Blog

Postiwyd - 24-09-2018

Casgliadau / Collections

Môr o newid ar gyfer hydrograffeg Lloegr

Mae’r blog ‘Blwyddyn y Môr’ hwn yn amlygu datblygiad cychwynnol hydrograffeg Lloegr, gan ganolbwyntio ar waith Capten Collins, a fu’n mapio arfordir Cymru hefyd.

Ym 1657 mentrodd yr hydrograffydd a’r argraffydd Joseph Moxon i’r hyn a fu’n draddodiadol yn heldir Iseldiraidd, o gynhyrchu siartiau morol gydag A Book of Sea Plats.  Er hynny, roedd y siartiau yma o ddyfroedd Ewrop yn tarddu o’r Iseldiroedd.

Roedd John Seller yn dychmygu atlas yn cynnwys siartiau wedi’u mapio, llunio, ysgythru ac argraffu gartref. Penodwyd ef yn Hydrograffydd Brenhinol ac, yn rhyfeddol, fe lwyddodd i sicrhau gorchymyn deng mlynedd ar hugain, yn gwahardd mewnforio siartiau ‘Waggoner’ o’r Iseldiroedd (gweler ‘Spieghel’ Waghenaer, ein blog morwrol blaenorol). Ysywaeth, roedd uchelgeisiau Seller y tu hwnt i allu llyfrwerthwr a gwneuthurwr offerynnau unigol.  Yn ddiweddarach, ysgrifennodd Samuel Pepys nad oedd gan unigolion preifat y gallu i ymgymryd â’r fath fentrau enfawr, ac eto, o 1671 fe wnaeth The English Pilot o waith Seller, gyda’i ddiffygion  a hen blatiau argraffu o’r Iseldiroedd a adnewyddwyd yn rhannol, gymryd lle ‘Waggoners’ yn gynyddol yn Lloegr.

Ym 1680 dechreuodd Capten Greenvile Collins lobïo am fapio arfordir Prydain.  Cafodd Collins, capten profiadol gyda’r Llynges Frenhinol a hydrograffydd medrus, ei gomisiynu gan Frenin Siarl II ym 1676, i fapio dyfroedd cartref ac addawyd cymorth sylweddol i Collins.  Cychwynnodd Collins ar saith mlynedd o waith mapio ym 1681, ac ym 1693 cyhoeddwyd ei siartiau yn Great Britain’s Coasting Pilot.

 

Roedd y gwaith mapio’n galw am fesuriadau arfordirol manwl gywir a chyfesurynnau tra-chywir o’r pentiroedd.  Cafodd cynnydd ei blagio gan brinder arian a diddordeb cyrff cynhaliol yn lleihau.  Ni wireddwyd cynnig Collins i fapio’r Iwerddon yn ei chyfanrwydd.

Pilot Collins oedd y mapio systematig cyntaf a’r atlas morwrol cyntaf o ddyfroedd Prydain i gael ei ysgythru a’i argraffu yn Llundain, o waith mapio gwreiddiol, ac yr oedd yn cynnwys pedwar deg wyth o siartiau, ynghyd â chyfarwyddiadau hwylio, tablau llanw a phroffiliau arfordirol.  Er gwaethaf anghywirdebau a diffygion, roedd y gwaith yn ddatblygiad anferth i fordwyo Prydain, ac fe wnaeth ddilysu Collins fel un o hydrograffwyr mwyaf blaenllaw hanes.

Cyhoeddwyd y Pilot, wedi’i altro rhyw ychydig, rhwng 1693 a 1792, ac ar ddeuddeg achlysur arall fan lleiaf.  Yn anochel, erbyn 1792, ystyriwyd bod angen ei wella’n sylweddol.

Mae copi 1779 gan y Llyfrgell o’r atlas hwn, a nifer o siartiau unigol ac arnynt ddyddiadau amrywiol.  Mae ein siartiau darluniedig o arfordiroedd gorllewinol Cymru ac Aberdaugleddau yn dyddio nôl i 1693.

 

Gwilym Tawy,

Curadur Mapiau.

Mae'r cofnod hwn hefyd ar gael yn: English

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archives

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog