Blog

Postiwyd - 13-02-2019

Casgliadau

Profiad Gwaith

Yn ystod fy nhrydedd blwyddyn fel myfyriwr israddedig ym Mhrifysgol Aberystwyth bues yn gwirfoddoli’n selog yn y Llyfrgell. Cyfrannais yn bennaf at brosiect digideiddio Llyfr y Cofio, cyfrol sy’n coffáu o gwmpas 35,000 o ddynion a merched a fu farw yn ystod y Rhyfel Mawr. Eleni, wrth ddilyn MA Hanes Cymru roeddwn yn awyddus i gynnal cysylltiadau â staff y Llyfrgell ac ennill ar y cyfle i fagu profiad gwaith pellach mewn sefydliad sy’n apelio’n fawr ataf, yn arbennig o fewn cyd-destyn gyrfaol.

Yn yr Adran Archifau a Llawysgrifau cyfrannais yn bennaf at brosiect catalogio casgliad o bapurau’r Gwasanaeth Iechyd Gwladol. Ychydig fisoedd ynghynt, roedd archif y GIG wedi hysbysu’r Llyfrgell o’u bwriad i daflu’r holl ddogfennau stordy penodol. Prif gynnwys y stordai oedd cynlluniau a lluniadau trydanol a phensaernïol gwreiddiol ar gyfer ysbytai Cymreig newydd. Roedd y mwyafrif o’r dogfennau yn dyddio’n ôl i’r 1970au a’r 1980au ac felly’n gynrychiolaeth bwysig o ddatblygiad iechyd cyhoeddus Cymreig a’r esblygiad uchelgeisiol a welwyd tuag at ddiwedd yr ugeinfed ganrif yng Nghymru. Cytunodd y Llyfrgell yn unol â’i pholisi’r i ddiogelu dogfennau pwysig o natur Cymreig i gasglu’r deunydd. Rhoddwyd rhybudd o wythnos yn unig i’r Llyfrgell ddethol a chasglu’r dros 400 o focsys dysgais fod y math yma o hysbyseb fyr rybudd gan fudiadau yn gymharol gyffredin, sy’n golygu bod yn rhaid i’r Llyfrgell weithio yn erbyn y cloc yn aml er mwyn sicrhau bod casgliadau pwysig yn cael eu diogelu a’u cadw. Wrth ddysgu am gefndir y casgliad, sylweddolais nad yw gwaith yr Archifydd wedi ei gyfyngu i bedair wal y gweithle yn unig ac y bod angen mynd allan yn achlysurol i gasglu’r deunydd, dyma gysyniad nad oedd o reidrwydd wedi croesi fy meddwl cyn hyn.

 

Rhoddwyd y dasg i mi o nodi natur, ansawdd a phwrpas yr amryw bapurau a gynhwyswyd ym mocsys cyfres A (Architectural) ac ED (Electrical Drawing). Diben fy ngwaith oedd trefnu y casgliad a chreu cofnod cychwynnol ohonynt. Defnyddiais medalwedd Excel er mwyn nodi prif nodweddion y papurau; yr Ysbyty cysylltiedig, teitl y prosiect dan sylw, dyddiadau bras y cynlluniau ynghyd ag unrhyw fanylion perthnasol eraill.

Gofynwyd i mi nodi unrhyw ddyblygon a ymddangosai yn y bocsys gan mai yn yr ystyr hwn un copi o bopeth yn unig y dymunai’r Llyfrgell gatalogio. O achos natur ailadroddus y cynlluniau roedd hyn yn dasg gymharol heriol, mân wahaniaethau yn unig a fodolai rhwng nifer o’r darluniadau ac felly roedd gofyn cael llygaid craff er mwyn sicrhau nad oeddem yn taflu’r unig gopi o gynllun penodol.

Drwy weithio ar un casgliad yn unig am nifer o ddyddiau sylweddolais natur llafurus y broses o gatalogio. Serch hynny, drwy ganolbwyntio ar y prosiect yma’n unig cefais y cyfle i fagu dealltwriaeth dyfnach o’r deunydd ac ymgyfarwyddo well â phroses catalogio’r Adran.

Cefais gryn fwynhad yn gatalogio rhai lluniadau penodol fel y rhai a luniwyd ar gyfer ardaloedd ymlacio ar Ward Pediatrig Ysbyty Glan Clwyd, Sir Ddinbych. Roedd y casgliad penodol yma o luniadau yn rhai cymharol unigryw gan eu bod yn cynnwys nifer o gynlluniau ar gyfer murluniau wedi’u hanelu at blant. O achos eu natur unigryw roeddwn yn awyddus i dynnu lluniau ohonynt.

Wrth weithio gyda’r casgliad sylweddolais yr heriau sy’n wynebu Archifyddion yn sgil diffyg cadwraeth flaenorol. Roedd hi’n amlwg nad oedd y penseiri wedi gofalu am eu cynlluniau ar ôl iddynt gwblhau’r gwaith. Gwthiwyd y mwyafrif o’r darluniadau i mewn i focsys hir, cul a oedd yn anaddas i storio cryn gymaint o ddarluniadau. Yn sgil blynyddoedd o esgeulustra roedd ansawdd y darluniadau wedi dirywio. Cefais fewnwelediad sut mae Archifyddion yn ymdrin ag her o’r fath yn y tymor byr. Gweler gyferbyn, mewn ymgais i atal unrhyw ddirywiad pellach, llaciwyd rhai o’r bocsys ac ail gaewyd hwy drwy ddefnyddio llinyn. Drwy wneud hyn, ni chywasgwyd y deunydd cymaint, diogelwyd y casgliad dros dro nes y byddai’r dogfennau yn derbyn sylw cadwriaethol pwrpasol.

Elin Tomos, Myfyriwr MA Hanes Cymru, Prifysgol Aberystwyth (Trydar: @ELINtomos)

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog