Blog

Postiwyd - 08-10-2018

Collections

Murdoch Mackenzie yr hynaf

Dangosodd Murdoch Mackenzie (yr Hynaf) fwy o ymroddiad nag unrhyw un arall wrth gyfrannu at hydrograffeg ddamcaniaethol ac ymarferol Prydain. Yn enedigol o Orkney yn 1712, roedd gan y gŵr hwn – a oedd yn ŵyr i Esgob Orkney – dueddfryd mathemategol a thrwy hyn daeth i gysylltiad â’r mathemategydd, yr Athro Colin Maclaurin. Bu yntau’n llwyddiannus wrth gefnogi addasrwydd Mackenzie i ymgymryd ag arolwg hydrograffig yn Ynysoedd Orkney o 1742 ymlaen. Yma, roedd gan Mackenzie gysylltiadau gwerthfawr i’w helpu yn ei waith ac o ganlyniad cafwyd yr arolwg morol mwyaf manwl a chynhwysfawr oedd wedi’i gyflawni hyd yma yn Ynysoedd Prydain. Yn 1750 cyhoeddwyd ei fapiau mewn casgliad yn dwyn y teitl ‘Orcades, or a geographic and hydrographic survey of the Orkney and Lewis Islands’.

Gyda nawdd y Morlys, aeth Mackenzie ati wedyn i gychwyn ar brosiect llawer mwy aruchel. Cafodd ei gomisiynu yn 1751 i wneud arolwg o arfordir gorllewinol Prydain ac arfordir Iwerddon i gyd, gwaith a barodd ddwy flynedd ar hugain gan gyrraedd ei benllanw yn 1774 a 1776 pan gyhoeddwyd dwy gyfrol o fapiau.

Erbyn 1757 roedd Mackenzie wedi cwblhau arolwg o arfordir gorllewinol tir mawr ac ynysoedd Yr Alban. Dilynwyd hyn gan arolwg deng mlynedd yn Iwerddon cyn iddo ddychwelyd i lannau gorllewinol Prydain Fawr. Yn 1770 daeth y môr-fapio i ben yn Sir Benfro, gan hepgor Culfor Menai oherwydd ym marn Mackenzie doedd dim modd i longau mawr ei mordwyo.

 

Roedd dulliau dibynadwy Mackenzie o fôr-fapio yn dderbyniol gywir.  Roeddent hefyd yn gymharol gyflym, fel sy’n amlwg o anferthedd hyd yr arfordir a arolygwyd ganddo mewn ugain mlynedd.  Roedd y gamp hon yn hynod glodwiw hefyd o ystyried cyfyngiadau ei adnoddau ar gyfer mapio glannau a’i adnoddau ariannol.

Ar ymddeoliad Mackenzie yn 1770, dilynwyd ef fel Hydrograffydd Morwrol y Morlys gan ei nai, Lefftenant Murdoch Mackenzie (yr Ieuaf). Yn 1771, cychwynnodd Lefftenant Mackenzie lle’r oedd ei ewythr wedi gorffen gan wneud arolwg o Fôr Hafren.

 

Gwilym Tawy

Curadur Mapiau

Mae'r cofnod hwn hefyd ar gael yn: English

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archives

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog