Blog

Band Tref Tredegar – Chwarae Dros Gymru!

Darganfod Sain - Postiwyd 17-11-2021

Mewn rhan arall o fy mywyd, mewn gwlad bell, bell i ffwrdd (British Columbia) roeddwn wedi graddio mewn cerddoriaeth; fy mhrif offerynnau oedd llais ac offerynnau taro – tympani oedd fy hoff un.

Am sawl blwyddyn, cefais y pleser o chwarae yn y rhes gefn ddireidus, mewn cyngerdd band cymunedol, felly roeddwn yn falch iawn o ddarganfod mai un o fy ffeiliau sain a neilltuwyd oedd y CD cyntaf cyflawn gan Fand Tref Tredegar (TTB), a recordiwyd ym 1992 ar ôl iddyn nhw ddod yn drydydd ym Mhencampwriaethau Ewropeaidd 1991.

 

 

Mae gan y band hwn hanes amlwg, a amlinellir yn rhannol (diolch i gyllid Treftadaeth y Loteri) ar eu gwefan pan wnaethant ddathlu 140 mlynedd yn 2017. Er nad oes llawer o wybodaeth fodern, mae’r band wedi bod yn fyw ac yn iach, ac yn llwyddiannus iawn ym mhencampwriaethau amrywiol hyd nes i COFID eu gorfodi i mewn i hiatws.

Maent bellach yn postio’r rhan fwyaf o’u gwybodaeth ar eu cyfrifon Twitter a YouTube, ac mae’n edrych fel bod ymarferion wedi cychwyn eto o dan eu cyfarwyddwr presennol, Ian Porthouse.

Adroddwyd am ‘gig’ cyntaf un y band yn y Monmouthshire Merlin ym 1849; chwaraeodd y TTB agoriad “melin newydd ysblennydd” yng ngwaith haearn Samuel Homfray yn Nhredegar. Roedd hwn yn achlysur arbennig iawn – roedd holl siopau’r dref ar gau am y dydd, baneri ym mhobman, ac roedd yr orymdaith yn cynnwys 1600 o bobl gyda miloedd yn fwy o wylwyr. Chwaraeodd y band “alaw ysgeler” ar ôl araith Mr Homfray, ac yn ddiweddarach y noson honno, rhoddwyd perfformiad llawn yn y cinio dathlu a gynhaliwyd yn Neuadd y Dref gan gyfrannu “at foddhad y cynulliad” a gorffen gyda ‘God Save the Queen’.

O’r amser hwn ymlaen, roedd gan y band rai heriau ond yn gynyddol lawer o lwyddiannau. Fe’u galwyd i chwarae mewn llawer o orymdeithiau, cynulliadau cymunedol ac agoriadau pwysig. Ymddengys bod y cyngerdd swyddogol cyntaf, i godi arian ar gyfer y band, wedi digwydd ym 1873, y flwyddyn ganlynol enillodd y ‘band pres newydd’ dan arweiniad Mr Joseph Gwyer y wobr gyntaf o £ 1 10 swllt yn Eisteddfod Tredegar; Aeth TTB ymlaen i ennill y wobr gyntaf a’r fedal aur yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn Wrecsam ym 1876 a gosododd hyn y sylfaen ar gyfer llwyddiannau’r dyfodol yn nhraddodiad yr Eisteddfod ond hefyd yn y gylchdaith ryngwladol. Erbyn 1883, noddwr y band oedd yr Arglwydd Tredegar, ac roedd y wobr ariannol wedi cynyddu i £ 5.

 

 

Y Gwir Anrh. Arglwydd Tredegar, paentiwyd gan George F Harris https://syllwr.llyfrgell.cymru/5227589#?c=&m=&s=&cv=&manifest=https%3A%2F%2Fdamsssl.llgc.org.uk%2Fiiif%2F2.0%2F5227589%2Fmanifest.json&xywh=-893%2C-86%2C3249%2C2411

 

Llywyddodd yr Arglwydd Tredegar dros yr Eisteddfod Genedlaethol gyntaf i gael ei chynnal yn Llundain (1909) ac mae’n debyg iddo fynd â’i ‘fand’ gydag ef i gystadlu – fodd bynnag, nid yw llinell amser gwefan y band wedi’i diweddaru wedi 1904.

Mae’r CD yn destun hyfrydwch i lawer rwy’n siŵr ac mae ar gael o hyd ar iTunes! Mae gan y band ei sianel YouTube ei hun hefyd; gellir gweld fersiwn fyw o’r rhaglen hon hefyd ar sianel YouTube Tredegar Wales – a berfformiwyd yng Ngŵyl Arddio Cymru yn Ebbw Vale ym 1992 o dan faton Nigel Weeks.

Mae Chwarae dros Gymru! yn gasgliad hwyliog o safonau clasurol a cherddoriaeth a oedd yn boblogaidd yn gynnar yn y 1990au. Mae’n dechrau gyda ‘Blenheim Flourishes’ gan James Curnow a fyddai, yn ystod cystadleuaeth 1991, wedi gosod y naws ar gyfer eu perfformiad cyfan.

Nid wyf wedi gallu darganfod enw’r prif chwaraewr cornet bryd hynny, ond mae eu hunawd yn nhrefniant y band o ‘The Way We Were’ gan Marvin Hamlisch yn wirioneddol syfrdanol, fel y mae’r gwaith cadenza drwyddo draw. Mae’r CD yn parhau ag agorawd gan Carl G Reissiger, arddangosfa utgorn gan Harold Walters, y mwyaf poblogaidd ‘Pasadena’ gan Harry Warren, a ‘Procession to the Minster’ gan Richard Wagner.

Dilynir hyn gyda’r Honest Toil March (William Rimmer), y byddwn yn tybio iddo fynd i lawr yn dda iawn yng nghymuned lofaol Tredegar. Mae dwy ramant – ‘Je crois entender encore’ gan Georges Bizet, a ‘Salute to Youth’ gan Gilbert Vintner, a roddir bob ochr i fy hoff dôn ar yr albwm – trefniant cyngerdd band o ‘Mack a Mabel’ gan Jerry Herman.

Mae’r CD yn gorffen gyda’r thema o’r ffilm E.T. a oedd yn dathlu ei ddegfed pen-blwydd, a gyfansoddwyd gan yr eiconig John Williams, sydd fwy na thebyg wedi cyfrannu mwy o gerddoriaeth cyngherddau nag unrhyw gyfansoddwr arall yn yr 20fed ganrif.

Yn gwisgo eu cotiau coch ysblennydd, gwelir aelodau’r band yn ystod eu perfformiad yn yr ornest, ar glawr y recordiad, yn Neuadd De Doelen yn Rotterdam. Mae’r recordiad yn dyst nid yn unig i’w harweinydd, Nigel Weeks, ond i’r chwaraewyr eu hunain – mynegiant manwl gywir a rheolaeth rythmig, sylw gwych i ddeinameg a rhai chwaraewyr unigol talentog iawn. Dewiswyd y repertoire yn dda gan adlewyrchu hoffterau’r oes gyda detholiad o orymdeithiau cyffrous, baledi rhamantus, alawon arddangos, walts carnifal jazzy a cherddoriaeth ffilm. Yn anffodus, nid oedd unrhyw gynnwys Cymraeg ond roedd dau o’r tri offerynnwr taro yn fenywod, sy’n fy rhoi mewn cwmni da.

Er bod TTB wedi dathlu 140 mlynedd yn 2016, mae’r band wedi bod yn rhan eithriadol o hanes cerddorol Cymru ers 172 o flynyddoedd – tri deg dau blynedd cyn ei gorffori ym 1876. Rwy’n bersonol yn falch iawn fy mod wedi darganfod y band oherwydd y prosiect Datgloi Ein Treftadaeth Sain a’r ffeiliau a neilltuwyd i mi. Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol sawl adnodd electronig sy’n arddangos y band yn ei gatalog, llawer ohono yng nghasgliad BBC Radio Wales neu o S4C / HTV Wales. Mae hyd yn oed un sgôr ar gael o ‘Fanfares & Scherzo for Brass Band’ a gomisiynwyd gan y band gan Wyndham Thomas. Rwy’n argymell yn gryf gwrando ar Fand Tref Tredegar ym mha bynnag fformat rydych chi ei eisiau.

 

Rasma Bertz, Gwirfoddolwraig Prosiect Datgloi Ein Treftadaeth Sain

Tagiau: ,

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog