Blog - Blas ar waith

Postiwyd - 01-04-2019

Blas ar waith / Casgliadau

Blas ar waith… Cynorthwyydd Cadwraeth dan hyfforddiant

Dros y misoedd nesaf, byddwn yn dilyn amryw o aelodau staff y Llyfrgell wrth eu gwaith i roi syniad i chi o beth sy’n digwydd y tu hwnt i ddesgiau’r Ystafelloedd Ddarllen. Wythnos hon, fe fyddwn yn clywed gan Julian Evans, Cynorthwyydd Cadwraeth dan hyfforddiant…

 

Gwariais i fis Chwefror ym Mhenarlâg yn gwneud fy modiwl rhwymo llyfrau efo Mark Allen, cadwraethwr Archifdy Sir y Fflint. Roedd e’n fis dwys iawn, ond mi ddysgais i lawer am yr hanes tu ôl i rwymiadau gwahanol a hefyd sut mae gwahanol rwymiadau yn gweithio. Dechreuon ni efo rhwymiadau syml fel rhwymiad adran sengl (single section binding) ac wedyn creu amrywiad o rwymiadau eraill fel rhwymiad cês, steil llyfrgell (library style) a steil hyblyg. Mae pob rhwymiad yn ddefnyddiol mewn achosion gwahanol, fel pwysigrwydd y llyfr, cyllideb ac amser.  I grynhoi’r gwahanol rwymiadau yn fras, mae’r rhwymiad cês yn llawer mwy cloi i greu ac mae’n rhatach. Mae’r steil llyfrgell yn canolbwyntio ar gryfder i sicrhau bod y llyfr yn gallu delio efo defnydd o ddydd i ddydd. Yn olaf mae’r rhwymiad hyblyg yn canolbwyntio ar edrych yn ddeniadol. Gweler isod am enghreifftiau o rai o’r rhwymiadau: yn mynd o’r chwith i’r dde mae rhwymiad cês, steil llyfrgell a steil hyblyg.

Dysgais sut i wneud llawer o elfennau yn ymwneud â rhwymo llyfrau, fel gwnïo llyfr mewn ffyrdd gwahanol, creu gwahanol fathau o ddalennau clawr (end-papers), pario lledr, gorchuddio llyfr efo lledr ac offeru aur. Ceir esiamplau o rhai o’r pwythau gwahanol sy’n cael eu defnyddio ar lyfrau isod: 1) Rhwymyn clymog, 2) Gwnïo Ffrengig, 3) Gwnïo “ar hyd” (yr un mwyaf cyffredin),  4) Cordiau ymwthiol, 5) Cordiau dwbl ymwthiol, 6) Cordiau suddedig, 7) Pwyth cadwyn (y ffordd chi’n clymu un cydiad i’r llall).

 

 

Roedd pob un o’r llyfrau wedi cael eu rhwymo gennyf i yn defnyddio nodwydd ac edau. Mae hyn yn cymryd amser ond mae’n gwneud y llyfr llawer cryfach. Fel gwelwch chi yn y llun isod, dyma’r offer yr ydych yn defnyddio i wnïo’r llyfr. Mae’n dal y tapiau/cordiau yn dynn tra eich bod yn gwnïo o’u cwmpas. Gweler isod hefyd am esiampl o sut mae steil llyfrgell yn edrych. Sylwch bod y tri cydiad ar y dechrau a’r diwedd gyda rhwymyn clymog (rhif 1 uchod). Mae’r tri cydiad cyntaf/olaf yn dueddol i dorri os yw’r llyfr yn cael lot o ddefnydd, felly mae gwneud hyn yn cryfhau’r strwythur.

 

 

Gwariais yr wythnos gyntaf yn dysgu am hanes y gwahanol bapurau a llyfrau, a dysgu sut mae Mark yn gofalu am yr amodau amgylcheddol a’r casgliadau.  Yn ystod yr wythnos olaf cefais ymweld ag archifdy Sir Dinbych, a hefyd gwneud bach o waith ar rhai llyfrau o gasgliad Archifdy Fflint. Dyma enghraifft fach o dasg eithaf syml lle’r oedd meingefn y llyfr wedi dod yn rhydd, a’r uniad wedi cael niwed. Roeddwn i wedi codi’r meingefn o’r llyfr a rhoi defnydd newydd i gryfhau’r meingefn cyn rhoi lliain newydd i gysylltu’r ddau fwrdd nôl i’r meingefn i gryfhau’r uniadau.

 

Julian Evans
Cynorthwyydd Cadwraeth dan hyfforddiant

Tagiau:

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog