhain yw darlun cynhyrfiol o storm ar draws y Fenai, sef yr un olygfa â phaentiad olew yn ein casgliad o’r enw ‘Storm yn Nesáu’. Ian Jones, Rheolwr Casgliadau ac Adeiladau yn Oriel Môn sylwodd ar y cysylltiad rhwng ei darlun nhw a’n paentiad olew ni: “Y teitl a roddodd Kyffin ar y darn oedd ‘Biwmares’, ond golygfa o’r Fenai ac Eryri y tu hwnt o Glanrafon, ger Llangoed. Mae Biwmares yng nghanol y darlun tu ôl i’r coed ar lannau’r Fenai.”

Roedd Kyffin yn gefnogwr ffyddlon o’r Llyfrgell ac Oriel Ynys Môn a byddai wrth ei fodd o wybod ein bod yn parhau i gydweithio er mwyn rhannu ei gasgliadau gyda’r genedl.

Am y newyddion diweddaraf am yr arddangosfa dilynwch ni ar
Twitter: @arddangosfallgc
Instagram: @llgcymru
#Kyffin100

 

Uned Arddangosfeydd

Ymgyrch Fframio’r Dyfodol – Kyffin Williams

#CaruCelf / Arddangosfeydd / Blog Kyffin / Casgliadau - Postiwyd 08-12-2017

Mae cadw, diogelu, catalogio a dehongli ein casgliadau yn elfen hanfodol o waith Llyfrgell Genedlaethol Cymru, er mwyn sicrhau eu bod ar gael i’r cyhoedd. Fel cartref i nifer sylweddol o baentiadau amlycaf Kyffin Williams ac wrth inni ddathlu ei fywyd yn 2018, mae cadw a diogelu rhain a sicrhau eu bod yn cael eu fframio’n gywir yn rhan anatod o’r broses gadwraeth.

Nid yn unig y mae ffrâm yn diogelu paentiad rhag difrod, ond mae hefyd yn effeithio ar olwg y gwaith gorffenedig. Yn wir gall ffrâm dda ychwanegu’n fawr at unrhyw waith celf gan ddyrchafu profiad y sawl sy’n edrych ar y cynnwys. Mae dewis y ffrâm gywir ar gyfer darn o gelf heb os yn grefft ynddi’i hun. Roedd gan Kyffin syniadau pendant yngl?n â sut i fframio’i baentiadau, ac mae’r Llyfrgell wedi cychwyn prosiect cadwraeth newydd i ail-fframio rhai o’i weithiau gyda’r bwriad o anrhydeddu gweledigaeth gwreiddiol yr artist.

Bydd Ymgyrch Codi Arian Fframio’r Dyfodol yn ariannu’r prosiect cadwraeth allweddol hwn er mwyn galluogi bod gweithiau Kyffin yn cael eu gofalu amdanynt a’u gwerthfawrogi gan genedlaethau’r dyfodol.

Bydd fframio un darn o waith yn costio o gwmpas £2,000 a bydd cael cefnogaeth hael ein cefnogwyr yn ein galluogi ni i wneud mwy o’r gwaith. Bydd pob cyfraniad wirioneddol yn gwneud gwahaniaeth ac yn diogelu gweithiau eiconig i’r dyfodol.

 

Rhian Haf Evans, Swyddog Codi Arian

Ymadawiad Arthur

Arddangosfeydd / Casgliadau / Collections / Newyddion a Digwyddiadau - Postiwyd 20-11-2017

Ymhen llai na mis, bydd arddangosfa Arthuraidd y Llyfrgell yn cau ei drysau am y tro olaf, a bydd ein harwr yn dychwel i’r fro dirion nad ery cwyn yn ei thir.

I nodi Archwilio eich Archif eleni, cynhaliwyd dau ddigwyddiad yn y Llyfrgell Genedlaethol ar 15 Tachwedd i ddwyn sylw at thema chwedloniaeth mewn archifau yma.

Yn ei gyflwyniad awr ginio, trafododd Scott Lloyd, o Gomisiwn Brenhinol Henebion Cymru, chwedlau ac archaeoleg, gan dynnu ar enghreifftiau o dros ganrif o archifo gan y Comisiwn.

Aeth Maredudd ap Huw, curadur yr arddangosfa Arthuraidd, ag ymwelwyr ar drywydd y brenin yn ei aml weddau: o’r cymeriad chwedlonol Cymreig mewn ffynonellau megis Llyfr Du Caerfyrddin a Llyfr Gwyn Rhydderch, trwy ei ymddangosiadau yn llenyddiaeth Ffrainc, ac yn ôl i’r derbyniad cymysg a gafodd ym Mhrydain y Tuduriaid.

Go brin i’r Brenin Arthur greu archifau erioed: roedd yn llawer rhy brysur i gadw cofnodion, ffeilio llythyrau, ac archwilio cyfrifon. Er hynny, gellir gweld a mwynhau llawysgrifau a llyfrau yn ymwneud â’r brenin yn ystafell Hengwrt y Llyfrgell hyd ei ymadawiad ar Ragfyr 16.

Wedyn, ninnau, yn drist a distaw, at y drin awn eto draw …

Maredudd ap Huw
Curadur Llawysgrifau

Arddangosfa Kyffin Williams 100: ‘Tu ôl i’r Ffrâm’
 Curadu’r Arddangosfa



#CaruCelf / Arddangosfeydd / Blog Kyffin / Collections - Postiwyd 17-11-2017

‘This is the land that has obsessed me throughout my life. My love of it ?is not superficial but deep, for my family have for so many generations ?had the same feeling for the land and its people. When I left art school ?I did not have to think what I should paint for my subject was deep ?inside me and waiting for me to record it’.

(Kyffin Williams, ‘The Land & the Sea’, Gwasg Gomer, 1998).

Bydd Arddangosfa Kyffin Williams sy’n agor yn y Llyfrgell ?Genedlaethol ar yr 16eg o Chwefror 2018 yn coffau canmlwyddiant ers geni ?un o arlunwyr amlycaf Cymru. Bydd felly’n gyfle i’r Llyfrgell ddathlu’r ?casgliad cyfoethog o weithiau’r arlunydd o Fôn a gartrefir yma –  o’i ?dirluniau eiconig a’i forluniau pwerus o Ynys Môn, gogledd-orllewin ?Cymru a thramor i’w bortreadau llawn emosiwn. Cawn gyfle hefyd, trwy’r ?arddangosfa, i dalu sylw i weithiau llai amlwg nas gwelwyd yn ?gyhoeddus o’r blaen, gan gynnwys ei waith paratoadol, megis ei lyfrau ?braslunio a’i flociau printio. Yma yn y Llyfrgell ceir dros 200 o ?baentiadau olew, dros 1,200 o weithiau ar bapur a thros 300 o brintiau ?gwreiddiol gan yr arlunydd.

Cysyllta’r mwyafrif o bobl Kyffin Williams yn syth gyda’i ?dechneg impasto o beintio –  sef rhoi’r paent olew i lawr yn drwchus ar y cynfas gan ddefnyddio cyllell balet. Agwedd hynod ddiddorol o’r gwaith ?ymchwil ar gyfer yr arddangosfa hon oedd darganfod y gweithiau cynnar a ?greodd Kyffin yn ystod ei gyfnod tra’n fyfyriwr yng Ngholeg Celf y Slade ?a tra’r oedd yn athro Celf yn Highgate, Llundain o’r 1940au i’r ?1970au cynnar.  Mae’r gweithiau cynnar yma o bwysigrwydd enfawr gan eu bod yn ?dangos sut y datblygodd Kyffin ei dechneg a’i arddull eiconig o baentio – arddull a ddaliodd ddychymyg y Cymry ers cychwyn ei yrfa.

Cawn hefyd yn yr arddangosfa fewnwelediad gwerthfawr i feddwl ?creadigol Kyffin wrth gael cipolwg ar ambell ffilm amdano a’i ddyddiaduron ?a’i lythyron sydd gennym yn ein harchifau. Roedd gan ?Kyffin Williams ddawn ysgrifennu aruthrol a lwyddai i ddal dychymyg y ?darllenwr yn syth ac mae ei hunangofiannau difyr yn brawf o hyn. Bydd ?yr arddangosfa yma felly’n gyfle unigryw i ni fedru dathlu delweddau a ?geiriau Kyffin mewn modd hynod effeithiol ar furiau eiconig Oriel ?Gregynog y Llyfrgell Genedlaethol.

 

Morfudd Bevan, Curadur Celf, Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Trichanmlwyddiant geni William Williams Pantycelyn

Arddangosfeydd / Casgliadau / Collections / Newyddion a Digwyddiadau - Postiwyd 16-10-2017

Mae trichanmlwyddiant geni William Williams Pantycelyn wedi rhoi cyfle i mi gyfuno dwy agwedd o fy mywyd yn y Llyfrgell Genedlaethol, sef fy ngwaith gyda llyfrau prin a fy aelodaeth o Gôr y Gen.  Ddydd Mercher 6ed o Fedi traddodwyd darlith yn y Drwm gan yr Athro E. Wyn James o Brifysgol Caerdydd gyda’r teitl Williams Pantycelyn trwy Lygad ei Lythyrau.  I gyd-fynd â’r ddarlith, darparais arddangosfa yn Ystafell Summers, ar y cyd gyda Rhys M. Jones, Llyfrgellydd Llawysgrifau Cynorthwyol, o ohebiaeth William Williams ac argraffiadau gwreiddiol o’i weithiau.  Roeddem ni’n falch i groesawu aelodau o Gymdeithas Hanes Llanymddyfri, ardal geni William Williams, i’r Llyfrgell y diwrnod hwnnw.

Nos Sul 1af o Hydref perfformiodd Côr y Gen, sef côr o aelodau o staff y Llyfrgell, mewn cymanfa ganu yng nghapel Bethel, Aberystwyth.  Roedd ein rhaglen yn cynnwys trefniadau o ddau emyn gan William Williams, sef O Nefol Addfwyn Oen ac O Llefara Addfwyn Iesu.

Ddeuddydd yn ddiweddarach daeth aelodau o Fudiad Efengylaidd Cymru ar ymweliad i’r Llyfrgell.  Rhoddais sgwrs iddynt ar William Williams a dangos rhai o’r llyfrau a oedd wedi’u cynnwys yn yr arddangosfa.

Darparodd Rhys Jones a finnau arddangosfa eto ddydd Sadwrn 14eg o Hydref, pan gynhaliwyd cynhadledd undydd yn y Llyfrgell gan Adran Diwylliant 18-19 Ganrif Cymdeithas Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Cymru i ddathlu trichanmlwyddiant geni Williams Pantycelyn.  Y siaradwyr oedd yr Athro E. Wyn James, Dr. Eryn White, Gwynn Matthews, yr Athro Densil Morgan a’r Athro Ceri Davies.

 


Bydd y dathliadau yn parhau ddydd Mercher 18fed o Hydref gyda seremoni yn adeilad y Cynulliad ym Mae Caerdydd.  Bydd anerchiadau gan Elin Jones, Carwyn Jones, E. Wyn James ac Ifor Davies, a bydd Côr y Gen yn canu trefniadau o dri o emynau Pantycelyn i orffen.

Mae’r Llyfrgell hefyd wedi digido holl weithiau cyhoeddiedig William Williams Pantycelyn sydd yn ei chasgliadau, fel eu bod ar gael i bawb ar y We am y tro cyntaf. Mae dros 90 o weithiau i gyd, yn cynnwys dros 4,000 o dudalennau. Byddant yn help i godi ymwybyddiaeth o gyfraniad y llenor a’r emynydd i fywyd Cymru ac yn fyd eang, ac yn adnodd gwych i unrhyw un sydd am astudio ei waith.

Trwy gydol cyfnod y dathliadau mae eitemau printiedig a llawysgrif o waith William Williams hefyd i’w gweld mewn cas arddangos yn Ystafell Peniarth ar lawr gwaelod y Llyfrgell.  Gyda’r gweithgareddau amrywiol hyn rydym wedi ceisio talu teyrnged haeddiannol i’r Pêr Ganiedydd.

 

Timothy Cutts

Llyfrgellydd Llyfrau Prin

Kyffin Williams 100: Tu ôl i’r Ffrâm

#CaruCelf / Arddangosfeydd / Blog Kyffin / Collections - Postiwyd 13-10-2017

“It is ironic that I am the most loved & most honoured Welsh artist of all time & yet I am hated by the art world.” – Kyffin Williams (dyddiadur) 16 Hydref 1993.

Pleser o’r mwyaf i ni yw datgelu cynlluniau i gynnal arddangosfa eang a fydd yn cael ei lansio ym mis Chwefror 2018 i goffáu canmlwyddiant geni un o artistiaid mwyaf nodedig a diffiniol Cymru’r ugeinfed ganrif – Syr Kyffin Williams.

Cychwynnodd y berthynas rhwng y Llyfrgell a’r artist gyntaf oll yn 1949 ar ddechrau gyrfa Kyffin a ninnau’n prynu un o’i baentiadau am y tro cyntaf. O’r adeg yma ymlaen cafodd y berthynas hon ei meithrin trwy bryniannau, rhoddion ac arddangosfeydd cyson tan ei farwolaeth ym mis Medi 2006 pan dderbyniodd y Llyfrgell ran helaeth o’i ystâd yn gymynrodd. Y casgliad presennol yn y Llyfrgell, ynghyd â’r gymynrodd, yw’r casgliad helaethaf a’r mwyaf cynhwysfawr sydd ar gael o ddeunydd sy’n perthyn i Kyffin Williams.

Felly, beth mae’r Llyfrgell wedi bod yn gwneud â’r rhodd hael hon hyd yn hyn? Mae trefnu a chyflwyno arddangosfa gynhwysfawr o’i waith yn gynnyrch sawl blwyddyn o ddidoli, catalogio, diogelu ac astudio. Mae’r gwaith hwn yn dal i fynd rhagddo a llawer eto i’w gyflawni. Rydym wedi bod wrthi’n gwneud ei gasgliadau’n hygyrch i’r cyhoedd ar-lein, trwy arddangosfeydd a’n rhaglen benthyciadau, yn enwedig gyda’n partner Oriel Kyffin / Oriel Ynys Môn. Yn wir, mae ein perthynas ag Oriel Kyffin yn etifeddiaeth wych o gymynrodd Kyffin, lle bellach mae cwtsh wedi disodli ysgwyd llaw yn y cyfarfodydd! Bydd y Llyfrgell ac Oriel Kyffin yn dod at ei gilydd i rannu casgliadau yn ystod blwyddyn y canmlwyddiant ynghyd â chydweithio ar raglen gyfoethog o weithgareddau estyn allan.

Mae arddull eiconig a thestun gweithiau Kyffin yn atyniadol gan eu bod wedi dod yn gyfystyr â’r weledigaeth o Gymru a Chymreictod, agwedd hanfodol ar ein dealltwriaeth o bwy ydyn ni. Ond pwy oedd e?

“I am the greatest living expert on myself” – Kyffin Williams (dyddiadur), 29 Ionawr 1993

Sut rydyn ni am bortreadu artist mor eiconig y mae cynifer o bobol wedi ysgrifennu amdano a’i drafod? Roeddem yn teimlo mai’r ffordd orau o wneud hyn oedd dwyn ysbrydoliaeth o eiriau’r artist ei hun – o’i ddyddiaduron a’i lythyron ei hun – er mwyn dehongli ei greadigaethau. Byddwn yn edrych ‘tu ôl i’r ffrâm’ i ddysgu am ei dechneg, am yr hyn â’i ysbrydolodd a sut wnaeth ei bersonoliaeth, cymhlethdod ei gymeriad a’i iechyd ddylanwadu ar ei fywyd a’i waith.

Mae ein cefnogaeth i’r artist hwn ar hyd y blynyddoedd wedi cyrraedd ei benllanw yn yr arddangosfa hon ynghyd â llu o ddigwyddiadau a gweithgareddau estyn allan a gynhelir yn ystod blwyddyn y canmlwyddiant. Mae’n arbennig o berthnasol – wrth i ni dynnu at derfyn blwyddyn y chwedlau – ein bod yn lansio achlysur dathlu’r unigolyn unigryw a chwedlonol hwn.

 

Uned Arddangosfeydd

<- Cofnodion Hŷn Cofnodion Newydd ->

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog