Blog

Postiwyd - 17-11-2016

Casgliadau

Casgliad mapiau o safon rhyngwladol

Mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn gartref i’r Casgliad Mapiau Cenedlaethol Cymreig, sy’n cynnwys miliwn a hanner o fapiau ac atlasau; dyma felly un o’r casgliadau mapiau mwyaf yn y byd.

Wrth gwrs, mae ffocws y casgliad ar ddeunydd yn ymwneud â Chymru, ac Ynysoedd Prydain; ond yr hyn nad yw nifer yn sylweddoli yw fod gennym gasgliad mawr o fapiau tramor o ar draws y byd; dyma sy’n gwneud y Casgliad Mapiau Cenedlaethol mor bwysig, yn arbennig wrth i nifer o gasgliadau mapiau prifysgolion grebachu neu ddiflannu’n llwyr.

Yn oes mapiau Google mae rhagdybiaeth fod mapio manwl un clic i ffwrdd. Mewn gwirionedd, mae mapio topograffig manwl diweddar ar gyfer rhannau mawr o’r byd yn parhau yn brin, ac mae lle o hyd i gasgliadau mapiau papur ddarparu mapio diweddar ynghyd â hanesyddol.

Mae’r casgliad mapiau tramor wedi tyfu yn sgil dwy ffrwd dderbyn, yn gyntaf adnau cyfreithiol. Fel llyfrgell adnau cyfreithiol mae gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru hawl i dderbyn copi o unrhyw fap neu atlas a gyhoeddwyd yn y DU a Gweriniaeth Iwerddon; mae hyn yn cynnwys mapiau o wledydd tramor. Mae hyn wedi sicrhau casgliad mawr o fapiau ac atlasau masnachol, fel y map o Seland Newydd gan Philip’s o 1925 sydd yn yr oriel.

Yn ychwanegol at y mapiau masnachol rydym yn derbyn mapiau a luniwyd gan Lywodraeth Prydain a gwledydd eraill, yn arbennig y gwladfeydd Prydeinig a’r tiriogaethau tramor. Mae mwyafrif y deunydd hwn yn dod o’r ‘Directorate of Overseas (gynt ‘Colonial’) Surveys’ a’i olynydd yr Arolwg Ordnans Rhyngwladol. Mae hwn yn ffrwd hynod bwysig o fapio ar gyfer nifer o wledydd yn arbennig yn Affrica a’r Caribî, fel y map o Barbados o 1960 sydd yn yr oriel.

Ein hail brif ffrwd dderbyn yw’r Weinyddiaeth Amddiffyn. Yn hanesyddol mae llyfrgell fapiau’r Weinyddiaeth Amddiffyn wedi dal copïau dyblyg o fapiau cyhoeddedig o ar draws y byd. Wrth i’r mapiau hyn gael eu disodli gan fersiynau mwy diweddar, mae’r hen fersiynau yn cael eu gwaredu i gasgliadau mapiau ar draws y DU, yn cynnwys Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Mae hyn yn ein caniatáu i dderbyn, am ddim, fapiau o wledydd eraill ar raddfeydd manwl, na fyddem yn gallu fforddio eu prynu, fel y map o Los Angeles o 1981 sydd yn yr oriel.

Daeth un swp mawr o ddeunydd wedi’r Ail Ryfel Byd pan waredwyd miliynau o daenlennu o fapiau, nid dim ond mapiau a grëwyd yn y DU, ond hefyd mapiau a grëwyd gan yr ‘US Army Map Service’ a mapiau a gipiwyd wrth yr Almaenwyr. Gellir gweld rhai enghreifftiau yn yr oriel uchod.

Er nad y mapiau tramor yw’r elfen mwyaf adnabyddus o’r Casgliad Mapiau Cenedlaethol, mae’n ffrwd hynod bwysig, nid yn unig o wybodaeth hanesyddol, ond hefyd gwybodaeth am newid amgylcheddol a chymdeithasol yn ein byd, a gall hyd yn oed gynnig y wybodaeth dopograffig mwyaf diweddar ar gyfer rhai ardaloedd.

Mae’n werth cofio yn oes mapio arlein a satnav, fod gan fapiau papur eu defnydd o hyd, a bod y Casgliad Mapiau Cenedlaethol yn adnodd arbennig i bobl Cymru.

Huw Thomas

Curadur mapiau

Mae'r cofnod hwn hefyd ar gael yn: English

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog