Blog

Postiwyd - 22-06-2018

Casgliadau / Collections / Digido

Datgelu’r Gwrthrychau: Cyhoeddiadau Crefyddol

Ym mis Hydref eleni bydd y Llyfrgell yn rhannu nifer o eitemau ychwanegol o’i chasgliadau ar Europeana Collections, sef llwyfan ddiwylliannol ddigidol Ewropeaidd. Fel rhan o’r prosiect ‘The Rise of Literacy’ mae’r Llyfrgell yn cydweithio â 12 sefydliad Ewropeaidd er mwyn olrhain datblygiad llythrennedd yn Ewrop. Yn y gyfres flog wythnosol -‘Datgelu’r Gwrthrychau‘, bydd rhai o gyfraniadau’r Llyfrgell yn cael eu datguddio fesul thema.

Yr wythnos hon, cyhoeddiadau crefyddol sy’n mynnu ein sylw. Dyma ddetholiad o’r eitemau fydd yn cael eu digido neu’u cyfrannu yn sgil y prosiect.

 

Gruffydd Robert – Y Drych Cristianogawl, 1585

Yn ystod cyfnodau o’r unfed ganrif ar bymtheg gwaharddwyd argraffiadau Catholig yng Nghymru, ac o ganlyniad, dosbarthwyd y rhan fwyaf o ddeunydd Catholig ar ffurf llawysgrifau. Roedd ‘Y Drych Cristianogawl’ ymhlith dau gyhoeddiad Catholig Cymreig a chafodd eu hargraffu’n llwyddiannus yn ystod y cyfnodau hynny. Cynhwyswyd y rhain drwy weisg cyfrinachol, er enghraifft argraffwyd y rhan gyntaf o ‘Y Drych Cristianogawl’ ym 1587 gan Roger Thackwell yn ogof Rhiwledin, ger Llandudno. Ni argraffwyd y rhannau eraill o ganlyniad i ymyrraeth lywodraethol, fodd bynnag, maent wedi goroesi ar ffurf llawysgrif.

William Morgan – Y Beibl cyssegr-lan sef Yr Hen Destament, a’r Newydd, 1588

‘Y Beibl cyssegr-lan sef Yr Hen Destament, a’r Newydd’ gan William Morgan oedd y cyfieithiad cyflawn cyntaf o’r Beibl i ymddangos yn y Gymraeg. Cymerodd rai blynyddoedd i’r gwaith ymddangos ar ffurf argraffedig: o Ddeddf Seneddol 1563 tan ei gyhoeddiad ym 1588. Graddiodd William Morgan o Gaergrawnt a daeth yn esgob ar Landaf a Llanelwy yn ddiweddarach. Cyfieithodd wrth ddefnyddio’r Beiblau gwreiddiol Hebraeg a Groeg; manteisiodd hefyd ar fersiynau esgobion Lloegr a chyfeiriodd atynt yn achlysurol. Ceir cyfieithiadau gwreiddiol yn ‘Y Beibl cyssegr-lan’ ynghyd ag addasiadau o Destament Newydd Salesbury. Dyma’r llyfr mwyaf dylanwadol, yn nhermau ieithyddol a llenyddol, a welodd Cymru erioed. Plethwyd iaith glasurol y beirdd yn fedrus i’r gwaith, ac yn fyr, y mae llenyddiaeth Gymraeg yr oes fodern wedi’i selio ar y sylfaen gadarn hon. Caniataodd poblogaeth, a oedd yn uniaith Gymraeg ar y cyfan, i ddarllen a chlywed y Beibl cyflawn yn eu hiaith eu hunain.

John Bunyan – Taith neu Siwrnai y Pererin, 1688

Awdur Saesnig a phregethwr gyda’r Piwritaniaid oedd John Bunyan. Ystyrir ei gyfrol ‘The Pilgrim’s Progress from This World, at That Which Is to come’ yn un o ddarnau llenyddol, crefyddol pwysicaf yr iaith Saesneg. Edrydd hanes Cristion, ar ei daith o’r byd hwn, y ddinas ddinistriol, i’r ddinas nefolaidd. Cyfareddwyd cenedlaethau o ddarllenwyr gan y cyhoeddiad, sy’n ychwanegu at arwyddocâd y cyfieithiad Cymraeg ‘Taith neu Siwrnai y Pererin’ gan Trebor Lloyd Evans. Ymddangosodd fersiwn Evans yn 1688, degawd wedi’r cyhoeddiad gwreiddiol. O ganlyniad, yr oedd y Cymry uniaith Gymraeg yn medru cael blas hefyd ar waith Bunyan, a hynny yn eu hiaith eu hunain.

Thomas Charles – Crynodeb o egwyddorion crefydd neu, gatecism byrr i blant ac eraill i’w ddysgu, 1789

Thomas Charles oedd prif arweinydd ail genhedlaeth y Methodistiaid yng Nghymru a daeth yn un o aelodau pwysicaf yr enwad. Roedd Charles yn angerddol am bwysigrwydd y catecism ac ymgyrch yn pwysleisio ei arwyddocâd oedd y cyhoeddiad – ‘Crynodeb o egwyddorion crefydd’; cyfieithwyd i’r Saesneg yn ddiweddarach hefyd fel ‘A Short Evangelical Catechism’. Cyhoeddiad i blant ydoedd.

Eisiau darllen mwy o gofnodion o’r gyfres hon? Gweler isod:

 

Elen Hâf Jones – Swyddog Prosiectau Mynediad Digidol

Crëwyd y cofnod yma fel rhan o brosiect ‘The Rise of Literacy’, Europeana

Mae'r cofnod hwn hefyd ar gael yn: English

Comments are closed.

Categorïau

Chwilio

Archives

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog