Blog

Postiwyd - 19-09-2018

Casgliadau / Collections / Newyddion a Digwyddiadau

Cofnodion Llongau Aberystwyth

Creu data agored cysylltiedig ar gyfer cofrestri llongau Fictorianaidd

Mae gwirfoddolwyr yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru wedi bod yn trawsgrifio cofnodion llongau o’r 19eg ganrif ar gyfer Aberystwyth, ac mae’r rhain bellach yn cael eu rhannu’n agored gan Wicimediwr Cenedlaethol y Llyfrgell ar Wikidata.

 

Am y tro cyntaf mae’n bosib gweld a chwestiynu’r cofnod hanesyddol cyfoethog hwn er mwyn i ni gael cipolwg ar fywyd yn Aberystwyth yn y 19eg ganrif.

 

Yn y 18fed a’r 19eg Ganrif, nid oedd yn hawdd cyrraedd Gorllewin Cymru. Cyn dyfodiad y trên a dyfeisio tarmac, y ffordd orau o gael nwyddau i mewn ac allan o Orllewin Cymru oedd ar longau. Roedd y llongau’n ddiwydiant ffyniannus yn nhrefi a phentrefi ar hyd arfordir Gorllewin Cymru ac nid oedd Aberystwyth yn eithriad. Mae cofnodion am fwy na 500 o longau a gofrestrwyd yn Aberystwyth yn goroesi yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru ac Archifdy Sir Ceredigion.

 

Harbwr Aberystwyth gan Alfred Worthington

 

Dechreuodd gwirfoddolwyr yn y Llyfrgell Genedlaethol drawsgrifio cofnodion llongau Aberystwyth yn 2012. Roedd y data a ddetholwyd ganddynt yn cynnwys gwybodaeth am y llongau, eu criw a’r teithiau a ymgymerwyd ganddynt.

 

Yn 2016 dechreuodd y Llyfrgell archwilio’r posibilrwydd o gyfoethogi rhai elfennau o’r data gan ddefnyddio Wikidata fel llwyfan i’w rannu. Os nad ydych chi’n gyfarwydd â Wikidata, mae’n rhan o’r teulu o wefannau Wikimedia, sy’n cynnwys Wikipedia, ac mae’n gronfa ddata enfawr o ddata agored, am ddim. Nid yw Wikidata yn chwech oed eto ond mae eisoes yn cynnwys 50 miliwn o eitemau data am bob math o bynciau, a ychwanegwyd gan wirfoddolwyr a sefydliadau sy’n dymuno rhannu eu data gyda’r byd. Cydweithiodd Wicimediwr y Llyfrgell gydag Archifdy Sir Ceredigion, sy’n dal gwybodaeth ychwanegol am y llongau, er mwyn creu data cysylltiedig am y llongau eu hunain. Roedd y data hwn yn cynnwys manylion megis math a maint pob llong, dyddiad a lleoliad yr adeiladwaith ac, lle y gwyddys, eu tynged.

 

O hyn, roeddem yn gallu dechrau cloddio yn y data, a chreu darluniau dadlennol. Os ydych chi am weld yr enwau mwyaf poblogaidd ar gyfer llongau a gofrestrwyd yn Aberystwyth, er enghraifft, gallwn adfer a chyflwyno’r wybodaeth hon yn hawdd. Dangosodd map o leoliadau adeiladu’r llongau rhai ffeithiau diddorol hefyd. Fel y byddech chi’n ei ddisgwyl, adeiladwyd llawer o’r llongau yn lleol yn Aberystwyth, Borth ac Aberdyfi, er enghraifft, ond mae’r data hefyd yn dangos bod dwsinau o longau wedi’u hadeiladu yng Nghanada. Darganfyddwyd, trwy ychydig ymchwil, fod llywodraeth y dydd yn mor bryderus am ymosodiad Ffrengig eu bod wedi sefydlu iardiau adeiladu llongau yn fwriadol mewn tiroedd mwy diogel, fel Ynys Tywysog Edward oddi ar Arfordir Canada, er mwyn diogelu’r gallu i symud nwyddau o gwmpas y Deyrnas Unedig.

 

Map Geiriau o’r enwau llongau mwyaf poblogaeth

 

Chwith; llongau adeiladwyd yng Nghanada. Dde; llongau adeiladwyd yn Aberystwyth ac Aberdyfi

Roeddem hefyd yn gallu plotio’r holl longddrylliadau a grybwyllir yn y cofnodion. Mae hyn nid yn unig yn tanlinellu’r peryglon o hwylio yn y 19eg ganrif, ond mae’n dangos sut mae llongau o bentrefi bach Gorllewin Cymru wedi teithio’r byd. O India, Tsieina ac Affrica i Dde America a hyd yn oed y Polyn Deheuol, roedd morwyr Cymru wedi teithio’r byd hysbys.

 

 

Lleoliad llongddrylliadau a gofnodwyd yn y cofnodion llongau

 

Ar ôl y gwaith trawsgrifio cychwynnol, roedd llawer o’r gwirfoddolwyr a oedd wedi gweithio ar y casgliad yn awyddus i wneud mwy, i gasglu mwy o wybodaeth am y llongau, eu criw a’u perchnogion, felly yn 2017 gosodwyd cyfres o dasgau newydd. Dechreuodd gwirfoddolwyr chwilio am ffotograffau a phaentiadau o’r llongau, ymchwilio i dynged mwy o’r llongau, cofnodi perchnogion pob llong a dechrau’r dasg enfawr o ymchwilio i fywydau meistr pob llong a enwir yn y cofnodion.

 

Er y bydd y dasg o nodi’r holl feistri llongau yn cymryd peth amser eto, mae’r cyntaf o’r tasgau bellach wedi’i gwblhau. Mae data am berchnogion pob llong yn bodoli yn y cofnodion llongau gwreiddiol, ond nid oedd hyn o fewn sgôp y prosiect gwreiddiol, felly rydym ni’n ddiolchgar iawn i ddau o’r gwirfoddolwyr a oedd yn gweithio ar y prosiect gwreiddiol, Lilian a Myfanwy am fynd yn ôl drwy’r cofnodion, a ffynonellau eraill megis y ‘Crew List Index Project’ a thynnu’r data allan. Mae llawer o’r data bellach wedi’i ymgorffori gyda gweddill y data ar gyfer y llongau ar Wikidata. Ar wahân i ddarparu ffordd hawdd i chwilio ac archwilio’r data a gedwir yn y casgliad, mae’r Wikidata yn ein galluogi i holi a darlunio’r data mewn ffyrdd newydd, sy’n ein helpu i ddeall yn well beth mae’r cofnodion yma’n ei ddweud wrthym.

 

Mae’r data newydd nawr yn golygu, ar gyfer llawer o longau, y gallwn siartio eu perchnogaeth trwy gydol eu bywyd ar y moroedd. Rydym hefyd wedi gallu creu eitemau data ar gyfer pob un o berchnogion y llongau, boed yn unigolion neu gwmnïau llongau sefydledig. Gwyddomy lleoliad lle seliwyd y cwmnïau, a lle roedd unigolion yn byw, ac rydym yn gwybod, o’u henwau prun ai oeddent yn ddynion neu’n fenywod.

 

Er enghraifft, allan o’r 630 o berchnogion a nodwyd, mae 47 yn fenywod. Byddai angen mwy o ymchwil, ond ar yr olwg gyntaf, mae’n edrych fel bod y rhan fwyaf o’r 47 wedi cymryd perchnogaeth yn dilyn marwolaeth eu gwŷr.

 

Mae’r cofnodion yn dangos sut yr oedd y llongau’n newid dwylo’n rheolaidd. Os y cymerwn ni’r ‘Volunteer’ (enw addas), gallwn lunio siart sy’n dangos ei holl berchnogion, y llongau eraill y mae’r bobl hynny berchen, a pherchenogion eraill y llongau hynny – sydd yn peintio darlun cymhleth o’r busnes perchnogaeth llongau yng Ngorllewin Cymru. A dylid nodi, mewn sawl achos, mai prif gyfranddalwyr neu berchennog/rheolwr penodedig yw’r 630 o berchenogion a nodir. Roedd gan lawer o’r llongau hyn gyfranddalwyr lluosog, gan olygu bod gan nifer o bobol o gefndir gwahanol, y gallu i fforddio buddsoddi yn y fasnach longau prysur.

 

 

Perchnogion y  ‘Volunteer’ efo llongau a perchnogion cysylltiedig

 

Gallwn hefyd weld pwy oedd y unigolion pwysig yn Aberystwyth trwy chwilio’r data am berchnogion llongau yn ôl y nifer y llongau yr oeddent yn berchen. Daeth Thomas Jones, gwneuthurwr llongau Aberystwyth i’r blaen, yn berchen fwy na 20 o longau o un adeg i’r llall.

 

Perchnogion llongau yn ol  nifer o llongau

 

Llinell amser o longau sydd yn berchen i Thomas Jones

Mae Wikidata, fel Wikipedia, yn llwyfan y gall unrhyw un ei olygu felly nawr gall unrhyw un helpu i wella’r data. Os ydynt yn gweld camgymeriadau, neu os oes ganddynt wybodaeth ychwanegol, gellir ei ychwanegu’n hawdd i Wikidata. Mae ein gwirfoddolwyr yn dal i weithio’n galed i gasglu rhagor o ddata, felly bydd y data sy’n gysylltiedig â chofnodion Llongau Aberystwyth yn parhau i dyfu dros y misoedd a’r blynyddoedd i ddod. Mae pawb yn rhydd i archwilio ac ailddefnyddio’r data, felly ar gyfer y rhai yn eich plith sy’n dechnegol, mae croeso i chi hacio, creu, mashio ac ail-weithio ein data, a sicrhewch eich bod yn rhannu’r canlyniadau gyda ni!

 

 

Jason Evans

Wicimediwr Cenedlaethol

Tagiau: , , , , , ,

Postiwyd - 14-09-2018

Casgliadau / Digido

Datgelu’r Gwrthrychau: Llyfrau Coginio a Ffordd o Fyw

Ym mis Hydref eleni bydd y Llyfrgell yn rhannu nifer o eitemau ychwanegol o’i chasgliadau ar Europeana Collections, sef llwyfan ddiwylliannol ddigidol Ewropeaidd. Fel rhan o’r prosiect ‘The Rise of Literacy’ mae’r Llyfrgell yn cydweithio â 12 sefydliad Ewropeaidd er mwyn olrhain datblygiad llythrennedd yn Ewrop. Yn y gyfres flog wythnosol -‘Datgelu’r Gwrthrychau‘, bydd rhai o gyfraniadau’r Llyfrgell yn cael eu datguddio fesul thema.

Yr wythnos hon, llyfrau coginio a ffordd o fyw sy’n mynnu ein sylw. Dyma ddetholiad o eitemau fydd yn cael eu digido a’u cyfrannu yn sgil y prosiect.

 

Augusta Hall – Good cookery illustrated. And recipes communicated by the Welsh hermit of the cell of St. Gover, with various remarks on many things past and present (1867)

Noddwraig hael o ddiwylliant gwerinol Cymreig oedd Augusta Hall, neu Arglwyddes Llanofer. Cyfres o straeon a ryseitiau Cymreig a geir yn ei chyfrol ‘Good cookery illustrated’. Strwythurwyd y gwaith ar ffurf deialog, rhwng teithiwr yn ymweld â Llanofer a meudwy o’r ardal.

Thomas, Thomas – Llyfr Coginio a Chadw Tŷ (1880)

Gweinidog Wesleaidd ac awdur amrywiol oedd Thomas Thomas. Cynhyrchodd nifer o lyfrau poblogaidd ac roedd ‘Llyfr Coginio a Chadw Tŷ’ yn arbennig o lwyddiannus. Roedd y llyfr hwn wedi ei anelu at fenywod Cymru. Ei brif nod oedd dysgu’r wraig Gymreig sut i baratoi a choginio bwyd blasus a maethlon. Llyfr cyfeirio ydoedd i’r gogyddes ddibrofiad, fel y noda’r awdur wrth gyfiawnhau manylder llethol ei gyfarwyddiadau. Rhoddwyd cyfarwyddiadau ar sut i drefnu’r aelwyd er mwyn sicrhau cartref iach a chysurus ar gyfer yr uned deuluol. Roedd yr awdur yn argyhoeddedig mai diffygion ynghylch y cartref a yrrai gwŷr i’r dafarn.

Thomas, Thomas – Llyfr pawb ar bob-peth: sef, y ffordd oreu i gyflawni holl ddyledswyddau, ac i gyfarfod a holl amgylchiadau bywyd cyffredin (1880)

Roedd ‘Llyfr pawb ar bob-peth’ hefyd ymysg rhai o weithiau mwyaf poblogaidd Thomas Thomas. Cyfrol fechan o gyfarwyddiadau i ‘bawb ar bob-peth’ ydoedd. Fe’i hanelwyd at gynulleidfa eang ac amrywiol. I’r dyn ifanc, cyflwynwyd cyfarwyddiadau ar sut i ddarllen ac ysgrifennu, esboniwyd y cod ymddygiad derbyniol, fe’i cynghorwyd ar sut i wisgo’n daclus a dewis gwraig addas. I’r ferch ifanc rhoddwyd cyfarwyddiadau manwl ar sut i lanhau a chadw gwisgoedd. I’r pâr ifanc awgrymwyd sut i ddewis, prynu ac adeiladu tŷ, trefnu’r cartref a llywodraethu’r teulu. I’r ffarmwr a’r amaethwr cafwyd argymhellion ar sut i drin y tir, magu stoc a sicrhau cynnyrch o’r radd flaenaf.

Eisiau darllen mwy o gofnodion o’r gyfres hon? Gweler isod:

Elen Hâf Jones – Swyddog Prosiectau Mynediad Digidol

Crëwyd y cofnod yma fel rhan o brosiect ‘The Rise of Literacy’, Europeana

Tagiau: ,

Postiwyd - 10-09-2018

Arddangosfeydd / Casgliadau / Cerddoriaeth / Collections

Dawn anhygoel Morfydd Owen

A refined and beautiful talent: thoughts on the centenary of the death of Morfydd Owen (1891-1918) yw teitl cyflwyniad Dr Rhian Davies yn y Drwm ar 11 Medi.  Mae’r dyddiad yn arwyddocaol gan mai can mlynedd i’r dyddiad hwn y claddwyd Morfydd Owen ym mynwent Ystumllwynarth.  Bu farw’r gyfansoddwraig, y gantores a’r pianydd yn drasig o ifanc ar 7 Medi 1918 yn chwech ar hugain mlwydd oed.  Mae’r cyflwyniad yn perthyn i gyfres o nifer o ddigwyddiadau a drefnwyd gan Gŵyl Gregynog i nodi canmlwyddiant ei marwolaeth.  Dr Rhian Davies yw Cyfarwyddwr Artistig yr ŵyl a’r prif awdurdod ar Morfydd Owen. Dyfarnwyd doethuriaeth iddi gan Brifysgol Bangor yn 1999 am ei thraethawd ymchwil arni.

Ganwyd Morfydd Owen ar 1 Hydref 1891 yn Nhrefforest ac fe’i magwyd ar aelwyd gerddorol iawn.  Cafodd yrfa ddisglair dros ben yn astudio cerddoriaeth ym Mhrifysgol Caerdydd gyda’r Athro David Evans ac enillodd radd Mus. Bac. yn 1912.  Mynychodd yr Academi Gerdd Frenhinol yn Llundain, 1912-1917, ac enillodd Fedal Arian Charles Lucas am gyfansoddi Nocturne, gwaith i gerddorfa.  Fe’i hetholwyd yn Aelod o’r Academi Gerdd Frenhinol yn 1918.

Derbyniwyd Morfydd Owen yn aelod o Orsedd y Beirdd yn Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam 1912 a’i henw barddol oedd ‘Morfydd Llwyn-Owen’ sef cyfuniad o’i henw a chartref ei thad Plas Llwyn Owen, Bontdolgadfan, ger Llanbrynmair.  Cafwyd perfformiad sensitif o’i chân ‘Yr oenig’ yng nghystadleuaeth y Rhuban Glas yn yr Eisteddfod Genedlaethol eleni.

Yr oedd yn ddawnus iawn, meddai ar lais mezzo-soprano cyfoethog, yr oedd yn bianydd medrus, ac yn gallu cyfansoddi mewn amryw o arddulliau o emyn-donau i ddarnau cerddorfaol.  Sefydlwyd ysgoloriaeth er cof amdani ym Mhrifysgol Caerdydd a’r enillydd cyntaf oedd Grace Williams yn 1923.  Cedwir llawysgrifau o gerddoriaeth Morfydd Owen a’i memorabilia personol yn Adran Archifau a Chasgliadau Arbennig Prifysgol Caerdydd.

I nodi canmlwyddiant geni Morfydd Owen yn 1991 darlledwyd drama-ddogfen gan S4C ac yn yr Hydref dangosir ffilm Morfydd ar y sianel.  Mae’n ymwneud â pherthynas Morfydd Owen a’i gŵr Dr Ernest Jones a briododd mewn Swyddfa Gofrestru yn Llundain ar ôl carwriaeth fer.  Awdur y sgript yw Siwan Jones.  Bu Rhian Blythe neu ‘Morfydd’ yma yn y Llyfrgell yn ymchwilio i’w hanes diddorol.

Bydd arddangosfa fechan o eitemau o gasgliadau’r Llyfrgell i’w gweld yn Ystafell Summers ar 11 Medi i gyd-fynd â’r cyflwyniad ar Morfydd Owen.  Yn eu plith mae llawysgrifau cerddorol, llythyrau yn ei llaw, ffotograffau, rhaglenni cyngherddau a dwy gyfrol goffa i Morfydd Owen a gyflwynwyd gan Dr Ernest Jones i’w dad-yng-nghyfraith William Owen.

Ann Francis Evans

Postiwyd - 07-09-2018

Casgliadau / Digido

Datgelu’r Gwrthrychau: Gwyddoniaeth a Mathemateg

Ym mis Hydref eleni bydd y Llyfrgell yn rhannu nifer o eitemau ychwanegol o’i chasgliadau ar Europeana Collections, sef llwyfan ddiwylliannol ddigidol Ewropeaidd. Fel rhan o’r prosiect ‘The Rise of Literacy’ mae’r Llyfrgell yn cydweithio â 12 sefydliad Ewropeaidd er mwyn olrhain datblygiad llythrennedd yn Ewrop. Yn y gyfres flog wythnosol -‘Datgelu’r Gwrthrychau‘, bydd rhai o gyfraniadau’r Llyfrgell yn cael eu datguddio fesul thema.

Yr wythnos hon, cyhoeddiadau gwyddonol a mathemategol sy’n mynnu ein sylw. Dyma ddetholiad o eitemau fydd yn cael eu digido a’u cyfrannu yn sgil y prosiect.

 

Robert Recorde – The Whetstone of Witte: whiche is the seconde parte of arithmetike; containyng thextraction of rootes: the cossike practise, with the rule of equation: and the woorkes of surde nombers (1557)

Fe gyhoeddwyd gwaith nodedig yr athro a mathemategydd Robert Recorde ‘The Whetstone of Witte’ ym 1557. Yn ei lyfr cyflwynwyd algebra a symbol yr hafalnod (=) am y tro cyntaf mewn cyhoeddiad print.

Robert Hooke – Micrographia (1665)

Bu Robert Hooke yn Bennaeth Arbrofion gyda’r Gymdeithas Frenhinol ac roedd ei ddiddordebau gwyddonol yn amrywiol iawn. Gwnaeth gyfraniadau arloesol i’w faes, yn enwedig ei ddyfais – y microsgop cyfansawdd. Drwy ei ficrosgop, astudiodd bryfed, planhigion, plu ac adar, ac ymddangosodd y rhain ar ffurf darluniau yn ‘Micrographia’. Yn ei gyfrol, cyflwynodd Hooke ffyrdd newydd o gynnal arbrofion gwyddonol; drwy er enghraifft bwysleisio pwysigrwydd arsylwi gofalus a chofnodi canlyniadau. Bu cysyniadau Hooke yn ddylanwadol iawn a daeth llawer ohonynt i fod yn arferion cyffredin o fewn y maes gwyddonol.

William Robert Grove – On the Correlation of Physical Forces: being the substance of a course of lectures delivered in the London Institution, in the year 1843 (1846)

Yr oedd William Robert Grove yn wyddonydd ffisegol, yn farnwr ac yn gyfreithiwr Cymreig. Gweithiodd yn ddiwyd yn y maes gwyddonol ac fe dderbyniodd gryn ganmoliaeth ynghylch ei brosiectau ymchwil personol. Ystyrir ei gyfrol ‘On the Correlation of Physical Forces’ (1846) yn gyhoeddiad clasurol. Ynddo, esboniodd yr egwyddor o gynilo ynni. Mae’n werth cydnabod dyddiad y cyhoeddiad oblegid fe’i lledaenwyd flwyddyn ynghynt na thraethawd enwog Herman von Helmholtz, ‘Über die Erhaltung der Kraft’ (“Cadwraeth Grymoedd”), a oedd yn trafod yr un egwyddor.

William Henry Preece – Telegraphy (1914)

Yn gyffredinol, cysylltwyd William Henry Preece â maes peirianneg delegraffig. Fe addysgwyd ef yng Ngholeg y Brenin, Llundain a datblygodd ei yrfa yn yr ardal. Penodwyd Preece yn drydanwr i’r Swyddfa Bost Cyffredinol ym 1877, a derbyniodd dyrchafiad i swydd y prif beiriannydd ym 1892. Yn ‘Telegraphy’ roedd modd synhwyro diddordeb yr awdur yn natblygiad ei faes.

Elen Hâf Jones – Swyddog Prosiectau Mynediad Digidol

Crëwyd y cofnod yma fel rhan o brosiect ‘The Rise of Literacy’, Europeana

Tagiau: ,

Postiwyd - 31-08-2018

Casgliadau / Digido

Datgelu’r Gwrthrychau: Ymatebion i’r Llyfrau Gleision

Ym mis Hydref eleni bydd y Llyfrgell yn rhannu nifer o eitemau ychwanegol o’i chasgliadau ar Europeana Collections, sef llwyfan ddiwylliannol ddigidol Ewropeaidd. Fel rhan o’r prosiect ‘The Rise of Literacy’ mae’r Llyfrgell yn cydweithio â 12 sefydliad Ewropeaidd er mwyn olrhain datblygiad llythrennedd yn Ewrop. Yn y gyfres flog wythnosol -‘Datgelu’r Gwrthrychau‘, bydd rhai o gyfraniadau’r Llyfrgell yn cael eu datguddio fesul thema.

Yr wythnos hon, cyhoeddiadau’n ymateb i gynnwys y Llyfrau Gleision sy’n mynnu ein sylw. Dyma ddetholiad o eitemau fydd yn cael eu digido a’u cyfrannu yn sgil y prosiect.

 

R. R. W. Lingen, J. C. Symons and H. R. Vaughan Johnson – Report of the Commissioners of Inquiry into the State of Education in Wales (1847)

Ym 1846 cyflwynodd William Williams, yr Aelod Seneddol dros Coventry, symudiad yn y Senedd a fyddai’n arwain at ymchwiliad swyddogol i gyflwr addysg yng Nghymru. Yn ôl Williams, a’r Llywodraeth Brydeinig yn gyffredinol, yr oedd y Cymry’n gyflym ddatblygu i fod yn garfan derfysglyd ac afreolus, ac felly hefyd yn bygwth sylfaeni gymdeithas. Yn ogystal, yr oedd swyddogion Llywodraethol yn tybio mai’r iaith Gymraeg oedd cyfrwng y fath weithgarwch. Yn ôl Kay-Suttleworth, Ysgrifennydd y Cyngor Addysg, byddai’r comisiwn yn cynnal “ymholiad i gyflwr addysg yng Nghymru, ac yn canolbwyntio ar fynediad y dosbarthiadau is i addysg a gwybodaeth cyfrwng Saesneg” – hynny yw iaith masnach, addysg uwch, llywodraeth a chyfraith. Fe benodwyd tri dirprwy i ymchwilio’r achos; R. W. W. Lingen, J. C. Symons a H. V. Johnson. Cyhoeddwyd eu casgliadau ar ffurf adroddiadau diweddarach, sy’n cael eu hadnabod fel ‘Y Llyfrau Gleision’. Beirniadwyd ansawdd cyffredinol addysg yng Nghymru gan y tri, hynny yw safon yr athrawon ynghyd a chyfleusterau a lleoliadau’r ysgolion. Serch hynny, rhaid cofio nad oedd cyflwr addysg yn Lloegr llawer gwell i’r mwyafrif o’r boblogaeth. Sylwadau’r dirprwywyr ynghylch anfoesoldeb a chymeriad y Cymry a daniodd yr ymateb chwyrnaf, yn enwedig eu nodiadau ar fenywod Cymreig. Er mai dim ond chwe tudalen o’r adroddiadau swmpus a neilltuwyd ar gyfer y fath beirniadaethau, fe’u trafodwyd yn helaeth gan y wasg genedlaethol. Gwelwyd yr adroddiadau fel ymosodiadau ar yr iaith Gymraeg hefyd o ganlyniad i’r beirniadaethau niferus a gyflwynwyd ynddynt ynghylch israddoldeb yr iaith.

Jane Williams (Ysgafell) – Artegall or, Remarks on the Reports of the Commissioners of Inquiry into the State of Education in Wales (1848)

Ganed yr awdur a’r hanesydd Jane Williams yn Llundain. Treuliodd cyfnod o’i bywyd yn Aberhonddu, ac o ganlyniad, datblygodd cyfeillgarwch rhyngddi hi a’r noddwr diwylliannol enwog Augusta Hall, neu Arglwyddes Llanofer. Wedi hynny, magodd Jane Williams ddiddordeb mewn llenyddiaeth Gymraeg a dysgodd yr iaith. Ysgrifennodd nifer o gyfrolau pwysig, er fe gyhoeddwyd ‘Artegall or, Remarks on the Reports of the Commissioners of Inquiry into the State of Education in Wales’ fel pamffled dienw. Archwilio dibynadwyedd y tystion a ddefnyddiwyd i lunio adroddiadau 1847 a wnaeth Williams yn ei phamffled. Anghymeradwyodd y cyffredinoli a waned gan y dirprwyon yn y Llyfrau Gleision.

Evan Jones (Ieuan Gwynedd) – Facts, figures, and statements, of illustration of the dissent and morality of Wales: an appeal to the English people (1849)

Bardd a phamffledwr oedd Evan Jones, neu Ieuan Gwynedd. Roedd yn gefnogwr brwd o’r mudiad dirwestol ac yn Anghydffurfiwr ymroddedig. Amddiffynnodd Anghydffurfiaeth yn erbyn ymosodiadau clerigwyr, yn enwedig eu beirniadaethau yng nghynnwys y Llyfrau Gleision. Roedd ganddo’r ddawn i gyflwyno dadleuon synhwyrol, ac fe amgylchynodd ei sylwadau gofalus â ffeithiau, fel y gwelir yn ei bamffledyn ‘Facts, figures, and statements, of illustration of the dissent and morality of Wales: an appeal to the English people’.

Robert Jones (R. J. Derfel) – Brad y Llyfrau Gleision (1854)

Bardd, awdur a sosialydd nodedig oedd R. J. Derfel. Ef oedd awdur y ddrama enwog ‘Brad y Llyfrau Gleision’ sef ymatebiad uniongyrchol i adroddiadau 1847. Portreadodd Cymru fel gwlad odidog a Duwiol yn y ddrama, ac o’r herwydd, yr oedd yn lleoliad annioddefol yn llygaid gythreuliaid uffern. Er hynny, derbyniwyd, â hoffter, clerigwyr Eglwysig Cymru, grŵp a ddarparodd lawer o dystiolaeth wrth lunio adroddiadau 1847. Wedi cyhoeddiad y Llyfrau Gleision cyhuddwyd rhai clerigwyr o frad, yn bennaf oll gan Anghydffurfwyr teyrngar. Yn ystod yr ail act danfonwyd tri archwilydd i Gymru gan Beelzebub (tywysog y cythreuliaid) i asesu cyflwr y wlad a’i phobl, nid yn annhebyg i’r tri dirprwy a benodwyd i lunio adroddiadau 1847. Fodd bynnag, cyflawnwyd y ‘brad’ gan glerigwyr yr Eglwys. Yr oedd rhai o’r farn, gan gynnwys Derfel, bod eu tystiolaeth wedi cynorthwyo, a hyd yn oed bwydo beirniadaethau gwrth Cymreig Llyfrau Gleision 1847. Ysbrydolwyd y ddrama gan chwedl ‘Brad y Cyllyll Hirion’.

Eisiau darllen mwy o gofnodion o’r gyfres hon? Gweler isod:

Elen Hâf Jones – Swyddog Prosiectau Mynediad Digidol

Crëwyd y cofnod yma fel rhan o brosiect ‘The Rise of Literacy’, Europeana

Tagiau: , ,

Postiwyd - 27-08-2018

#CaruMapiau / Collections

‘Spieghel’ Waghenaer

Yng Nghymru, mae 2018 wedi ei dynodi fel ‘Blwyddyn y Môr’ ac mae’r blog hwn, sef y trydydd eleni ar y thema forol, yn ymwneud â’r siart cynharaf o arfordir Cymru sydd yng Nghasgliad y Llyfrgell.  Mae’n dyddio o 1590 ac yn dangos Môr Hafren a grëwyd gan yr hydrograffydd a’r Iseldirwr Lucas Janszoon Waghenaer (1534-1606).  Roedd yr Is-almaenwyr yn hydrograffwyr a chartograffwyr Ewropeaidd blaenllaw, a thyfodd Leiden, Antwerp ac wedyn Amsterdam yn ganolfannau cynhyrchu siartiau yn ogystal â mapiau.

Swyddog morwyo oedd Waghenaer ac yn nes ymlaen daeth yn gasglwr tollau morol.  Profodd ei brofiadau ymarferol ar y môr a’i gysylltiadau â morwyr a swyddogion porthladdoedd yn fanteisiol wrth iddo lunio ei atlas morwrol neu arweiniad peilot i ddyfroedd arfordirol Ewrop. Roedd testun Waghenaer yn seiliedig ar gyhoeddiadau mordwyo traddodiadol yr unfed ganrif ar bymtheg ond roedd ei siartiau’n ychwanegu elfen arloesol gan wneud yr atlas morwrol hwn yr arweiniad peilot cyntaf yn y byd i’w gyhoeddi.

 


Roedd llwyddiant y Teerste Deel vande Spieghel der Zeevaerdt (Rhan Gyntaf y Sea Mirror) 1584 yn deillio o gasgliad siartiau arloesol Waghenaer, eu hengrafiadau cain a’r ffaith eu bod wedi’u rhwymo’n ymarferol mewn un gyfrol.  Mae’r siartiau’n dangos panoramas arfordirol ac yn darlunio proffiliau o glogwyni a thir yn edrych o gyfeiriad y môr, sy’n awgrymu bod y siartiau wedi’u darparu’n gyntaf ar y môr gan ddefnyddio croestoriadau cwmpawd i ‘leoli’ nodweddion arfordirol amlwg.

Serch hynny, yn aml iawn roedd safon cywirdeb y ffurfwedd arfordirol yn druenus gan fod tuedd i or-ddarlunio’r nodweddion arwyddocaol tra bod ardaloedd eang o dopograffi fel pe baent wedi’u lluniadu’n ddiofal o’r golwg.  Dadleuai rhai y gellid esgusodi’r afluniadau hyn gan fod siartiau o’r fath wedi’u bwriadu ar gyfer llywio ym  mynedfeydd y porthladdoedd pwysig ac nid ar gyfer mordwyo cyffredinol.  Yn hyn o beth, roedd Waghenaer ond yn cadw at yr hyn oedd yn hen draddodiad wrth lunio siartiau.

Bu llwyddiant y gyfrol gyntaf hon yn ysgogiad i Waghenaer gyhoeddi’r ail ran yn 1586 a oedd yn cynnwys testun Lladin.  Dilynwyd hwn gan gyfieithiadau eraill.  Pan ddangoswyd yr atlas i’r Frenhines Elizabeth a’i Chyfrin Gyngor, cymaint fu’r effaith fel y penderfynwyd cyfieithu argraffiad 1586 i’r Saesneg, tasg a bennwyd i Anthony Ashley (1551-1628), Clerc i’r Cyfrin Gyngor. Yn 1588 ymddangosodd The Mariner’s Mirrour am y tro cyntaf yn y Saesneg ac ar unwaith profodd hwn eto yn boblogaidd.  Daeth yr atlasau yn wybyddus i’r Prydeinwyr fel y ‘Waggoners’, enw generig ar gyfer atlasau a siartiau môr a oroesodd am hydoedd ar ôl i The Mariner’s Mirrour gael ei ddisodli gan siartiau newydd Iseldiraidd.  Ar ôl hynny, cyhoeddodd Waghenaer fersiynau mewn fformat llai a mwy ymarferol.

 

 

Gwilym Tawy

Curadur Mapiau

Postiwyd - 24-08-2018

Casgliadau / Digido

Datgelu’r Gwrthrychau: Cyhoeddiadau Gwleidyddol

Ym mis Hydref eleni bydd y Llyfrgell yn rhannu nifer o eitemau ychwanegol o’i chasgliadau ar Europeana Collections, sef llwyfan ddiwylliannol ddigidol Ewropeaidd. Fel rhan o’r prosiect ‘The Rise of Literacy’ mae’r Llyfrgell yn cydweithio â 12 sefydliad Ewropeaidd er mwyn olrhain datblygiad llythrennedd yn Ewrop. Yn y gyfres flog wythnosol -‘Datgelu’r Gwrthrychau‘, bydd rhai o gyfraniadau’r Llyfrgell yn cael eu datguddio fesul thema.

Yr wythnos hon, cyhoeddiadau gwleidyddol sy’n mynnu ein sylw. Dyma ddetholiad o eitemau fydd yn cael eu digido a’u cyfrannu yn sgil y prosiect.

 

Richard Price – A Discourse on the Love of our Country (1789)

Roedd Richard Price yn weinidog, athronydd ac yn gyfrifydd yswiriant. Caiff ei gofio’n bennaf fel traddodwr y bregeth enwog ‘A Discourse on the Love of our Country’ (1789); sef mynegiant o gefnogaeth tuag at egwyddorion y Chwyldro Ffrengig. Fe sbardunwyd pamffled gwleidyddol enwog Edmund Burke: ‘Reflections on the Revolution in France’ gan eiriau Price. Ystyrir y cyhoeddiad yn glasur erbyn heddiw. Wedi marwolaeth Richard Price ym 1791 fe gynhaliwyd cyfnod galaru swyddogol ym Mharis i’w anrhydeddu.

David Williams – Letters on Political Liberty, and the principles of the English and Irish projects of reform (1789)

Pamffledwr gwleidyddol oedd David Williams. Yn ei gyhoeddiad ‘Letters on Political Liberty’ y mae Williams yn cefnogi ac yn amddiffyn rhai o syniadau radicalaidd ymsefydlwyr Americanaidd, yn bennaf oll ynghylch diwygio ac ad-drefnu gwleidyddol. Cyfeiria hefyd at ei ddamcaniaeth bersonol am rôl seneddwyr gwleidyddol. Yn ei dyb, fe ddylai deiliaid y fath swyddi ymddwyn fel ymddiriedolwyr a gwarcheidwaid hawliau dynol. Magodd David Williams enwogrwydd yn Ffrainc. Dosbarthwyd ei gyhoeddiad ‘Letters on Political Liberty’ yn eang yno wedi iddo gael ei gyfieithu i’r Ffrangeg. Fe werthfawrogwyd y gwaith yn arbennig gan arweinwyr y Chwyldro a dyfarnwyd dinasyddiaeth Ffrengig i Williams.

John Jones (Jac Glan-y-gors) – Seren tan gwmmwl, neu ychydig sylw ar frenhinoedd, escobion, arglwyddi, &c. a llywodraeth Lloegr yn gyffredin. Wedi ei ysgrifennu er mwyn y Cymru uniaith (1795)

Cofir am Jac Glan-y-gors fel awdur dychanol; yr oedd hefyd yn geidwad tafarn nodedig. Yn ei bamffled ‘Seren tan gwmmwl’ trafoda’r awdur syniadau Thomas Paine drwy gyfrwng y Gymraeg, gan gyflwyno ei ddamcaniaethau i gynulleidfa newydd. Yr oedd yn rhannu’r un egwyddorion a Paine ynghylch rhyfel, y frenhiniaeth, yr Eglwys Sefydledig, a hawliau dynol. Caiff y rhain oll eu trafod yn ‘Seren tan gwmmwl’. Yr oedd Jac Glan-y-gors yn aelod blaenllaw o gymdeithas Cymry Llundain ar ddiwedd y ddeunawfed ganrif a chydsefydlodd Cymdeithas y Cymreigyddion.

Unofficial Reform Committee – The Miners’ Next Step: being a suggested scheme for the reorganization of the Federation (1912)

Maniffesto ar ffurf pamffled yw ‘The Miners’ Next Step’ a ffurfiwyd ei gynnwys gan Bwyllgor Diwygio answyddogol. Daethpwyd a’r pwyllgor ynghyd gan Noah Ablett (glöwr ac arweinydd Undeb Llafur), yn ogystal ag A. J. Cook, Henry Mainwaring ac eraill. Maniffesto syndicalaidd ydyw, a rhoddwyd cryn gyhoeddusrwydd i’w gynnwys. Drwy ‘The Miners’ Next Step’ y mae’r pwyllgor yn ymgyrchu dros ddiwygiadau ym mherchnogaeth, rheolaeth a threfniant y pyllau glo, ceir cyfeiriad hefyd at greu undeb diwydiannol unigol a chynhwysfawr. Yn ogystal, cyflwynir y syniad y dylai’r diwydiant gael ei reoli a’i berchnogi gan weithwyr. Ysgogodd ‘The Miners’ Next Step’ trafodaethau dwys o fewn y maes diwydiannol ac mae’n hysbys heddiw am ei syniadau Syndicalaidd a Marcsaidd.

Eisiau darllen mwy o gofnodion o’r gyfres hon? Gweler isod:

 

Elen Hâf Jones – Swyddog Prosiectau Mynediad Digidol

Crëwyd y cofnod yma fel rhan o brosiect ‘The Rise of Literacy’, Europeana

Tagiau: ,

Postiwyd - 23-08-2018

Heb ei gategoreiddio

Golwg cyntaf ar wefan newydd y Bywgraffiadur

Mae’r Llyfrgell wedi rhoi mynediad i fersiwn Alffa o wefan newydd y Bywgraffiadur, gan roi cip o’r newidiadau y gallwn ddisgwyl eu gweld pan fydd yn cael ei lansio yn yr hydref.

Dyma gefndir y prosiect, crynodeb o’r hyn y gallwch ddisgwyl ei weld ar y wefan Alffa, a sut y gallwch ein helpu gyda datblygiad y wefan newydd dros yr wythnosau nesaf.

Y Bywgraffiadur Cymreig

Mae gwefan y Bywgraffiadur Cymreig yn cynnwys bron i 5,000 o fywgraffiadau dynion a menywod sydd wedi gwneud cyfraniad nodedig i fywyd Cymru a thu hwnt. Ymddangosodd ar ffurf cyfrolau print yn gyntaf, ac mae eu cynnwys wedi bod ar gael trwy’r wefan ers ei lansiad yn 2003.

Trwy gydweithio rhwng Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru a’r Llyfrgell Genedlaethol, a chefnogaeth Cymdeithas y Cymmrodorion, mae erthyglau newydd wedi’u hychwanegu i’r adnodd ers iddo droi yn ddigidol.

Y wefan bresennol

Mae gwefan bresennol y Bywgraffiadur yn galluogi defnyddwyr i:

  • chwilio yn ôl enw person
  • chwilio allweddair (holl destun yr erthyglau)
  • pori trwy gyfenwau’r unigolion sydd ynddo yn nhrefn y wyddor.

Mae erthyglau ar ffurf testun, gyda rhai ohonynt yn cynnwys darlun(iau) o’r unigolyn.

Mae gwerth a phwysigrwydd y Bywgraffiadur fel adnodd i Gymru a’i phobl wedi’i gadarnhau yn Nghynllun Strategol y Llyfrgell ar gyfer 2017-2021, Cof y Genedl: Llunio’r Dyfodol, a chanlyniad hynny yw’r prosiect hwn i ddiweddaru a diwygio’r wefan. Gwnaed y prosiect yn bosibl gyda chymorth ariannol Ymddiriedolaeth Colwinston a’r Llyfrgell Genedlaethol, a’n nod yw lansio’r wefan newydd yn nhymor yr hydref.

Beth sy’n wahanol am y wefan Alffa?

Prototeip yw’r wefan Alffa a’i phwrpas yw sicrhau bod ffwythiannau yn gweithio fel y dylent. Nid yw wedi’i wisgo â dyluniad newydd ar hyn o bryd, ac nid yw holl erthyglau’r wefan bresennol wedi’u hychwanegu iddi eto.

Er hynny, mae’r fersiwn hon yn cynnig rhai ffwythiannau newydd sydd werth eu nodi:

  • Dull mwy soffistigedig o chwilio sy’n nodi os yw enw wedi’i grybwyll mewn erthyglau eraill yn ogystal â bod yn destun erthygl ei hun.
  • Y gallu i hidlo eich canlyniadau yn ôl rhywedd, awdur yr erthygl, categori thematig ac iaith yr erthygl.
  • Y gallu i bori trwy awduron yr erthyglau er mwyn darllen eu cyfraniadau hwy yn unig.
  • Lle mwy amlwg ar y dudalen flaen i erthyglau newydd.
  • Cyflwyno erthygl nodweddol (featured article)
  • Blwch ‘ffeithiau allweddol’ yn yr erthyglau

Pa nodweddion newydd eraill allwn ni ddisgwyl eu gweld?

Bydd nodweddion newydd eraill yn cynnwys:

  • Deunydd fideo yn ogystal a darluniau
  • Dull o gasglu rhoddion/nawdd i’r Bywgraffiadur
  • Gwybodaeth ynglyn â sut i ddyfynnu erthyglau

Agwedd arall hanfodol o’r wefan newydd fydd sicrhau ei bod yn addasu yn effeithiol ar gyfer defnydd ar ffonau symudol.

Beth am ddyluniad newydd y wefan?

Mae’r dyluniad ar gyfer y wefan newydd yn cael ei ddatblygu ar hyn o bryd. Mae dolenni i’r dyluniadau cychwynnol i’w cael ar dudalen flaen y fersiwn Alffa.

Y bwriad yw cyflwyno dyluniad sy’n fwy trawiadol a chyfoes yr olwg, tra hefyd yn cadw at y lliw coch cyfarwydd.

Sut allwch chi helpu?

Byddem yn ddiolchgar iawn pe baech yn dechrau gwneud defnydd o’r wefan Alffa, a rhoi gwybod i ni:

  • a oes unrhyw beth nad yw’n gweithio fel y dylai, neu fel y byddech yn ei ddisgwyl?
  • beth arall hoffech chi i wefan y Bywgraffiadur ei wneud?

Gallwch anfon eich sylwadau, awgrymiadau neu gwestiynau at ybc@llgc.org.uk neu gysylltu â ni trwy’r cyfrif Twitter @Bywgraffiadur

 

Dr Dafydd Tudur

Pennaeth Isadran Mynediad Digidol

Postiwyd - 20-08-2018

Casgliadau / Collections

Rhowch eich barn ar tanysgrifiadau printiedig Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Mae adolygiad cynhwysfawr o danysgrifiadau cyfnodolion print cyfredol yn cael ei gynnal gan Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Mae’r tanysgrifiadau hyn yn rhan gynyddol o gyllideb dderbynion y Llyfrgell a’u pris wedi codi’n sylweddol yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Yn ogystal, oherwydd newid anghenion ein defnyddwyr, mae’r Llyfrgell yn cyfeirio mwy o’i chyllideb at adnoddau electronig ar-lein ac mae rhai o’r rhain yn darparu mynediad ar-lein i gyfnodolion.

 

 

Yn ystod yr adolygiad mae’r Llyfrgell wedi clustnodi nifer o gyfnodolion ar gyfer eu diddymu. Cyn symud ymlaen gyda hyn, bydd y Llyfrgell yn eu rhoi gerbron ar gyfer ymgynghoriad cyhoeddus. Os credwch y dylai’r Llyfrgell barhau i danysgrifio i gyfnodolyn sydd ar y rhestr, danfonwch ebost at alb@llgc.org.uk erbyn 20 Medi 2018. Defnyddir eich sylwadau i flaenoriaethu’r rhestr a bydd sylwadau cadarnhaol yn ei gwneud hi’n fwy tebygol y bydd y Llyfrgell yn parhau i danysgrifio.

 

Archivio storico italiano

Boston Studies in the Philosophy of Science

Buxtehude Collected Works

Cahiers d’etudes hispaniques medieval

Camillo Cavour. Epistolario

Catalogues regionaux des incunables des bibliotheques publiques de France

Ergänzungsbände zu den Hauptschriften / Nikolaus Ludwig von Zinzendorf

Heinrich Schütz. New Edition of the Complete Works

Hermes. Einzelschriften

Heinrich Heine’s Sämmtliche Werke Heine, H.: Werke-Briefe-Lebenszeugnisse

Hindemith, Paul, 1895-1963. Works

Italia medioevale e umanistica

Josquin, des Prez. New edition of the collected works

Mnemosyne : bibliotheca classica batava

Polish Analytical Philosophy

Poznań Studies in the Philosophy of the Sciences and the Humanities

Recent Researches in the Music of the Nineteenth and Early Twentieth Centuries

Schriften zu Leben und Werk / Alfred Döblin

Société des Textes Français Modernes

Studi sul Boccaccio

 

Aled Betts,

Llyfrgellydd Derbyn

Postiwyd - 17-08-2018

Casgliadau / Collections / Digido

Datgelu’r Gwrthrychau: Cerddoriaeth

Ym mis Hydref eleni bydd y Llyfrgell yn rhannu nifer o eitemau ychwanegol o’i chasgliadau ar Europeana Collections, sef llwyfan ddiwylliannol ddigidol Ewropeaidd. Fel rhan o’r prosiect ‘The Rise of Literacy’ mae’r Llyfrgell yn cydweithio â 12 sefydliad Ewropeaidd er mwyn olrhain datblygiad llythrennedd yn Ewrop. Yn y gyfres flog wythnosol -‘Datgelu’r Gwrthrychau‘, bydd rhai o gyfraniadau’r Llyfrgell yn cael eu datguddio fesul thema.

Yr wythnos hon, cerddoriaeth wedi’i gyhoeddi sy’n mynnu ein sylw. Dyma ddetholiad o eitemau fydd yn cael eu digido a’u cyfrannu yn sgil y prosiect.

 

Ann Griffiths (golygwyd gan Thomas Charles) – Casgliad o Hymnau: gan mwyaf heb erioed eu hargraffu o’r blaen (1806)

Cofir am Ann Griffiths fel bardd a lluniwr emynau. Mae ei chyfansoddiadau’n garreg filltiroedd pwysig yn hanes llenyddiaeth menywod. Yn y gyfrol hon ceir cofnod o’i gwaith cynharaf. Roedd Griffiths yn aelod ymroddgar o’r Gymdeithas Fethodistaidd a cheir cofnod o’i phrofiadau ysbrydol yn ei hemynau. Fel rhan o’r gred Fethodistaidd, anogwyd aelodau i ddatblygu perthynas personol â Duw a thrafodwyd y profiad hwnnw yn y seiat. Fe ysbrydolwyd Ann Griffiths gan ieithwedd ddwys y seiat, ynghyd a barddoniaeth werinol. Rhaid cofio mai cyfansoddwraig lafar ydoedd ac ni luniwyd ei hemynau ar gyfer dibenion cynulleidfaol. Er hynny, dysgodd ei morwyn, Ruth, ei gwaith ar gof a’u hadrodd yn y pendraw i’w gŵr – y pregethwr nodedig John Hughes. Cofnododd yntau gweithiau Ann Griffiths. Golygwyd ‘Casgliad o Hymnau’ gan Thomas Charles o’r Bala.

John Roberts (Ieuan Gwyllt) – Llyfr Tonau Cynulleidfaol (1859)

Roedd John Roberts yn weinidog gyda’r Methodistiaid Calfinaidd ac yn gerddor nodedig. Ystyrir ei gyhoeddiad ‘Llyfr Tonau Cynulleidfaol’ yn garreg filltir allweddol yn natblygiad canu cynulleidfaol yng Nghymru. Gweithiodd yn ddiwyd am chwe blynedd ar y gyfrol cyn iddi gael ei chyhoeddi ym 1859.

John Owen (Owain Alaw) – Gems of Welsh Melody (1860)

Cerddor gwobrwyol oedd John Owen, neu Owain Alaw. Casgliad cynhwysfawr o ddarnau cerddorol poblogaidd a geir yn ei gyfrol ‘Gems of Welsh Melody’. Lledaenwyd y casgliad yn eang a bu’n adnodd defnyddiol iawn i lawer. Gellir canfod clasuron megis ‘Hên Wlad fy Nhadau’ ac ‘Ar hyd y Nos’ yn y casgliad.

Eisiau darllen mwy o gofnodion o’r gyfres hon? Gweler isod:

 

Elen Hâf Jones – Swyddog Prosiectau Mynediad Digidol

Crëwyd y cofnod yma fel rhan o brosiect ‘The Rise of Literacy’, Europeana

Tagiau: , ,

← Older Posts

Categorïau

Chwilio

Archives

Cefndir y blog

Blog i gyflwyno gwaith a chasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Yn sgil natur bersonol blogiau, polisi'r Llyfrgell yw cyhoeddi postiadau yn yr iaith wreiddiol yn unig. Cyhoeddir yr un faint o bostiadau yn y ddwy iaith, ond nid yr un blogiau ydynt. Am gyfieithiad bras gellir darllen y blog drwy ddefnyddio system gyfieithu megis Google Translate.

Cefndir y blog