Blog

Postiwyd - 27-11-2018

Collections

Archif y Coleg ‘Ail-gyfle’

Am bron i 100 mlynedd roedd Coleg Harlech yn un o brif ganolfannau addysg i oedolion yng Nghymru. Sefydlwyd yn 1927 gan Thomas Jones CH (oedd yn ysgrifennydd y cabinet i David Lloyd George a Stanley Baldwin) bwriad y coleg oedd cynnig addysg i oedolion, yn arbennig y rhai oedd heb gael y cyfle i fanteisio ar addysg. Daeth myfyrwyr o bob rhan o Gymru, ac aeth nifer o gyn-fyfyrwyr y coleg ymlaen i chwarae rôl bwysig ym mywyd y genedl.

Yn dilyn cau’r coleg yn 2017, dechreuodd y Llyfrgell drafodaethau gydag Addysg Oedolion Cymru i sicrhau bod archifau’r sefydliad yn cael eu gwarchod. Mae’r archifau yn nodi hanes y sefydliad pwysig gyda dogfennau fel adroddiadau blynyddol, cofnodion y cyngor, gohebiaeth, ffotograffau, cofrestrau a phrosbectysau. Mae copïau o gynlluniau ar gyfer y safle, a chofnod o fywyd pob dydd y myfyrwyr trwy gyhoeddiadau a gohebiaeth corff y myfyrwyr. Er i lyfr ar 50 mlynyedd cyntaf y Coleg gael ei gyhoeddi yn 1977, rwy’n siŵr bod digon o ddeunydd yn yr archif ar gyfer  astudiaethau pellach.

Mae’r archif yn un fawr a fydd mwy na thebyg yn llenwi dros 100 bocs archifol, felly buasai ei bacio a’i symud yn dipyn o her, hyd yn oed o dan yr amgylchiadau gorau. Yn anffodus, roeddwn wedi trefnu i’w casglu ar ddydd Iau 20fed a dydd Gwener 21ain Medi – sef adeg Storm Bronagh! Roeddwn wedi ymweliad a’r safle o flaen llaw i wneud paratoadau ar gyfer symud y casgliad; cofnodi beth oedd yno, bocsio, rhoi mewn un lle ar gyfer casglu. Roedd hefyd yn gyfle i gasglu gwybodaeth am y safle – lle i gael y fan a sut byddwn yn symud y casgliad o’r adeilad, gan nodi unrhyw risiau er enghraifft.

Felly, yng nghanol y glaw trwm a’r gwyntoedd cryfion, dyna ni yn llwytho’r bocsys a’u symud i’r Llyfrgell. Roeddwn ni wedi mynd a gorchuddion i amddiffyn y bocsys rhag y glaw wrth symud i’r fan felly er bod yr archif wedi cadw’n sych, nid oedd hynny’n wir am y staff!

Roedd angen dwy daith i Harlech i gasglu’r archif i gyd, ac erbyn yr ail ddiwrnod, roedd llifogydd wedi cau’r bod dros Afon Dyfi ym Machynlleth felly aethom ar daith trwy Glantwymyn a Mallwyd. Erbyn y daith gartref roedd llifogydd ar y ffordd yna hefyd, ac er bod rhai cerbydau yn mynd trwy’r dŵr, doeddwn ni ddim yn fodlon gwneud hynny rhagofn i ni droi’r archif yn slwsh! Felly, gwiriad arall – trwy Gaersws a Llangurig y tro hwn!

Roedd Coleg Harlech hefyd yn gartref i lyfrgell arbennig, yn cynnwys casgliad sylweddol o lyfrau gwleidyddol. Nid oedd modd i ni gymryd y llyfrgell gyda’r archif – mae copïau o’r llyfrau ar gael hefyd yn y Llyfrgell Genedlaethol eisoes – ond fel rhan o’r archif rydym wedi cadw copi o gatalog y llyfrgell. Felly, mae 120 llyfr bach sy’n nodi cynnwys y llyfrgell fesul awdur a fesul lleoliad nawr gyda’r archif ac yn galluogi ymchwilwyr i weld maint a chynnwys y llyfrgell arbennig.

Erbyn hyn mae’r archif yn ddiogel yn y Llyfrgell ac rydym yn bwriadu mynd ati i’w trefnu a’i chatalogio yn y flwyddyn newydd fel bod modd i fwy o waith ymchwil gael ei wneud ar hanes a chyfraniad ‘coleg ail-gyfle’ Cymru.

 

Rob Phillips
Pennaeth Archifau a Llawysgrifau

Mae'r cofnod hwn hefyd ar gael yn: English

Tagiau: ,

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archifau

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog