Blog

#CaruMapiau – Linda Tomos

#CaruMapiau / Casgliadau / Collections / Newyddion a Digwyddiadau - Postiwyd 24-08-2017

Ein Prif Weithredwr a Llyfrgellydd Cenedlaethol Linda Tomos sydd yn esbonio pam ei bod yn #CaruMapiau

 

Mae hi’n 1675 – sut ydw i’n cyrraedd adref?


Heddiw, rydym yn cymryd atlasau ffordd yn ganiataol, ond hyd y nes cyhoeddodd John Ogilby ei arolwg o 70 o brif ffyrdd yng Nghymru a Lloegr yn 1675 o’r enw Britannia, ychydig o gymorth oedd gan deithwyr i ddatrys y broblem o gyrraedd pen y daith. Trefnwyd y mapiau fel sgrôl gyda phob stribyn yn cynnwys gwybodaeth ddefnyddiol megis bryniau ac afonydd, eglwysi ac ystadau, ac yn nodi a oedd gwrychoedd yn amgáu’r ffordd neu beidio.  Roedd tirnodau lleol, tafarndai, pontydd a rhydau yn gymorth i sicrhau fod teithwyr ar y trywydd iawn. Arweiniodd Ogilby chwyldro drwy ffurfioli mesur y filltir yn 1,760 llath, i sefydlu graddfa unffurf o 1 modfedd i bob milltir ar draws ffiniau sirol. Yn flaenorol, roedd siroedd yn cydnabod hyd gwahanol ar gyfer milltir – byddai hyn wedi arwain at atlas ffyrdd camarweiniol tu hwnt!

Mae hwn yn fap o’r Trallwng i Gaernarfon – ffordd rwy’n ei adnabod yn dda, a byddai’r map yn ddigon da i ddangos y ffordd adref i mi pe bawn yn cael fy nghludo yn ôl i 1675, er na fyddai’r crocbrenni ger y castell yn Harlech bellach yn arwydd amlwg! Rwy’n edmygu dyfeisgarwch Ogilby a’r ffaith ei fod yn benderfynol i gwblhau’r gwaith. Ni chafodd fywyd hawdd. Bu mewn carchar i ddyledwyr ddwywaith, a chollodd ei holl eiddo ddwywaith hefyd: unwaith mewn llongddrylliad ac yna yn Nhân Mawr Llundain ym 1666. Rhoddodd y trychineb olaf rywfaint o waith iddo fel syrfëwr ac ym 1674 fe’i penodwyd fel ‘Cosmograffydd ac Argraffydd Daearyddol Ei Mawrhydi’. Aeth bron i hanner can mlynedd heibio cyn i’r cyhoeddwyr gopïo dyluniad Ogilby, yn bennaf i geisio cynhyrchu fersiwn o’i atlas i’w gludo ar deithiau.

 

Mae'r cofnod hwn hefyd ar gael yn: English

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog