Blog

Adfywiad Enwau Lleoedd Cymreig?

#CaruMapiau / Newyddion a Digwyddiadau / Ymchwil - Postiwyd 25-11-2022

Isadeiledd Digidol Democrataidd ar gyfer Enwau Lleoedd Cymru

 

Cyhoeddodd Parc Cenedlaethol Eryri yn ddiweddar na fyddent bellach yn defnyddio’r enwau Saesneg ar gyfer Yr Wyddfa neu Eryri fel rhan o bolisi ehangach o fabwysiadu a diogelu enwau lleoedd Cymraeg ar draws y parc.

 

Mae’r symudiad hwn wedi’i groesawu’n gyffredinol, yn enwedig yma yng Nghymru, a bydd ymgyrchwyr yn gobeithio y bydd y symudiad beiddgar hwn yn grymuso eraill i wneud yr un peth. Mae sôn eisoes o dîm pêl-droed Cymru yn mabwysiadu’r defnydd o ‘Cymru’ yn y ddwy iaith ar ôl Cwpan y Byd.

 

Mae symudiadau o’r fath nid yn unig yn helpu i ddiogelu’r Gymraeg ond hefyd i’w dathlu, ac i annog ymwelwyr i ymgysylltu â hi.

 

Mae penderfyniad Parc Cenedlaethol Eryri hefyd yn codi rhai cwestiynau diddorol. A fydd gweddill y sector twristiaeth yn dilyn eu hesiampl? Neu a fyddan nhw’n parhau i ddefnyddio’r enw Saesneg? A beth am addysg, y cyfryngau a’r llywodraeth? Gad i ni weld.

 

Fel ceidwaid gwybodaeth, mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn naturiol wedi buddsoddi mewn archifo cofnodion swyddogol, ond o ran enwau lleoedd Cymraeg, nid yw’r cofnodion swyddogol hyn bob amser yn adlewyrchu diwylliant ac arferion poblogaidd ac yn sicr maent yn araf i ymateb i newidiadau yn nisgwyliadau’r cyhoedd.

 

O ran mapio, dim ond y fersiynau Saesneg o enwau lleoedd Cymraeg y mae llawer o fapiau swyddogol yn eu defnyddio. Er enghraifft, er gwaethaf ymdrech sylweddol yn y blynyddoedd diwethaf, mae’r Arolwg Ordnans yn dal i fod yn brin o lawer o ddata am y Gymraeg. Mewn ymdrech i gefnogi’r galw cynyddol am fapio a data Cymraeg mae’r Llyfrgell Genedlaethol yn gweithio ar ddatblygu data agored a datrysiadau mapio ar gyfer enwau lleoedd Cymraeg. Gyda chyllid gan Lywodraeth Cymru ac mewn partneriaeth â Mapio Cymru a Menter Iaith Môn rydym yn gweithio efo setiau data torfol a lywodraethir gan y gymuned, sef Wikidata a Open Street Map, i helpu i ddatblygu datrysiadau mapio Cymraeg. Rydym wedi defnyddio ein harbenigedd technegol i helpu i alinio’r ddwy ffynhonnell ddata enwau lleoedd Cymraeg, ac wedi gweithio gyda data agored Llywodraeth Cymru a Chomisiynydd y Gymraeg i gynyddu cyfoeth ac amrywiaeth y data.

 

 

Ac mae’r setiau data hyn yn caniatáu i’r gymuned benderfynu ar ffurf enwau lleoedd. Ar Wicipedia a Wikidata mae enwau yn cael eu newid neu eu mabwysiadu gan broses ddemocrataidd agored – eisoes mae trafodaeth fywiog ar Wicipedia Saesneg am newid teitl yr erthygl ar Yr Wyddfa. Ond mae’r setiau data hefyd yn cynnig hyblygrwydd, gall enw gael llawer o amrywiadau, gan gynnwys enwau ‘swyddogol’ lluosog, a gellir nodi enwau gwahanol ar gyfer cyfnodau amser gwahanol. Yna mae defnyddwyr y data yn cael dewis pa fersiwn y maent am ei gyflwyno ar eu map. Yn ddiweddar mae’r BBC a Llywodraeth Cymru wedi defnyddio’r data agored hwn i wasanaethu mapiau iaith Gymraeg i’r cyhoedd

 

 

Rydym hefyd wedi defnyddio’r data agored cyfoethog hwn i sicrhau bod gan Wicipedia Cymraeg erthyglau sylfaenol am (bron) holl drefi a phentrefi Cymru. Yn ddiweddar fe wnaethom greu dros 800 o’r rhain ac rydym yn gweithio gyda gwirfoddolwyr i gyfoethogi cynnwys Cymraeg am ein lleoedd. Mae un o’n gwirfoddolwyr wedi creu dwsinau o erthyglau am strydoedd ac adeiladau hanesyddol Wrecsam ac rydym yn cynllunio digwyddiad golygu mewn partneriaeth â Chymdeithas Enwau Lleoedd Cymru i wella cynnwys Wicipedia ymhellach am enwau lleoedd Cymru, eu hanes a’u hystyr. Os oes gennych ddiddordeb mewn cymryd rhan, gallwch ddarganfod mwy yma.

 

 

Byddwn hefyd yn gweithio gyda Menter Iaith Môn i ddysgu plant ysgol sut i ychwanegu gwybodaeth am eu cymuned at Wicipedia yn Gymraeg, ac i gasglu clipiau sain o blant yn ynganu eu henwau lleoedd lleol. Bydd y rhain hefyd ar gael am ddim i bawb ar Wiki.

 

Mae’r prosiect hwn yn ein galluogi i wneud mwy nag archifo a rhoi mynediad i gofnodion. Mae’n  ymwneud ag ymgysylltu â’r cyhoedd a chefnogi datblygiad seilwaith digidol ar gyfer enwau lleoedd Cymraeg. Bydd hyn hefyd yn ein galluogi i feddwl am sut allwn ni gyflwyno ein casgliadau yng nghyd-destun lle ac amser. Allbwn arall o’n gwaith eleni fydd map prototeip ar gyfer gweld ein casgliadau yn y Gymraeg a’r Saesneg, a fydd yn gam cadarnhaol tuag at ddatblygu datrysiad chwilio a darganfod gwirioneddol ddwyieithog, gyda’r hyblygrwydd i addasu’n gyflym i newidiadau positif megis yr ailenwi diweddar o’r Wyddfa.

 

Jason Evans

Rheolwr Data Agored

 

Mae'r cofnod hwn hefyd ar gael yn: English

Tagiau: , , ,

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog