Blog

Casgliad Hanes Llafar Tiger Bay

Darganfod Sain - Postiwyd 25-08-2021

Mae cloeon diweddar Cofid a hunan-ynysu wedi gadael llawer ohonom i ail-werthuso sut rydym yn gweithio o ddydd i ddydd, gan orfod gweithio gartref roeddwn yn ddigon ffodus i gymryd rhan yn y prosiect ‘Datgloi Ein Treftadaeth Sain’ (DETS) yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Mae’r prosiect a arweinir gan y Llyfrgell Brydeinig ledled y DU yn ceisio gwarchod, digido, a darparu mynediad cyhoeddus i ran fawr o dreftadaeth sain y genedl, gyda fy ngwaith yn canolbwyntio ar hanesion llafar Tiger Bay a gasglwyd gan Ganolfan Hanes a Chelfyddydau Butetown yn ystod yr 1980au a’r 90au.

Pryd bynnag y byddaf yn trafod fy ngwaith yn y Llyfrgell gyda phobl sy’n anghyfarwydd â’n harchifau, eu canfyddiad yn aml yw bod ein casgliadau’n canolbwyntio ar ddeunydd academaidd, parchus ag eithaf sych yn bennaf. Mae hanesion llafar Tiger Bay yn profi nad dyna’r sefyllfa o gwbl, trwy roi llais i bobl ‘gyffredin’ o gymuned Gymreig sydd wedi datblygu dros amser i ddod efallai yn un o’r cymunedau mwyaf diddorol ac unigryw yng Nghymru.

Mae casgliad hanes llafar Tiger Bay a welir yn ei gyfanrwydd yn cynnig llawer mwy na dim ond cipolwg ar gymuned trwy gydol yr ugeinfed ganrif. Trwy adroddiad uniongyrchol gan drigolion, rydym yn dysgu sut y datblygodd yr ardal trwy fudo a mewnfudo i ddod yn un o’r rhai mwyaf amlddiwylliannol ac ethnig amrywiol yn y Deyrnas Unedig, gan ddangos yn barhaus ddeinameg gymdeithasol gwahanol gymunedau yn toddi i ddod yn un, ac ar yr un pryd yn ymdrechu i gadw eu hunaniaeth unigryw eu hunain. Yn gysylltiedig â’i gilydd trwy trafodaethau cymdeithasegol ac anthropolegol parhaus, y prif beth sy’n disgleirio yw’r unigoliaeth, hunaniaeth a balchder y bobl leol y cofnodir eu hanesion.

Mae’r pynciau a gwmpesir gan y casgliad yn rhyfeddol o amrywiol, ac mae atgofion dyddiol bywydau y cyfweleion yn dogfennu cyfnod mewn hanes a welodd newidiadau dramatig yn y gymdeithas. Ochr yn ochr â straeon o Ddociau Caerdydd, gweithwyr môr a’r diwydiant llongau, rydym yn clywed yn cael eu trafod yn fanwl iawn effaith amser rhyfel ar yr ardal, ac mae faciwîs yn adrodd am eu hamser yng Nghymoedd Cymru, tra bod y rhai sy’n cael eu gadael ar ôl yn y Bae yn siarad yn fyw am gyrchoedd awyr, gyda straeon twymgalon am deulu a ffrindiau ar goll ar y môr neu mewn cyrchoedd bomio. Rydym yn clywed sut y newidiodd rôl domestig menywod yn ddramatig gyda chyfleoedd amser rhyfel mewn ffatrïoedd arfau rhyfel, ac yn bwysicach efallai, sut na wnaethant edrych yn ôl unwaith roedd y rhyfel drosodd. Mae amseroedd mwy diweddar yn cael ei orchuddio ag ailddatblygiad Tiger Bay wrth iddo ddod yn lle rydyn ni’n ei adnabod heddiw, gyda anesmwythyd ac amharodrwydd llawer i dderbyn newidiadau ysgubol ac ailstrwythuro’r gymuned a ffordd o fyw yn y lle maen nhw’n ei alw’n gartref yn cael ei osod yn noeth mewn cyfarfodydd cyhoeddus ac mewn grwpiau trafod.

Mae popeth yno, y clecs a’r sgwrsio wrth i bobl leol hel atgofion, chwerthin a chrio gyda’u gilydd, y gerddoriaeth a’r gân wrth i werthwyr y môr roi siantïau inni a Victor Parker yn goleuo Gwesty Quebec gyda’i safonau jazz, y balchder a’r angerdd, y dicter a’r ymladd wrth i Dri Caerdydd adrodd eu stori am eu dedfryd anghywir. Dyma fywyd cymuned sydd wedi’i gosod allan yn ei chyfanrwydd, yr amseroedd da a’r drwg.

Mae yna lawer o bethau sy’n gwneud cenedl, yr hanes, a’r ddaearyddiaeth ill dau yn chwarae rhan fawr, ond yr hyn sy’n rhoi hunaniaeth i genedl yw’r bobl, yr holl bobl. Ydy, mae ein academyddion, ein beirdd a’n hawduron, ein gwleidyddion a’n protestwyr, ein cerddorion a’n sêr chwaraeon, i gyd yn dod ag ymwybyddiaeth ac arweinyddiaeth; ond curiad calon cenedl yw’r bobl y mae eu bywydau wedi’u hymgorffori’n annatod â’r lle o ddydd i ddydd. Dyma’r bobl sydd wedi siarad yn agored, yn rhydd ar y recordiadau hyn, straeon eu bywyd yn dangos i ni o ble y daethant, ble maen nhw nawr ac i ble maen nhw’n mynd. Ysbrydoliaeth llwyr.

 

John McMahon, Catalogydd Datgloi Ein Treftadaeth Sain

 

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog