Blog

Augusta Hall a’r wisg draddodiadol Gymreig

Casgliadau - Postiwyd 01-03-2021

A hithau’n Ddydd Gŵyl Dewi, rwy’n siwr bydd nifer ohonoch – hen ac ifanc – wedi gwisgo ar gyfer yr achlysur, naill ai mewn crys rygbi neu phêl-droed Cymru, neu ar drywydd mwy traddodiadol mewn cap brethyn a gwasgod, neu’r het dal, ffedog a siôl sy’n nodweddiadol o’n gwisg genedlaethol. Ond beth yw’r hanes tu ôl y wisg yma?

Cysylltir y wisg yn bennaf ag Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer (neu ‘Gwenynen Gwent’), un o noddwyr pwysicaf diwylliant gwerin yng Nghymru yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg, yn enwedig ym meysydd cerddoriaeth a dawns. Cafodd ei geni yn Sir Fynwy yn 1802 ac yr oedd yn aelod blaenllaw o gymdeithas Cymreigyddion y Fenni, ynghyd â’i chyfaill Thomas Price (Carnhuanawc).

Ond adnabyddir hi’n bennaf am ei ddelwedd o’r wisg draddodiadol Gymreig. Yn ei thraethawd buddugol yn Eisteddfod 1834 yng Nghaerdydd, ‘The Advantages resulting from the Preservation of the Welsh Language and National Costumes of Wales’, dadleuodd y dylai merched Cymru wisgo dillad traddodiadol o wlanen Gymreig, yn hytrach na’r cotwm rhad oedd yn cynyddu mewn poblogrwydd ar y pryd. Mae’n debyg iddi hefyd gomisiynu cyfres o ddyfrlliwiau o wisgoedd merched o wahanol rannu o Gymru, gan gynnwys Sir Geredigion a Sir Benfro, yn y gyfrol Dull-wisgoedd Cymreig gan A. Cadwaladr (1830) [NLW Drawing vol. 299].

 

Ceisiodd hybu ei ddelwedd o’r wisg, oedd yn cynnwys yr het, pais a phetgwn nodweddiadol, ymhlith ei chylch a thu hwnt ond heb ryw lawer o lwc. Heblaw am orfodi ei morwynion ym Mhlas Llanofer i wisgo’r wisg wrth eu gwaith a dwyn perswad ar rai o’i chyfeillion agosaf, mae’n debyg nad oedd ei hymdrechion yn llwyddiannus ar raddfa ehangach. Yn wir, dadleuol yw’r tystiolaeth mai hi wnaeth ‘ddyfeisio’r’ wisg Gymreig. Er hyn, mae ei fersiwn hi o’r wisg a’i rôl canfyddedig yn ei phoblogrwydd yn ran annatod o ddatblygiad stori’r wisg Gymreig a sut caiff ei hadnabod heddiw.

Dydd Gŵyl Dewi hapus iawn i chwi oll. Gan obeithio cewch gyfle i fwynhau powlen o gawl ac ambell bicen ar y maen.

Darllen pellach:

Michael Freeman, ‘Lady Llanover and the Welsh Costume Prints‘, The National Library of Wales Journal, vol. XXXIV, no. 2 (2007), pp. 235-252

 

Mae'r cofnod hwn hefyd ar gael yn: English

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog