Blog

Postiwyd - 21-09-2018

Casgliadau / Digido

Datgelu’r Gwrthrychau: Geiriaduron a Gramadegau

Ym mis Hydref eleni bydd y Llyfrgell yn rhannu nifer o eitemau ychwanegol o’i chasgliadau ar Europeana Collections, sef llwyfan ddiwylliannol ddigidol Ewropeaidd. Fel rhan o’r prosiect ‘The Rise of Literacy’ mae’r Llyfrgell yn cydweithio â 12 sefydliad Ewropeaidd er mwyn olrhain datblygiad llythrennedd yn Ewrop. Yn y gyfres flog wythnosol -‘Datgelu’r Gwrthrychau‘, bydd rhai o gyfraniadau’r Llyfrgell yn cael eu datguddio fesul thema.

Yr wythnos hon, geiriaduron a gramadegau sy’n mynnu ein sylw. Dyma ddetholiad o eitemau fydd yn cael eu digido a’u cyfrannu yn sgil y prosiect.

 

Gruffydd Robert – Dosparth byrr (1563)

Roedd Gruffydd Robert yn ysgolhaig Pabyddol, yn ramadegydd ac yn ddyneiddiwr o gyfnod y Dadeni. Nid yw’n syndod felly iddo ymddiddori yn y maes ieithyddol. Fel Pabydd alltud bu’n rhaid i Robert ymgyfarwyddo â sensoriaeth drylwyr gwasg Ewropeaidd ei gyfnod. Serch hynny, cyhoeddwyd ei gyfrol ‘Dosbarth byrr’, sef llyfr gramadegol cynharaf y Gymraeg, yn rhannol ym Milan o 1567 ymlaen. Roedd Gruffydd Robert yn gefnogwr brwd o’r maes cyfieithu; a oedd, yn ei dyb, yn hanfodol wrth ehangu a datblygu ieithoedd yn y byd modern. Yn ogystal, fe drosodd yr arddull Ciceronaidd i’r Gymraeg a chyflwynodd cyfieithiadau detholedig o ‘De Senectute’ Cicero yn ‘Dosparth byrr’.

John Davies – Antiquae linguae Britannicae, nunc vulgo dictae Cambro-britannicae, a suis Cymraecae vel Cambricae, ab aliis Wallicae, et linguae Latinae, dictionarium duplex. Prius Britannico-Latinum, … posterius, Latino-Britannicum. Accesserunt adagia Britannica (1632)

Geiriadur Lladin-Cymraeg, Cymraeg-Lladin oedd ‘Dictionarium Duplex’. Ffrwyth llafur ymchwil John Davies ydoedd ; o Gymraeg beirdd y chweched ganrif, i Gymraeg yr ail ganrif ar bymtheg. Ysgolhaig y Dadeni oedd Davies a chynhwysodd gwerthoedd dyneiddiol ei genhedlaeth yn ‘Dictionarium Duplex’. Yn ei ragair, amlinellodd Davies ei syniadau ynghylch natur unigryw’r iaith Gymraeg, ei hanes, a’i safle o fewn y cyd-destun ieithyddol rhyngwladol. Yn ogystal, roedd ei wybodaeth drylwyr o syniadau ysgolheigion eraill yn amlwg o’r darn hwn. Prif ddefnyddwyr y cyhoeddiad oedd ysgolheigion a Lladinwyr. Heb os, nid adnodd ar gyfer yr unigolyn cyffredin ydoedd. Daeth y cyhoeddiad i sylw rai o ieithyddion blaenllaw Ewrop yr unfed ganrif ar bymtheg a bu’n sylfaen gadarn i lawer o astudiaethau tebyg. Ystyrir cyhoeddi ‘Dictionarium Duplex’ fel un o ddigwyddiadau pwysicaf yn hanes y Gymraeg yn ystod yr ail ganrif ar bymtheg.

Thomas Jones – Y Gymraeg yn ei Disgleirdeb / The British language in its lustre (1688)

‘Y Gymraeg yn ei Disgleirdeb’ oedd y geiriadur Cymraeg-Saesneg cyntaf i ymddangos ar ffurf gyhoeddedig ac fe’i cynhwyswyd gan yr almanaciwr Thomas Jones. Cyfrol cymharol fechan ydoedd o ran maint a phris archebu. Defnyddiodd Thomas Jones adran Gymraeg-Lladin ‘Dictionarium Duplex’ fel man cychwyn i’w gyhoeddiad. Fodd bynnag, nid geiriadur i’r lleiafrif addysgiadol oedd ‘Y Gymraeg yn ei Disgleirdeb’, yn wahanol i gyfrol John Davies. Prif amcan Thomas Jones drwy’r ei eiriadur oedd gwella llythrennedd y dosbarthiadau is, yn y Gymraeg a’r Saesneg.

Eisiau darllen mwy o gofnodion o’r gyfres hon? Gweler isod:

Elen Hâf Jones – Swyddog Prosiectau Mynediad Digidol

Crëwyd y cofnod yma fel rhan o brosiect ‘The Rise of Literacy’, Europeana

Mae'r cofnod hwn hefyd ar gael yn: English

Tagiau: ,

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archives

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog