Blog

Postiwyd - 30-07-2013

Heb Gategori

Cadeirio’r Bardd.

Cadeirio’r Bardd  yw un o’r digwyddiadau mwyaf pwysig yn y traddodiad eisteddfodol yma yng Nghymru. Mae’r seremoni gadeirio enwocaf yn digwydd yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru,a chynhelir hon bob amser ar y prynhawn Gwener yn ystod  wythnos yr Eisteddfod.  Cyfeirir at yr  enillydd fel Y Prifardd

Cynllunir cadair farddol newydd  ar gyfer pob eisteddfod ac fe’i dyfernir i’r ymgeisydd buddugol yn y gystadleuaeth ar gyfer yr Awdl sef barddoniaeth wedi ei  hysgrifennu ar ffurf mesurau caeth a adwaenir fel cynghanedd.

Mae’r seremoni Eisteddfod Genedlaethol yn cael ei llywyddu gan yr Archdderwydd, sy’n darllen sylwadau’r beirniaid ‘cyn cyhoeddi hunaniaeth y bardd, gan ddefnyddio dim ond y ffugenw mae’r enillydd wedi ei ddefnyddio i gyflwyno’r gwaith.

Hyd at y pwynt hwn, nid oes unrhyw un yn gwybod  gwir hunaniaeth y bardd, a gofynnir

iddo / iddi sefyll ac yna cael ei hebrwng i’r prif lwyfan. Gwahoddir plant lleol i berfformio y  ddawns i anrhydeddu’r bardd llwyddiannus.

Ennill y “dwbl” o gadair farddol a choron yn yr un eisteddfod yn gamp sydd ond wedi perfformio llond llaw o weithiau yn hanes yr eisteddfod. Alan Llwyd a Donald Evans ill dau wedi cyflawni y ddwbl ddwywaith.

Gellir gweld cadair eisteddfodol arbennig iawn yma yn y Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth sef cadair eisteddfodol Maori Caernarfon 1935

Enillwyd y gadair gan y Diweddar Barchedig E Gwyndaf Evans (1913-1986) yn Eisteddfod Genedlaethol Caernarfon 1935, am ei awdl ‘Magdalen’.

Cadair Maori

Cadair Maori

Gwyndaf oedd y cystadleuydd ieuengaf i ennill yr anrhydedd honno a’r awdl gyntaf mewn gwers rydd gynganeddol i gipio prif wobr farddonol yr Eisteddfod Genedlaethol.

Mae i’r gadair hanes arbennig o ddiddorol. Cafodd ei chynllunio a’i cherfio yn Seland Newydd gan ddefnyddio symbolau traddodiadol y Maori. Fe’i cyflwynwyd yn wobr gan Gymry Seland Newydd er anrhydedd i’r Fonesig Bledisloe (Alina Kate Elaine Cooper-Smith née Jenkins), gwraig Llywodraethwr Cyffredinol y wlad a’r Gymraes gyntaf i weithio yn y gwasanaeth diplomyddol yno, rhwng 1930 a 1935.

Cerfiwyd y gadair gan grefftwyr Maori o bren y goeden Tatara gyda llygaid addurniadol o gragen y Paua a phlac o pounamu.

Dymuniad Gwyndaf oedd i’r gadair hon a phaentiad ohono yng ngwisg Archdderwydd Cymru gael eu cadw yn y Llyfrgell Genedlaethol a throsglwyddwyd yr eitemau i Aberystwyth yn dilyn marwolaeth Mrs Evans, ei weddw, gan eu

plant.

Bydd gan y Llyfrgell Genedlaethol bresenoldeb trwy’r wythnos yn yr Eisteddfod lle byddwn yn hyrwyddo defnyddio ein ffynnonellau o bell.
Trwy wneud hyn medrwn gyflwyno Papurau Newydd Cymru Ar-lein yn adnodd a fydd yn galluogi unrhyw un sy’n ymddiddori yn hanes a phobl Cymru i bori a chwilio 100 a mwy o deitlau o’i chasgliad cyfoethog o bapurau newydd cyn 1910 – a hynny yn rhad ac am ddim. Y cynllun hwn yw’r prosiect digido mwyaf i’r Llyfrgell i ymgymryd ag ef.

Mae prosiect Papurau Newydd Cymru Ar-lein yn cyfrannu at weledigaeth bellgyrhaeddol y Llyfrgell i fod y genedl gyntaf i ddigido’r cyfan o’i chynnyrch print cyhoeddedig a’i rannu yn rhad ac am ddim ar y we.

Eleni, bydd stondin newydd i’w weld ar faes yr Eisteddfod, sef Copi. Bydd Copi yn cynnig cyfle i eisteddfodwyr brynu copi DVD o  gystadlaethau, seremonïau a chyngherddau’r Eisteddfod. Mae’r gwasanaeth yma’n cael ei gynnig gan Archif Genedlaethol Sgrin a Sain Cymru, gyda chydweithrediad Eisteddfod Genedlaethol Cymru a BBC Cymru.

Yn ddiweddar, daeth Archif Genedlaethol Sgrin a Sain Cymru, sydd wedi’i lleoli yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, yn gartref i’r casgliad cyflawn hwn o weithgareddau’r Eisteddfod – casgliad sy’n dyddio’n ôl i Eisteddfod Genedlaethol Môn 1999. Nid yn unig y bydd modd prynu copiau o’r Eisteddfod eleni, ond bydd hefyd opsiwn i brynu copiau o eitemau o unrhyw Eisteddfod ers 1999. Bydd modd cysylltu â’r Archif Sgrin a Sain wedi wythnos yr Eisteddfod hefyd i archebu.

Bydd hefyd croeso i chwi  alw heibio i’r  siop ar stondin y Llyfrgell yn ystod yr wythnos. Gellwch fwynhau gweld cynnyrch newydd sydd wedi ei greu yn arbennig o gasgliadau’r  Llyfrgell,Crochenwaith Ewenni, cardiau cyfarch a chardiau Nadolig.

Gellir prynu 2 brint unigryw a grewyd yn arbennig i’r Llyfrgell sef:

'Trwy ddulliau chwyldro yn unig mae llwyddo'

‘Trwy ddulliau chwyldro yn unig mae llwyddo’

1.  ‘Trwy ddulliau chwyldro yn unig y mae llwyddo’ –  dyfyniad Saunders Lewis o’i ddarlith ‘Tynged yr Iaith’ 1962. Mae hyn i gyd-fynd gyda’n harddangosfa gyfredol Dot Dot Dash: Cyfathrebu yng Nghymru.

2. Creuwyd hefyd print yn arbennig o farddoniaeth John Ceiriog Hughes (Ceiriog) 1832-1887 sef ‘Nant y Mynydd gan yr artist Lizzie Spikes.

I gyd-fynd ag arddangosfa tymor yr Hydref sef Pedwar llawysgrif canoloesol pwysicaf Cymru comisiynwyd print yn arbennig i’r Llyfrgell sef ‘Pais Dinogad’ gan Valeriane Leblond. Hwiangerdd anarferol a  chynnar yw hon a welir yn Llawysgrif Aneurin lle mae mam yn sôn wrth ei mab am fedrusrwydd ei dad fel heliwr a rhyfelwr.

Pais Dinogad

Pais Dinogad

Edrychwn ymlaen yn fawr i’ch croesawu  i stondin y Llyfrgell ar faes yr Eisteddfod yn ystod yr wythnos

Os na fedrwch ymweld â’r Eisteddfod yn Ninbych yna gellwch hefyd bori ar lein: www.llgc.org.uk/siop

Mae'r cofnod hwn hefyd ar gael yn: English

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog